Μοναξιά μου όλα, στο δίκτυο

Είναι λυπηρό, μοναχικό και στενάχωρο το περιβάλλον στον κυβερνοχώρο. Η
πρώτη ολοκληρωμένη επιστημονική μελέτη για τις κοινωνικές και ψυχολογικές
επιπτώσεις της χρήσης του Internet στο σπίτι, αποδεικνύει πως όσοι περνούν
έστω και λίγες ώρες την εβδομάδα «σερφάροντας» στο δίκτυο, βιώνουν την
κατάθλιψη και τη μοναξιά πολύ πιο έντονα απ’ ότι αν χρησιμοποιούσαν λιγότερο
συχνά τον υπολογιστή τους.

«ΑΠΟ μόνο του το Internet έχει την ικανότητα να στερεί από τους χρήστες τη
δυνατότητα να είναι σε καλή ψυχολογική κατάσταση», ήταν το συμπέρασμα των
Αμερικανών επιστημόνων, που μελέτησαν επί δύο χρόνια τη συμπεριφορά και τις
αντιδράσεις «μετριοπαθών» επισκεπτών του δικτύου, ανθρώπων δηλαδή που
χρησιμοποιούν μεν το Internet, χωρίς όμως να το παρακάνουν.

Την έρευνα, που κόστισε 1,5 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, διεξήγαγαν ειδικοί
επιστήμονες από το πανεπιστήμιο Κάρνετζι Μέλον. Τα αποτελέσματά της ήταν
ακριβώς τα αντίθετα από εκείνα που περίμεναν οι ερευνητές που «έστησαν» τα
ερωτηματολόγια αλλά και οι εταιρείες που τη χρηματοδότησαν (μεταξύ των οποίων
ήταν η Intel, η Hewlett Packard, η ΑΤ&Τ και η Apple).

«Σοκαριστήκαμε όλοι από τα συμπεράσματα και αυτό γιατί είχαμε στο μυαλό μας
πως μια από τις σημαντικότερες χρήσεις του δικτύου αφορά την επικοινωνία και
την κοινωνική συνδιαλλαγή», αναφέρει ο Ρόμπερτ Κρόιτ, καθηγητής κοινωνικής
ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο Κάρνετζι Μέλον. «Και δεν αναφερόμαστε στις ακραίες
περιπτώσεις. Το δείγμα μας ήταν “νορμάλ” ενήλικες με τις οικογένειές τους και
κατά μέσο όρο εκείνοι που χρησιμοποιούσαν περισσότερο το Internet
αντιμετώπιζαν μεγαλύτερο πρόβλημα».

Στην Ελλάδα, μπορεί η κατάσταση να μην έχει πάρει ακόμη τραγικές διαστάσεις,
οι ειδικοί όμως επισημαίνουν τους κινδύνους. Η ψυχολόγος κ. Μαριέτα Ρήγα –
Πεπελάση επισημαίνει πως η «κατάθλιψη του κυβερνοχώρου οφείλεται κυρίως στο
γεγονός ότι το μηχάνημα και η τεχνολογία αυτή μπορεί να επιτρέπει την
επικοινωνία, δεν διευκολύνει όμως την έκφραση των συναισθημάτων. Ο χρήστης του
δικτύου μπορεί να επικοινωνεί με άλλους ανθρώπους, αλλά είτε καταπιέζει τα
συναισθήματά του είτε χρησιμοποιεί το Internet για να “φύγει”, για να μην
έρθει σε επαφή με τα προβλήματα της καθημερινότητας».

Η κ. Ρήγα δεν αναφέρεται μόνο στα αρνητικά συναισθήματα αλλά και σε εκείνα τα
«υπέροχα» που έχει τη δύναμη να προκαλέσει το Internet. «Ο χρήστης του δικτύου
αδυνατεί να διοχετεύσει και να εκφράσει ανοιχτά τα συναισθήματά του, δεν του
το επιτρέπει ούτε το ανθρώπινο περιβάλλον ούτε το τεχνολογικό. Μένει πολλές
ώρες μόνος, παρέα με το μηχάνημα, και έστω κι αν επικοινωνεί με άλλους
ανθρώπους δεν έχει τη δυνατότητα της ανθρώπινης επαφής».

Η… μοναξιά του κυβερνοχώρου είναι λίγο έως πολύ γνωστή σε όλους τους
ανθρώπους που έχουν ασχοληθεί με το Internet. Εκείνο όμως που ανησυχεί όσο
τίποτε άλλο τους «παρατηρητές» των κοινωνικών επιπτώσεων του Internet είναι το
γεγονός ότι ο αριθμός των χρηστών αυξάνεται διαρκώς, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά
και σε ολόκληρο τον κόσμο.

Με κινητήρια δύναμη το ηλεκτρονικό εμπόριο, ο «ιστός» του διαδικτύου απλώνεται
σε κάθε γωνιά της γης. Εκτιμάται πως οι χρήστες σε ολόκληρο τον κόσμο
ξεπερνούν σε αριθμό τα 120 εκατομμύρια, ενώ για την Ελλάδα οι πιο πρόσφατες
μετρήσεις κάνουν λόγο για 100.000 χρήστες σήμερα, που ­ αν η αύξηση
ακολουθήσει τους ίδιους ρυθμούς – θα φτάσουν τους 310.000 ώς το 2001!

Η νέα επιστημονική μελέτη που έχει τίτλο «HomeNet» έρχεται να ανατρέψει την
πεποίθηση πως το Internet, λόγω του αμφίδρομου χαρακτήρα του, είναι ένα
«κοινωνικά υγιές» μέσον μαζικής επικοινωνίας. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα
δραστηριοποιούνταν… κοινωνικά μέσω του Internet. Χρησιμοποιούσαν το e-mail
και συνομιλούσαν on line, πολύ περισσότερο απ’ όσο διάβαζαν πληροφορίες ή
παρακολουθούσαν βίντεο. Όμως, σταμάτησαν να συναναστρέφονται με τα υπόλοιπα
μέλη της οικογένειας και ο κύκλος των φίλων μίκραινε όσο μεγάλωνε ο χρόνος που
περνούσαν «σε σύνδεση».

Γιώργος Σπαθής. Μερικές φορές προτιμά τον κυβερνοχώρο από μια καφετέρια, όμως δεν θεωρεί πως έγινε λιγότερο κοινωνικός

ΤΗ ΣΧΕΣΗ του με το Internet τη χαρακτηρίζει «τρέλα». Ο Γιώργος Σπαθής
«παθιάστηκε» με τον κυβερνοχώρο πριν από περίπου τέσσερα χρόνια. Περνά
καθημερινά ένα πλήρες οκτάωρο στο δίκτυο, ώρες που μοιράζονται στη δουλειά και
στο σπίτι. «Μπαίνω στο Internet και ξεχνώ την πίεση και το άγχος της δουλειάς,
ξεφεύγω. Είναι αλήθεια πως το δίκτυο σε τραβάει και ορισμένες φορές σε
“κολλάει”. Παρ’ όλα αυτά όμως, δεν νομίζω πως έχω γίνει λιγότερο κοινωνικός τα
τελευταία χρόνια».

Η πεποίθηση αυτή είναι διάχυτη στους εν Ελλάδι χρήστες του δικτύου. Ίσως να
οφείλεται στο… κλίμα, ίσως στην ιδιοσυγκρασία των ανθρώπων, πάντως οι
Έλληνες χρήστες του Internet θεωρούν πως, μέσω του δικτύου, έχουν μάλλον
διευρύνει παρά περιορίσει τον κύκλο των ανθρώπων που συναναστρέφονται.

«Απλά είναι ένα διαφορετικό είδος συναναστροφής: μέσα από καλώδια», λέει ο κ.
Σπαθής. «Μερικές φορές ναι, προτιμώ την επικοινωνία μέσα από το Internet με
φίλους από ολόκληρο τον κόσμο. Το βρίσκω πιο ενδιαφέρον από το να βγω για έναν
καφέ ή να πάω να παίξω τάβλι. Και παρ’ όλο που έχω μπλέξει μ’ αυτό τόσα
χρόνια, δεν το έχω βαρεθεί ούτε λεπτό. Κάθε μέρα ανακαλύπτω και κάτι
καινούργιο που με τραβάει».

Όπως ο Γιώργος, έτσι και πολλοί ακόμη Έλληνες χρήστες δηλώνουν πως δεν έχουν
μειώσει τις κοινωνικές τους δραστηριότητες. Όπως χαρακτηριστικά λέει ο κ.
Γιάννης Πανάς, επί χρόνια σέρφερ στο Internet, «δεν ξέρω τι σημαίνει “μοναξιά”
στον κυβερνοχώρο. Έχω γνωρίσει μάλλον το αντίθετο. Στην Αμερική τα πράγματα
είναι μάλλον διαφορετικά. Πάρα πολλοί άνθρωποι μένουν κλεισμένοι στα σπίτια
τους, μένουν για ώρες στο δίκτυο. Εδώ, μπαίνεις στο δίκτυο, επικοινωνείς με
άλλους ανθρώπους και μετά τους γνωρίζεις κι από κοντά. Τους συναντάς, μιλάς,
ανταλλάσσεις απόψεις. Έτσι, όχι μόνο δεν σε απομονώνει αλλά αντίθετα διευρύνει
την επικοινωνία».

Ο ίδιος έχει γνωρίσει μέσω του Internet πάρα πολλούς ανθρώπους με τους
οποίους, όπως εξηγεί, συναντιέται συχνά και εκτός δικτύου. «Είναι και το
Internet ένα μέσον και οι επιπτώσεις εξαρτώνται από το αν κάνεις καλή χρήση ή
όχι», σημειώνει ο κ. Πανάς.