ΣΗΜΑΤΑ

… είναι το θέμα ενός νέου έργου του Φραντσέσκο Αλμπερόνι. Ο σύγχρονος
άνθρωπος, γράφει ο Ιταλός φιλόσοφος, θέλει να είναι «σωστός», αυτό κανένας δεν
του το αμφισβητεί. Ακολουθεί λοιπόν κάποιες τυποποιημένες ηθικές συνταγές,
«κάνε αυτό», «μην κάνεις εκείνο», κλπ. Έχουν βέβαια και αυτές την αξία τους.
Δεν καθιστούν όμως το άτομο ηθικό υποκείμενο. Δεν το προωθούν σε σφαίρες όπου
θα μπορούσε να γνωρίσει βαθύτερες αλήθειες και, ενδεχομένως, αληθινή ευτυχία.
Και απαιτείται μεν κάποια δύναμη για να τηρήσεις αυτό το «σήκω σήκω, κάτσε
κάτσε», αλλά όχι ιδιαίτερο θάρρος. Αυτό που λείπει, γράφει ο Α. στο
«Θαρσείτε», είναι το «καθημερινό θάρρος» ­ με την έννοια του ψυχικού σθένους
το οποίο θ’ απορρίπτει την υποκρισία, δική μας ή αλλότρια, και θ’ ακολουθεί
κάποια φωνή που μας καλεί στην υπεράσπιση υψηλών αξιών. «Θάρρος είναι να
πηγαίνεις να συναντήσεις αυτό που σε ανεβάζει». (F. Alberoni: «Abbiate
coraggio», Rizzoli).

… να μιλάμε για ήθος ή για αρετή κοκκινίζοντας, σαν να πρόκειται για κάτι το
ηλίθιο ή το επονείδιστο, λέει ο Α. Συχνά μάλιστα προσθέτουμε και ένα
αυτοειρωνικό γελάκι ­ μην τυχόν και σκεφθεί κανείς ότι πραγματικά πιστεύουμε
σε ηθικές αξίες και ντροπιαστούμε. Εκεί βρισκόμαστε: Θάρρος να θεωρείται μόνο
το ν’ αποτολμάς ανομίες. Όχι η απόφαση να αντισταθείς στη μετριότητα, ή στην
ποταπότητα. «Πολλοί διανοούμενοι ντρέπονται να προφέρουν λέξεις όπως υψηλό,
ταπεινό, ευγενές ή άφημο. Και αυτό ενώ αποτελεί κοινό μυστικό ότι υπάρχουν
εντός μας πράγματα που γεννούν τη θεϊκή σπίθα, που μας πλουτίζουν και μας
δίνουν ζωή. Όπως υπάρχουν και άλλα που ταπεινώνουν και εξευτελίζουν τη ζωή μας».

… υποψιάζεται ότι η ρίζα του κακού βρίσκεται σε μια πολύ φτηνή αντίληψη περί
«ισότητας». Υπάρχει στις σύγχρονες κοινωνίες μια εξισωτική θεωρία κατά την
οποία κάθε μορφή υπεροχής εκπηγάζει από παράγοντες βιολογικούς, ψυχολογικούς ή
οικονομικούς. Πρόκειται εδώ για μια άρνηση της ιδιαιτερότητας, του χαρίσματος,
της «αποκάλυψης». Δεν υπάρχουν εκλεκτοί, δεν υπάρχουν ταλαντούχοι. «Επιμένουμε
να εφαρμόσουμε στην πνευματική σφαίρα την επιστημονική λογική. Φέρεται κάποιος
ως ήρωας; Είναι επειδή θήλασε μητρικό γάλα. Γράφει εξαίσιους στίχους; Είναι
γιατί κατά βάθος έχει κατάθλιψη». Παντού μια συρρίκνωση των κριτηρίων για να
εξηγηθεί το μεγάλο, το εκτός σειράς. Όλοι τάχα θα ήμασταν Μπαλζάκ ή
Θεοτοκόπουλοι, αρκεί να μας είχαν δώσει εγκαίρως τις κατάλληλες γραφίδες και
τους χρωστήρες. Δημοκρατικότατο, δεν είναι;

… (στην Ιταλία και σε μερικές άλλες χώρες με την ίδια νοοτροπία) το ότι δεν
υπήρξε εκεί ένας Μονταίνιος ή Πασκάλ όπως στη Γαλλία. Ένας Λοκ ή Χιούμ όπως
στην Αγγλία. Ένας Γκαίτε όπως στη Γερμανία και ένας Κίρκεγκωρντ όπως στη
Σκανδιναβία. Σοφοί, που να επιμείνουν στην ηθική ή την αισθητική διάσταση των
πραγμάτων. «Σε μας – λέει ο Α. – αξία κατάντησε να προσλάβει μόνο ό,τι ήταν
πολιτικό ή κωμικό. Αλλά η πολιτική έγινε υπόθεση οπαδοποίησης. Το κωμικό έγινε
τέρψη του ηττημένου. Ρωτήστε κάποιον να σας πει δέκα ονόματα Αμερικανών
ηθοποιών: Θα αναφέρει κυρίως δραματικούς ηθοποιούς. Πέστε του ν’ απαριθμήσει
δέκα Ιταλούς: θα είναι σχεδόν όλοι κωμικοί». Αλλά το θάρρος, το «υψηλό» θάρρος
(όχι αυτό του τζογαδόρου), ένα θάρρος μάλιστα που είναι και έμφοβο, έχει ένα
καλό, λέει ο Α. Μαθαίνεται. Το παίρνεις από τους λίγους, έστω, που το
διαθέτουν. Και ανηφορίζεις…