Ηθικά τραύματα μέσα στον προεκλογικό αγώνα

Γκέραν Πέρσον, σοσιαλδημοκράτης

ΕΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΟ σύστημα σταθερό, ένα κράτος από τα δικαιότερα ­ αλλά και τα
απαιτητικότερα ­ στον κόσμο, ένα γενικό επίπεδο ευημερίας ζηλευτό κι ένα
κοινωνικό σώμα αλληλέγγυο: τα χαρακτηριστικά του «σουηδικού θαύματος» είναι
πάντα υπαρκτά. Όμως, μια σειρά εξελίξεων, που δεν ξεκίνησαν αλλά απέκτησαν
ειδικό βάρος στη δεκαετία του ’90, απειλούν βασικές κατακτήσεις της σουηδικής
δημοκρατίας και επηρεάζουν τον εκλογικό αγώνα.

Γκούντρουν Σίμαν, του Αριστερού Κόμματος

Επήλθε κατ’ αρχήν το τέλος της πολιτικής αθωότητας. Σε μια χώρα, στην οποία
συνεχίζει να μη συνιστά παράδοξο ο βασιλιάς να κάνει ποδηλατάδα στο πάρκο και
ο πρωθυπουργός να γυρνά στο σπίτι του με το μετρό, η ακόμη ανεξιχνίαστη ­ και
πάντως ατιμώρητη ­ δολοφονία του τότε πρωθυπουργού Όλαφ Πάλμε, στις 28
Φεβρουαρίου 1986, είναι μια πάντα ανεπούλωτη πληγή. Οι Σουηδοί ανακάλυψαν ότι
η δημοκρατία μπορεί να σκοτώσει και δεν φαίνονται να παρηγορούνται από το ότι
ακριβώς μια βαθιά ­ για πολλούς και διαστροφική ­ αίσθηση της δημοκρατίας
είναι αυτή που έχει εμποδίσει την κάθαρση (ο βασικός ύποπτος αφέθηκε ελεύθερος
και αποζημιώθηκε γιατί τα εναντίον του στοιχεία, παρόλο που αναγνωρίστηκε από
τη χήρα του Πάλμε, δεν κρίθηκαν επαρκή, συνελήφθη και πάλι, αλλά το Ανώτατο
Δικαστήριο εμπόδισε νέα εκδίκαση). Προστέθηκαν δύο ηθικά τραύματα: η αποκάλυψη
των εκτεταμένων προγραμμάτων ευγονικής για στείρωση των φυλετικά
«ανεπιθύμητων» και η επίσημη παραδοχή του διαρκούς «φακελώματος» των
κομμουνιστών από την κυβέρνηση. Η πολιτική, γενικότερα, αλλά και το ηθικό
πρόσωπο του ταυτισμένου με την εξουσία σοσιαλδημοκρατικού κόμματος δεν ήταν
δυνατόν, σε μια κοινωνία αρχών, να έμεναν αλώβητα.

Καρλ Μπιλντ, συντηρητικός

Αλλά και οι ίδιες οι βάσεις του Κράτους – Πρόνοιας μοιάζουν να έχουν ­
ανεπανόρθωτα; ­ κλονισθεί. Ο Γκέραν Πέρσον, απερχόμενος πρωθυπουργός, που
διαδέχθηκε στη μέση της βουλευτικής περιόδου τον Ίνγκβαρ Κάρλσον, όταν ο
τελευταίος έκρινε ότι είχε έρθει η ώρα να αφιερωθεί στα βιβλία και στα εγγόνια
του, συνεχίζει να ισχυρίζεται ότι το κλειδί του «σουηδικού μοντέλου» είναι η
αναδιανομή. Αυτή όμως χρειάζεται μια «καλοταϊσμένη» κρατική δεξαμενή ­ και η
βασική τροφή είναι η φορολογία. Το πρόβλημα είναι ότι οι σοσιαλδημοκράτες
εξελέγησαν το 1994 υποσχόμενοι ότι δεν θα περικόψουν μεν τις κοινωνικές
παροχές, αλλά ότι θα δώσουν προτεραιότητα στην εξυγίανση των δημοσίων
οικονομικών. Στον τομέα αυτό έφεραν ικανοποιητικά αποτελέσματα, όμως το κράτος
παρέσχε λιγότερα και η ανεργία αυξήθηκε. Η πολιτική έχει πάντα τον δικό της
τρόπο να τιμωρεί όσους τη θεωρούν παιχνίδι: οι σοσιαλδημοκράτες μοιάζουν να
πρόδωσαν την ταυτότητά τους τη στιγμή που πετύχαιναν τους στόχους τους. Πώς θα
αντιδράσουν οι εκλογείς σ’ αυτή τη φαινομενική ­ θα δούμε αύριο γιατί ­ αντίφαση;

Το τρίτο πρόβλημα είναι η στάση έναντι της Ευρώπης. Βαθύτατα φιλοευρωπαίοι ­
αλλά και βαθύτατα ανεξάρτητοι ­ οι Σουηδοί έχουν σε μεγάλο βαθμό συνδέσει
ψυχολογικά την ευρωπαϊκή ενοποίηση με τη δημοσιονομική αυστηρότητα, που άρχιζε
γι’ αυτούς τη στιγμή που μπήκαν στην Ένωση. Είναι η λιτότητα αδήριτη συνέπεια
της συμμετοχής. Η απόφαση του Κοινοβουλίου για αναβολή της ένταξης στο τρίτο
στάδιο της ΟΝΕ αντικατοπτρίζει τη βούληση των πολιτών; Πόσο επηρεάζουν τη
στάση της κυβέρνησης οι συσχετισμοί των κομμάτων εν όψει εξουσίας; Οι
μεθαυριανές εκλογές δεν θα δώσουν απάντηση αλλά μπορεί να δείξουν τον δρόμο.