Ψάχνουν για «φάρμακο»

«Θα έπρεπε να υπάρχουν φρενοκομεία όχι μόνο για τους ανθρώπους, αλλά και για
τα κράτη, όταν αυτά δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις διεθνείς οικονομικές
υποχρεώσεις τους». Το έγραψε ένας αναγνώστης της «Μόρνινγκ Ποστ» του Λονδίνου.

Η «Αγία Οικογένεια». Οι ξένες επενδύσεις που εισέρρευσαν στην Ινδονησία «ευνόησαν» περισσότερο την οικογένεια Σουχάρτο και λιγότερο τη χώρα του αποπεμφθέντος προέδρου

ΣΑΣ θυμίζει κάτι; Και όμως γράφτηκε το 1842. Και η χώρα που δεν μπορούσε τότε
να ανταποκριθεί στις διεθνείς υποχρεώσεις της ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Πρώτα χρεοκόπησαν το Μέριλαντ, η Πενσυλβάνια, το Μισισίπι και η Λουιζιάνα και
ύστερα ολόκληρες οι ΗΠΑ, που μπήκαν στη μαύρη λίστα και έγιναν ο περίγελος των
διεθνών αγορών. Οι πιο σεβαστές λέσχες του Λονδίνου είχαν απαγορεύσει την
είσοδο στους Αμερικανούς. Και οι Ρότσιλντ προειδοποιούσαν: «Η Αμερική δεν θα
είναι σε θέση να δανειστεί ούτε ένα δολάριο».

ΑΠΟ ΤΟΝ 14ο ΑΙΩΝΑ!

Με λίγα λόγια, η παγκοσμιοποίηση δεν είναι κάτι τόσο νέο όσο μας φαίνεται
σήμερα. Από τον ΙΔ’ αιώνα, όταν οι Φλωρεντινοί έμποροι χρηματοδοτούσαν τους
πολέμους του Εδουάρδου της Αγγλίας, το διεθνές κεφάλαιο όργωνε τον κόσμο
αναζητώντας υψηλά κέρδη. Όταν η Αγγλία δήλωσε αδυναμία να ξεπληρώσει το χρέος
της, δύο φλωρεντινές τράπεζες οδηγήθηκαν σε χρεοκοπία.

Το μόνο που έχει αλλάξει από τότε, λένε οι οικονομολόγοι, είναι το μέγεθος των
κεφαλαίων: σήμερα μπορούν να γονατίσουν ακόμη και μεγάλα κράτη. Πολλοί
αποδίδουν την οικονομική κρίση, που άφησε πίσω της συντρίμμια στην Ασία και τη
Ρωσία και που χτυπάει τώρα την πόρτα της Βόρειας και της Νότιας Αμερικής, στην
αλματώδη αύξηση του όγκου των κεφαλαίων που «πηδούν» από χώρα σε χώρα
αναζητώντας σιγουριά και κέρδη.

ΝΕΑ «ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ»

Τα ποσά είναι μυθώδη και οι κυβερνήσεις αδυνατούν να τα ελέγξουν. Για αυτό,
ολοένα και περισσότεροι οικονομολόγοι ζητούν να ληφθούν μέτρα για τον έλεγχο
αυτών των ροών ή τουλάχιστον για τη μείωση των επιπτώσεών τους. Μερικοί
αποδίδουν την κατάρρευση του συστήματος Μπρέτον Γουντς, που κυριαρχούσε στην
παγκόσμια οικονομία για μισό αιώνα, σε αυτές ακριβώς τις τεράστιες ροές
κεφαλαίων και διατυπώνουν το αίτημα για μία νέα «αρχιτεκτονική» του παγκόσμιου
οικονομικού συστήματος.

Το θέμα αναμένεται να συζητηθεί διεξοδικά τον προσεχή μήνα, κατά την έκτακτη
σύνοδο των υπουργών Οικονομικών και των διοικητών των κεντρικών τραπεζών των
χωρών μελών της G7, την οποία συνεκάλεσε ο πρόεδρος Κλίντον. Μπορεί ο πρόεδρος
της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας Άλαν Γκρίνσπαν να τάχθηκε, την περασμένη
εβδομάδα, κατά των αυστηρών ελέγχων στις ροές των κεφαλαίων, αλλά δεν
παρέλειψε να υπογραμμίσει ότι χρειάζονται αυστηρότεροι έλεγχοι στις τράπεζες
που έχουν διεθνείς οικονομικές δραστηριότητες. Έτσι, φαίνεται να έχουν ήδη
αρχίσει ζωηρές συζητήσεις, οι οποίες ίσως να διαμορφώσουν την παγκόσμια
οικονομία για τις προσεχείς δεκαετίες.

ΣΥΝΤΡΙΜΜΙΑ…

Μόλις τον περασμένο Μάρτιο, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο διακήρυττε ότι η
απελευθέρωση της κυκλοφορίας των κεφαλαίων ήταν μία «μη αντιστρέψιμη τάση».
Σήμερα μοιάζει αντιστρεπτή.

Πολλοί οικονομολόγοι πιστεύουν ότι οι ΗΠΑ πίεσαν υπερβολικά για να
απελευθερωθεί η κυκλοφορία των κεφαλαίων. Με αποτέλεσμα, κύματα ξένων
επενδύσεων να πλημμυρίσουν ανέτοιμες αναπτυσσόμενες χώρες προκαλώντας
κερδοσκοπικές ανόδους.

Όταν αποφάσισαν να φύγουν από εκεί, άφησαν πίσω τους συντρίμμια και μία νέα
παγκόσμια οικονομική κρίση.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ελευθερία στις κινήσεις κεφαλαίων έφερε τεράστια
οφέλη στην παγκόσμια οικονομία, αλλά και κινδύνους. Ένα παράδειγμα της
ευημερίας που μπορεί να φέρει η ελεύθερη ροή κεφαλαίων είναι το Χονγκ Κονγκ.

ΟΙ ΑΠΟΤΑΜΙΕΥΣΕΙΣ

Τι είναι όμως αυτές οι ροές κεφαλαίων; Σίγουρα δεν πρόκειται για μία απόκοσμη
δύναμη. Δεν είναι παρά η συνέπεια της αποταμίευσης εκατομμυρίων απλών
ανθρώπων, που αναζητούν μία καλή απόδοση για τις οικονομίες τους. Όταν κάποιος
καταθέτει τα χρήματά του στην τράπεζα της γειτονιάς του, ένα μέρος από αυτά
μπορεί να καταλήξει σε κάποια εταιρεία της Βραζιλίας ή στο χρηματιστήριο του
Χονγκ Κονγκ.

Δεν είναι λίγοι οι οικονομολόγοι που διαφωνούν με τους αυστηρούς ελέγχους στη
ροή κεφαλαίων. Τέτοιους ελέγχους επέβαλε πρόσφατα η Μαλαισία, απαγορεύοντας
την έξοδο των επενδεδυμένων κεφαλαίων από τη χώρα.

Αυτοί οι έλεγχοι μπορεί να έχουν βραχυπρόθεσμα οφέλη, αλλά μακροπρόθεσμα
αποθαρρύνουν τις ξένες επενδύσεις, ενώ συχνά συνδυάζονται με τη διαφθορά.

ΜΕΤΡΑ ΕΛΕΓΧΟΥ

Πάντως, η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD), την
περασμένη εβδομάδα, υπερασπίστηκε το δικαίωμα των χωρών να λαμβάνουν έκτακτα
μέτρα ελέγχου των ροών κεφαλαίου, όπως η Μαλαισία. Τα συγκεκριμένα σχετικά
μέτρα που θα συζητήσουν οι χώρες της G7 παραμένουν άγνωστα. Ανάμεσα σε αυτά
δεν αποκλείεται να περιληφθούν οι έλεγχοι στον δανεισμό των τραπεζών και η
θέσπιση πόρων που θα διασφαλίζουν τους καταθέτες από τις κερδοσκοπικές επιθέσεις.