ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο λεκές και οι στατιστικές

Όσο και αν οι αριθμοί το βεβαιώνουν και οι ειδικοί το επικυρώνουν, μας είναι
πάντα δύσκολο να το πιστέψουμε: στο τέλος ενός αιώνα που μάτωσε στο όνομα
μεγάλων ιδεών και έγινε μάρτυρας μεγάλων επιστημονικών κατακτήσεων, στο τέλος
του αιώνα των ουτοπιών και των επαναστάσεων, το σύνορο φτώχειας και πλούτου
έχει δραματικά αλλάξει και ο κόσμος μας μοιράζει τον πλούτο του πιο άδικα, πιο
άνισα, πιο προκλητικά απ’ ό,τι στα τέλη του περασμένου αιώνα.

Ενας μεγάλος ιστορικός, ο Έρικ Χόπσμπαουμ υπολόγιζε ότι το 1900 οι κάτοικοι
των λεγόμενων ανεπτυγμένων χωρών αντιπροσώπευαν το ένα τρίτο του πλανήτη. Τη
δεκαετία του ’80 ήταν μόλις το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού ­ και
αντιπροσωπεύουν ένα ακόμη μικρότερο ποσοστό του σήμερα.

Οι αριθμοί λένε μία αλήθεια σκληρή, τερατώδη σχεδόν. Οι αριθμοί της εφετινής
έκθεσης του ΟΗΕ για την ανθρώπινη ανάπτυξη, φέρ’ ειπείν, αποκαλύπτουν έναν
κόσμο πιο πλούσιο παρά ποτέ, που ξοδεύει όμως τον πλούτο του σε όπλα κυρίως,
αλκοόλ, καπνό και άλλα ναρκωτικά.

Έναν κόσμο πρωτοφανούς ευημερίας ­ όπου όμως οι τρεις πλουσιότεροι άνθρωποι
διαθέτουν περισσότερο πλούτο απ’ ό,τι 48 χώρες μαζί και οι δεκαπέντε
πλουσιότεροι άνθρωποί του είναι πλουσιότεροι απ’ ό,τι μια ολόκληρη ήπειρος.

Έναν κόσμο, όπου οι δαπάνες ενός κλάσματος του πληθυσμού του ­ των Ευρωπαίων ή
των Βορειοαμερικανών ­ για καλλυντικά, παγωτά ή τροφές κατοικίδιων ζώων
ξεπερνούν κατά πολύ τις δαπάνες για διατροφή, στοιχειώδη υγιεινή, περίθαλψη
και εκπαίδευση δισεκατομμυρίων ανθρώπων οι οποίοι ζουν στην άλλη πλευρά του
συνόρου, που χωρίζει τον πλούτο από τη φτώχεια, την άφατη ευημερία από την
ακρότατη ανέχεια.

Γέμισαν σελίδες εφημερίδων οι αριθμοί της δραματικής αυτής στατιστικής της
εξαθλίωσης, έδωσαν τίτλους δραματικούς, προκάλεσαν σχόλια οργισμένα ή
γλυκανάλατα, μας έκαναν, ίσως, για λίγο να ντραπούμε και εμείς οι όλβιοι
κάτοικοι της εικοστής πλουσιότερης ­ ποιος να το έλεγε ­ χώρας του κόσμου. Μα
γρήγορα θα ξεχαστούν.

Γιατί ο κόσμος στο τέλος του αιώνα δεν είναι μόνον ένας κόσμος που μοιράζει
τον πλούτο του πιο άδικα και άνισα παρά ποτέ στο παρελθόν. Είναι, επίσης, ένας
κόσμος που αδιαφορεί για τη φτώχεια και την εξαθλίωση του άλλου, περισσότερο
παρά ποτέ στο παρελθόν.

Ένας κόσμος κυνικός, που ενώ μετρά με ακρίβεια θαυμαστή και καταγράφει σε
λεπτολογείς στατιστικές την αθλιότητά του, αδιαφορεί γι’ αυτήν όσο ποτέ, τη
θεωρεί φυσική, αυτονόητη, δικαιωμένη. Ένας κόσμος, όπου το σύνορο χωρίζει έναν
πλούτο δίχως τύψεις από μια φτώχεια δίχως ελπίδα.

Δίχως τύψεις ­ ας όψονται οι πανηγυρικοί της «νίκης» του 1989, της παντεπόπτου
αγοράς, της «φιλελεύθερης» προφητείας. Και δίχως ελπίδα ­ αφού μαζί με τον
αιώνα δύουν και οι μεγάλες ουτοπίες που τον φώτισαν και τον μάτωσαν. Μα η φύση
απεχθάνεται το κενό. Τη θέση των τύψεων ­ ή των εκκλήσεων για πρόσμιξη
κοινωνικής ευαισθησίας στο κοκτέιλ της αγοράς που απευθύνουν οι νέοι
σοσιαλδημοκράτες ­ θα πάρει ο πανικός.

Ο πανικός εμπρός στη διαπίστωση ότι τα σύνορα, τα διεθνή των χωρών και τα
εσωτερικά των πόλεων, δεν αρκούν για να κρατήσουν αεροστεγή και ασφαλή τον
κόσμο του πλούτου από τις βίαιες εκρήξεις του κόσμου της απελπισίας.

Και τη θέση των χαμένων ουτοπιών που πρόσφεραν μια οικουμενική ελπίδα θα
πάρουν απελπισμένες προφητείες, «σεχταριστικές ουτοπίες», φονικοί φανατισμοί
και σκοτεινά όνειρα ­ που μοιάζει να συνθέτουν ήδη το χαρακτηριστικό
πνευματικό κλίμα του τέλους του αιώνα. Εκτός εάν… Εκτός εάν το εκρηκτικό
πρόβλημα της ανισότητας στην κατανομή του ανθρώπινου πλούτου (το μεγαλύτερο
οικουμενικό πρόβλημα μαζί με το, αλληλένδετο άλλωστε, πρόβλημα της οικολογικής
ισορροπίας) περάσει από τις στατιστικές της πρόσκαιρης συγκίνησης σε μια
αναθεωρημένη ατζέντα της πολιτικής.

Αλλά τίποτε τέτοιο δεν φαίνεται στον ορίζοντα: στην πλουσιότερη χώρα του
κόσμου, στην ισχυρότερη δύναμη του πλανήτη, τα υλικά της κρίσης προέρχονται
ακόμη από τον χώρο του ασήμαντου: ένας λεκές, ένα πούρο, ένα συζυγικό δράμα
επιπέδου Τόλη – Τζούλιας…