Η «απάτη» της στατιστικής!

«Οι ειδήσεις δεν είναι ένας καθρέπτης των κοινωνικών γεγονότων,
αλλά η αναφορά που κάνει η πλευράη οποία έχει επιβάλει την οπτική της»

Ουόλτερ Λίπμαν

Κάθε χρόνο, η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων των Γενικών Εξετάσεων
συνοδεύεται από την προβολή της νίκης των κοριτσιών, της επαρχίας και των
δημοσίων Λυκείων, που «σαρώνουν τις πρωτιές» στο «χρηματιστήριο των σχολικών αξιών».

Σε μια ειρηνική «συναυλία» καλών προθέσεων, το σύνολο σχεδόν των ΜΜΕ υψώνουν ­
με τη βοήθεια της «αλεξίσφαιρης» επιχειρηματολογίας των αριθμών και των
ποσοστών ­ τους «τρεις ανίσχυρους» της ελληνικής κοινωνίας στην πρώτη θέση της επιτυχίας.

«Σαρωτική η νίκη της επαρχίας»,

«Η πρωτιά είναι γένους θηλυκού»,

«Μπροστά και φέτος τα δημόσια σχολεία»…

(Τίτλοι ειδήσεων)

Αυτή η «δαιμονοποίηση» της επιτυχίας που συνοψίζεται στην αναπαράσταση της
«πρωτιάς» ως «γυναίκας που ζει στην ελληνική επαρχία και φοιτά στο Δημόσιο
σχολείο», τροφοδοτείται και τροφοδοτεί τις συνήθεις κοινοτοπίες με τις οποίες
τρέφεται η κοινή γνώμη, καθώς και τις συλλογικές φαντασιώσεις για τις
δυνατότητες ανέλιξης.

Όμως, σε κάθε περίπτωση, «θολώνει» την πραγματικότητα, καθώς ο «πανηγυρικός
λόγος» και το «μπούκωμα» με μια τακτοποιημένη στατιστική ­ απογυμνωμένη από
την κοινωνική της σημασία ­ δεν συνιστά συμμετοχή στην ανακάλυψη της αλήθειας.

Ας προχωρήσουμε, όμως, στα «αποδεικτικά στοιχεία»:

Η ανάγνωση του πίνακα 1 αποκαλύπτει ότι:

* Η «αυτοδυναμία των κοριτσιών στις πρωτιές» χάνεται όταν την αναζητούμε χωρίς
«στατιστικούς αντικατοπτρισμούς». Τα κορίτσια αποτελούν το 55,1% του μαθητικού
πληθυσμού των Λυκείων (Γενικών και ΕΠΛ) και απλά με το 55,4% των «επιτυχόντων»
τους εξισορροπούν στην αναλογία της συμμετοχής τους.

* Οι μαθητές από την επαρχία συμμετέχουν στο 65% του μαθητικού πληθυσμού των
Λυκείων και καταλαμβάνουν το 69,5% των πρώτων θέσεων.

* Οι «πρωτιές» των ιδιωτικών σχολείων (10,2%) καθόλου δεν υπολείπονται των
δημοσίων σχολείων όταν λαμβάνουμε υπόψη μας την αναλογία της συμμετοχής του
μαθητικού πληθυσμού των Ιδιωτικών Λυκείων στον συνολικό μαθητικό πληθυσμό (5,4%)!

Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ

Ας «χαρτογραφήσουμε», όμως, τώρα αναλυτικότερα τις παραμέτρους της συμμετοχής
της επαρχίας και του φύλου στο «σχολικό μάννα», προσγειώνοντας την
πραγματικότητα στην «πίστα» των πραγματικών της διαστάσεων.

Είναι αλήθεια ότι η εκπαιδευτική κατάσταση της ελληνικής επαρχίας έχει
βελτιωθεί σε μεγάλο βαθμό.

Και αυτό είναι μια πραγματικότητα που η άκρη του χρονικού της ορίζοντα
βρίσκεται στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες.

Όταν, όμως, μιλάμε για τη «γεωγραφία» των εκπαιδευτικών ευκαιριών στην Ελλάδα
οφείλουμε να κάνουμε μια βασική διάκριση. Αναφερόμαστε, βεβαίως, στη διάκριση
που κάνει η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία και αφορά τις αστικές, ημιαστικές και
αγροτικές περιοχές της χώρας μας.

Όσο δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει το γεγονός ότι οι μεγάλες επαρχιακές
πόλεις, τα αστικά κέντρα στη χώρα μας, εισάγουν μεγάλο αριθμό υποψηφίων τους
στα ΑΕΙ-ΤΕΙ, σε σχέση πάντα με το παρελθόν, άλλο τόσο δεν μπορεί κανείς να
αμφισβητήσει ότι οι αγροτικές και ημιαστικές περιοχές της χώρας μας, αποτελούν
και σήμερα τον «τέταρτο κόσμο» της εκπαίδευσης.

Λέμε τα παραπάνω γιατί αυτός ο ιδιόμορφος «φιλοεπαρχιωτισμός» του «κόσμου των
ειδήσεων» και τα δημοσιεύματα για «νίκη», «πρωτιά», «θρίαμβο» της επαρχίας
στις Γενικές Εξετάσεις, αυτή η «τεχνητή συμπάθεια», δηλαδή, προς τους «εκτός
κέντρου» Αθήνας – Θεσσαλονίκης υποψηφίους που «σαρώνουν», από τη μια
συγκαλύπτει την κοινωνική προέλευση των υποψηφίων, επικαλούμενος έντεχνα το
«κοινόν της καταγωγής», και από την άλλη στηρίζει και στηρίζεται στην
αντιεπιστημονική κατάταξη στην ίδια κατηγορία των μεγάλων αστικών κέντρων
(Πάτρα, Λάρισα, Ηράκλειο, Βόλος κ.λπ.) με τα χωριά, τις αγροτικές περιοχές και
τα ημιαστικά κέντρα.

Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ

Σε όλες τις μεταπολεμικές απογραφές επισημαίνεται ότι ο αναλφαβητισμός πλήττει
ιδιαίτερα τις αγροτικές περιοχές, τους φτωχούς νομούς, τους «γεωγραφικά
αδικημένους». Στην απογραφή του 1991 φαίνεται ότι το πρόβλημα διαιωνίζεται. Ο
αγροτικός κόσμος παραμένει μια ατελείωτη «νησίδα της σιωπής».

Η ανάγνωση του πίνακα 2 φανερώνει ότι, σήμερα, ο ένας στους τέσσερις Έλληνες
που κατοικούν στις αγροτικές περιοχές της χώρας μας δεν έχει τελειώσει ούτε
καν το δημοτικό, ενώ το 75% δεν έχει ολοκληρώσει την 9χρονη υποχρεωτική εκπαίδευση!

«Το 1994, οι υποψήφιοι της Ευρυτανίας είχαν το μεγαλύτερο
ποσοστό επιτυχίας (100%) στην πιο δύσκολη Δέσμη, στη Β’ (Ιατρικές κ.λπ.)»

Ήταν μόνο 2. Πού πήγαν οι άλλοι;

Ας έρθουμε, όμως, τώρα στους νομούς που εμφάνισαν τα τρία τελευταία χρόνια τα
πολύ υψηλά ποσοστά επιτυχίας στις Γενικές Εξετάσεις. Όπως φαίνεται στον πίνακα
3, τα Τρίκαλα, η Λέσβος, τα Χανιά, οι Σέρρες, η Αχαΐα, η Φλώρινα, η Άρτα, η
Καρδίτσα κ.λπ. έχουν καταλάβει τα τελευταία χρόνια θέσεις στην πρώτη δεκάδα
των περιοχών με τα πιο υψηλά ποσοστά επιτυχίας.

* Είναι, όμως, σωστό η επιτυχία αυτή, που αφορά κατά κύριο λόγο ευνοημένα
κοινωνικά στρώματα των αστικών περιοχών των παραπάνω νομών, να αποσιωπά το
τραγικά χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο, στο οποίο παραμένουν καταδικασμένοι
κυρίως οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών των ίδιων νομών ή οι φτωχοί των
αστικών τους κέντρων;

* Είναι σωστό κανείς να κρύβει αυτό που τα στοιχεία της τελευταίας έρευνας του
Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και του Οργανισμού Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και
Κατάρτισης (ΟΕΕΚ), (ΥΠΕΠΘ, Ιούλιος, 1997) επισημαίνουν, ότι, δηλαδή, ο ένας
στους 5 μαθητές των αγροτικών περιοχών των «νομών της επιτυχίας», του ν.
Τρικάλων, του ν. Σερρών, του ν. Λέσβου, του ν. Αχαΐας δεν «αναζητούν» τον
εαυτό τους ούτε στους καταλόγους των υποψηφίων στις Γενικές Εξετάσεις, αφού
«εξοστρακίζονται» πριν ακόμη ολοκληρώσουν το 9χρονο υποχρεωτικό σχολείο;

* Ποιος μπορεί να ξεχνά ότι την ίδια στιγμή που οι παραπάνω νομοί παρουσιάζουν
ποσοστά επιτυχίας στις Γενικές Εξετάσεις πάνω από 30% υπάρχουν ολόκληρες
περιοχές τους που ο ένας στους δύο μαθητές είναι εκτός σχολείου από τα 12 τους
χρόνια (Μαζαράκι, Ερυμάνθεια, Λάπα, Δάφνη Καλαβρύτων, κ.λπ. στο ν. Αχαΐας,
Άγρα κ.λπ. στο ν. Λέσβου, Βαλτινό, Μεσοχώρια, Μεγαλοχώρι κ.λπ. στο ν.
Τρικάλων), ενώ λίγα χιλιόμετρα από την πόλη των Σερρών που πρώτευσαν το 1996
στην κοινότητα Πετριτσίου το 93% των μαθητών εγκαταλείπουν το Γυμνάσιο;

ΣΕ ΠΡΟΣΦΑΤΗ έρευνα της σύνθεσης του φοιτητικού πληθυσμού για τον προσδιορισμό
των δεικτών ευκαιριών στην Ανώτατη Εκπαίδευση αποκαλύπτεται ότι η «ειδοποιός
διαφορά» της πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση είναι το
κοινωνικο-οικονομικό status του υποψηφίου.

Με βάση το «επάγγελμα πατέρα», σε συνδυασμό με το «γεωγραφικό διαμέρισμα
κατοικίας των γονέων», φαίνεται καθαρά ότι οι πρωτοετείς φοιτητές π.χ. της
Θεσσαλίας, της Ηπείρου ή της Μακεδονίας, που είχαν πατέρα «αγρότη /
κτηνοτρόφο», έχουν δέκα φορές μικρότερες πιθανότητες να εισαχθούν σε ΑΕΙ από
τους φοιτητές με πατέρα «ελεύθερο επαγγελματία – επιστήμονα» των αντίστοιχων
περιοχών (πίνακας 4).

Οι διαφοροποιήσεις και οι ανισότητες αυτές μεγαλώνουν εκπληκτικά όταν εξετάσει
κανείς τις ευκαιρίες – πιθανότητες εισαγωγής στο Πανεπιστήμιο, με βάση το
«εκπαιδευτικό επίπεδο του πατέρα», σε συνδυασμό πάλι με το «γεωγραφικό
διαμέρισμα κατοικίας των γονέων». Οι πρωτοετείς φοιτητές π.χ. από τη Θράκη με
πατέρα πτυχιούχο έχουν 300 φορές (!) περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας στα
ΑΕΙ- ΤΕΙ από φοιτητές της ίδιας περιοχής με πατέρα αγράμματο.

Η πρώτη Ελληνίδα που γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ήταν η μοναδική γυναίκα
ανάμεσα σε 986 άνδρες που γράφονται την ίδια χρονιά (1891) στο Πανεπιστήμιο.
Αναλογία; μία γυναίκα σε 1.000 άνδρες. Εκατό χρόνια αργότερα, σήμερα, το
γυναικείο φύλο βρίσκεται σε κατάσταση ισότητας με τα αγόρια στα σχολικά θρανία
της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, ενώ πανηγυρίζει ήδη τα
υψηλότερα ποσοστά του στο σύνολο του φοιτητικού πληθυσμού.

Όμως, μια προσεκτική ανάγνωση των «γυναικείων κατακτήσεων» στην εκπαίδευση
έρχεται να τονίσει ότι ενώ παλιά η διάκριση εντοπιζόταν στη μειωμένη συμμετοχή
τους στην Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση, σήμερα έχει μετατοπιστεί στο είδος της
εκπαίδευσης, στη διάρκειά της και στην «αξία» του διπλώματος.

Οι γυναίκες είναι πλειοψηφία στις σχολές που οδηγούν σε επαγγέλματα με μέτρια
οικονομική απόδοση και με σχετικά μειωμένο κοινωνικό κύρος. Ο προσανατολισμός
τους σ’ αυτές συνδέεται με την κυριαρχία του στερεότυπου περί «γυναικείας
φύσης και δυνατοτήτων».

Κι εδώ, όμως, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι, κατά γενικό κανόνα, ο
«προσανατολισμός – περιορισμός των επιλογών» δρομολογείται λιγότερο στα
κορίτσια που προέρχονται από τα προνομιούχα κοινωνικά στρώματα του πληθυσμού,
τα οποία βλέπουν ότι η «καταδίκη» να καταλήγουν στις «γυναικείες» σχολές δεν
ισχύει γι’ αυτά.

Ανισότητες υπάρχουν και στην απασχόληση, στις προοπτικές του επαγγέλματος και
στις προϋποθέσεις της σταδιοδρομίας, καθώς οι γυναίκες είναι πλειοψηφία σε
κλάδους «έντονα φθίνοντες», είναι μειοψηφία όσο ανεβαίνουν οι βαθμίδες και το
κύρος της θέσης.