ΣΗΜΑΤΑ

… να φανεί νέος -ισμός. Και η έλλειψη αρχίζει να γίνεται αισθητή. Οι
τελευταίες δεκαετίες κύλησαν ως φαίνεται χωρίς πολλές πνευματικές ή
ιδεολογικές εκλάμψεις, από εκείνες που παλαιότερα γεννούσαν αθρόες πολιτικές
και οικονομικές θεωρίες. Ο μόνος σχετικά πρόσφατος -ισμός που έχει κάποιες
δυνατότητες διάρκειας (ως όρος) ήταν ίσως ο «Θατσερισμός». Κληρονομιά φτωχή
όμως και αβέβαιη, χωρίς μάλιστα την παρέα άλλων νεο-ισμών, ούτε καν
προσωπογενών όπως αυτός. Ο Κολ, ο Γκορμπατσώφ, ο Μιττερράν, ηγέτες μάλλον
ιστορικότεροι της Σιδηράς Κυρίας, δεν ευτύχησαν να θεωρηθούν ιδρυτές «σχολών».

… κρίση περιεχομένου περνούν τώρα και παλαιότεροι -ισμοί. Ο φιλελευθερισμός,
η κατά Φουκουγιάμα «τελική μορφή διακυβέρνησης του ανθρώπου», νοθεύεται ήδη
στην Αγγλία από τον υποτιθέμενο εκφραστή του, Πάντυ Ασντάουν. Ο αρχηγός του
τρίτου βρεταννικού κόμματος, των Φιλελευθέρων-Σοσιαλδημοκρατών, προσδιόρισε
πρόσφατα τον φιλελευθερισμό ως «επιστροφή στο άτομο των εξουσιών που του έχουν
αφαιρεθεί». (Με τις ίδιες ακριβώς λέξεις, κατά ατυχή σύμπτωση, περιέγραφε τους
στόχους της και η Θάτσερ). Όσο για τον σοσιαλισμό, η «Γκάρντιαν» προτείνει
(4/9) ένα ακριβέστερο, μέσα στην ασάφειά του, ορισμό: «Σοσιαλισμός είναι ό,τι
κάνει οποιαδήποτε κυβέρνηση που αυτοαποκαλείται σοσιαλιστική».

… Ιλίτς Ουλιάνωφ ή Λένιν δεν τον πετύχαιναν πάντοτε τέλεια οι Σοβιετικοί
καλλιτέχνες. Μερικές προτομές ή εικόνες τον έδειχναν κάπως κοιμισμένο, άλλες
νευρικό, κουρασμένο ή άρρωστο κλπ. Εν ολίγοις, όχι αρκετά σφριγηλό και
οδηγητικό, όπως θα άρμοζε σε ηγέτη ισόθεο, προοριζόμενο να λατρεύεται εσαεί.
(Το σύνθημα που κυκλοφόρησε το 1924, μετά τον θάνατό του, ήταν «Ο Λένιν ζει, ο
Λένιν ζει, κι από τους ζώντες πιο πολύ»). Μερικά λοιπόν από τα ατυχή εκείνα
έργα καταστράφηκαν αμέσως. Ορισμένα όμως, που διασώθηκαν σε αποθήκες και
υπόγεια, ανασύρθηκαν τελευταία και παρουσιάζονται στο κοινό, πρώτη φορά, σε
μια αρκετά παράξενη αντι-έκθεση που άνοιξε ­ ασεβέστατα ­ στο Μουσείο Λένιν,
στην Κόκκινη Πλατεία. Τα εκθέματα έχουν διττό ενδιαφέρον: Αποκαλύπτουν αφ’
ενός διασκεδαστικές (τώρα πλέον) κακοτεχνίες του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, που
ούτε οι οπαδοί του δεν τις άντεχαν, και αφ’ ετέρου την έκταση της ταπείνωσης
και της δυστυχίας του καλλιτέχνη σε τέτοια καθεστώτα. Όσο και αν πάσχιζαν,
ορισμένοι κρατικοί καλλιτέχνες αδυνατούσαν, πράγματι, να φτιάξουν ένα Λένιν
της προκοπής.

… Λένιν που είχε απορριφθεί γιατί φαινόταν «διαβολικός», άλλος που έμοιαζε
να απειλεί, τρίτος, «θλιμμένος», κ.ο.κ. Υπάρχουν επίσης κάμποσοι Λένιν
λογοκριθέντες λόγω ανάρμοστης συντροφιάς. Οι πίνακες όπου ο πατέρας της
Οχτωβριανής εικονιζόταν με πρόσωπα όπως ο Τρότσκυ, ο Ζηνόβιεφ, ο Κάμενεφ,
αποκαθηλώνονταν καθώς οι σύντροφοι ξέπεφταν ένας ένας στην εκτίμησή του και
τους έτρωγε το σκοτάδι. Για το ξήλωμα αρκετών Λένιν φρόντισε φυσικά, μετά το
1924, ο Στάλιν. Αντίστοιχα, ουκ ολίγους Στάλιν αφάνισε κατόπιν, μετά το 1956,
ο Χρουστσώφ. Οκτώ χρόνια αργότερα, είχε σειρά και εκείνος, να αποκαθηλωθεί ­
από τον Μπρέζνιεφ. Ώσπου ήρθε τέλος, εις επιστέγασμα, να τους αναλάβει όλους
μαζί ο Γιέλτσιν. Λαός πλούσιος σε Ιστορία, οι Ρώσοι, που τόσο δυσκολεύονται
κάθε φορά να συνδιαλλαγούν με το παρελθόν τους, έχουν τώρα επιπροσθέτως (και
όχι άσχετα ίσως) τα γνωστά προβλήματα στη χάραξη του δρόμου τους και προς το μέλλον.