ΣΗΜΑΤΑ

… και Αμερική μοιάζουν πολύ, βέβαια, κατά βάθος. Αλλά και διαφέρουν. Στις
συναντήσεις τους βασιλεύει συχνά μια σύγχυση, μια αδεξιότητα. Και τα λάθη,
είναι πολλά και απ’ τις δύο πλευρές. Οι γνωστές αυτές αλήθειες, αλλά και
ορισμένες αρκετά ενδιαφέρουσες ιδέες ακούσθηκαν πρόσφατα σ’ ένα ευρύ «Συνέδριο
για τη Δημοκρατία» που έγινε στη Βόννη με ομιλητές πολιτικούς και διανοητές
από πολλές χώρες. Ο διευθυντής του «Νουβέλ Ομπσερβατέρ» Ζαν Ντανιέλ, που ήταν
και αυτός εκεί, έγραψε (στη «Μοντ») ένα απολογισμό αυτών των συζητήσεων. Αλλά
και των παρεξηγήσεων και των ψευδαισθήσεων που ήρθαν σε φως.

… ο Γάλλος πρώην υπουργός Πολιτισμού, προκάλεσε ­ σύμφωνα με την περιγραφή
του Ντανιέλ ­ μια μικρή αμηχανία σε ορισμένους συνέδρους. Αντί ως σοσιαλιστής
να πει μια καλή κουβέντα για τον Γκέρχαρτ Σραίντερ ή έστω για τον υπαρχηγό
του, τον Όσκαρ Λαφονταίν ­ εκλογές έρχονται ­ έπλεξε εγκώμιο στον Χέλμουτ Κολ,
ως μέγα Ευρωπαίο που αγωνίζεται για τα ιδεώδη της ηπείρου. Ανέκυψε έτσι, κάπως
συγκεκαλυμμένα αλλά σαφέστατο, το μεγάλο θέμα, η αιώνια έρις στην Ευρώπη:
μεταξύ τών, ας τους πούμε, Ευρωπαϊστών και των Ατλαντιστών. Των πρώτων με το
βλέμμα καρφωμένο πάντοτε στην αρχαία τους ήπειρο, από το Γιβραλτάρ ως τα
Ουράλια ­ και λίγο παραπέρα ­ και των δεύτερων ν’ αλληθωρίζουν ελαφρά πέρα από
τον Ατλαντικό, προς Αμερική. Και δεν διέφευγε βέβαια ούτε του Ζακ Λανγκ ούτε
των ακροατών του ότι στους εμφορούμενους από ασυγκράτητο (αλλά όχι ανυπόκριτο)
Ατλαντισμό ανήκουν και μερικοί από τους πιο εξέχοντες σοσιαλδημοκράτες της Ευρώπης.

… που επικρατεί σήμερα στη Ρωσία, να έχει άραγε κάποια σχέση με την πολική
διαφορά Ευρώπη – Αμερική; Περισσότερο και από πιθανό. Τη Ρωσία ως γνωστόν,
μετά το ιστορικό ’89, την «ανέλαβε» ουσιαστικά η Αμερική. Η Ευρώπη ήρθε
δεύτερη. Αυτή, που τόσο καλύτερα, ασφαλώς, γνωρίζει τους Ρώσους, παραμέρισε
στους Αμερικανούς και άφησε εκείνους να αλωνίζουν στις γκρίζες πόλεις και τις
σκοτεινές τούνδρες των πεσμένων θεών, λες και η ίδια δεν είχε προσέξει τον
σεισμό που είχε γίνει πλάι της και εντός της, και έπρεπε μάλλον να «καθαρίσει»
ο Σόρος και ο Φρήντμαν. «Σύμβουλοι» και αδηφάγοι επενδυτές, χωρίς την υπομονή
ή τη λεπτότητα χειρισμών που κανονικά θ’ απαιτούσαν οι συνθήκες ­ και
προπάντων χωρίς, πλάι τους, μια ντόπια πολιτική τάξη ικανή να λειτουργήσει
πέρα από τους νόμους του αυταρχισμού και της μαφίας ­ στρώθηκαν στη δουλειά.
Και έχασαν και οι ίδιοι.

… να δικάσουμε την Αμερική για τις επιπολαιότητες της Ευρώπης, λέει ο Ντ. (Η
Αμερική άλλωστε δικάζεται και μόνη της). Αλλά να, είναι κρίμα που ο
καπιταλισμός και η οικονομία της αγοράς τρύπωσαν στην πρώην ΕΣΣΔ με την
αμερικανική και όχι με την ευρωπαϊκή, την κάπως μετριασμένη, «σοσιαλίζουσα»
εκδοχή τους. Διότι, ασφαλώς, ούτε η Ευρώπη είναι κατά της αγοράς. Δεν είναι
υπεράνω του καπιταλισμού και του κέρδους. Αλλά, όπως έλεγε ο Τοκβίλ ­ και το
ανέλυσε ο Φρανσουά Φυρέ ­ η δημιουργία πλούτου συμβαδίζει αναγκαία με μια
ηθική αντίληψη, «θρησκευτικού» μάλιστα κύρους, περί της κατανομής του.
Οξύμωρο, αλλά στην Ευρώπη η ιδέα του κέρδους συναντάται με τον πουριτανισμό,
περισσότερο απ’ ό,τι στις ΗΠΑ. Η Αμερική, πρότυπο χωνευτήρι λαών η ίδια,
αστοχεί ως σταυροφόρος. Η Ευρώπη, πάλι, υστερεί σε «πατριωτισμό». Ίσως το ευρώ
την ωριμάσει κάπως, σκέφτεται ο Ντανιέλ. Πολιτικά και μη Ατλαντικά.