Η ώρα του… «σχολικού προϋπολογισμού»

Η παρατήρηση της εξέλιξης των δαπανών της ελληνικής οικογένειας για εκπαίδευση
– μόρφωση των παιδιών της στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, αφενός
αναδεικνύει την «ανηφορική» τους πορεία αφετέρου οριοθετεί τα διευρυμένα
«σύνορα» των ομολογημένων και ανομολόγητων γονεϊκών προσδοκιών.

Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ του πίνακα φανερώνει ότι οι δαπάνες του ελληνικού νοικοκυριού για
εκπαίδευση των γόνων του καταλαμβάνουν όλο και μεγαλύτερο μέρος στο σύνολο της
ιδιωτικής κατανάλωσης, την ίδια στιγμή που άλλες δαπάνες, όπως π.χ. για είδη
διατροφής, είδη ένδυσης κ.λπ., μειώνουν τη συμμετοχή τους στον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Ακόμη και σήμερα, που η «επένδυση» στην εκπαίδευση των παιδιών (φροντιστήρια,
ξένες γλώσσες κ.λπ.) δεν μπορεί να αναπαυτεί στη βεβαιότητα μιας ανάλογης
απόδοσης (επαγγελματική αποκατάσταση), η ελληνική οικογένεια διατηρεί στο
«μενού» των προσδοκιών της την ελπίδα ότι η «οικονομική θυσία» για το
«σχολικό» των παιδιών μπορεί να λειτουργήσει ως «πασπαρτού» για το άνοιγμα
μιας επαγγελματικής θέσης στην «κλειστή» αγορά εργασίας.

* Ποια είναι όμως τα «οικοδομικά υλικά» που συνθέτουν τον «σχολικό
προϋπολογισμό», ο οποίος αυτή την περίοδο καταρτίζεται από 600 χιλιάδες
περίπου νοικοκυριά που «συντηρούν» 1,6 εκατομμύρια παιδιά στα πάνω από 10
χιλιάδες Δημοτικά, Γυμνάσια και Λύκεια της χώρας μας;

* Τι θα «κοστίσει» φέτος ο μέσος Έλληνας μαθητής που φοιτά στη Δημόσια
Πρωτοβάθμια ή Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, είτε εισέρχεται για πρώτη φορά στο
σχολικό περιβάλλον (Α’ Δημοτικού) είτε ετοιμάζεται να εισέλθει στο «μεγάλο
γύρο» του ανταγωνισμού (Λύκειο);

* Ποιος είναι ο χαρακτήρας των διαφοροποιήσεων που παρουσιάζονται στις
οικογενειακές «επενδύσεις» σε εκπαιδευτικό κεφάλαιο ανάμεσα στις διάφορες
κοινωνικές κατηγορίες του πληθυσμού;

ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ «ΜΑΘΗΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΤΗΤΑΣ»

Τι θα «κοστίσει» φέτος ο μέσος Έλληνας μαθητής που φοιτά στη Δημόσια Πρωτοβάθμια ή Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

Στη χώρα μας η ιδιωτική εκπαίδευση δεν κατορθώνει να προσελκύει σήμερα
περισσότερο από το 5,5% του μαθητικού πληθυσμού. Τα «σχολεία με όνομα»
εμφανίζονται σαν ένα από τα μέσα της «στρατηγικής για διάκριση» που οι
ευνοημένες κοινωνικές κατηγορίες χρησιμοποιούν για την αναπαραγωγή τους και
στα πλαίσια αυτά τα υψηλά δίδακτρα αποτελούν, ως προς τις συνέπειές τους, τόσο
στοιχεία διαφοροποίησης των πελατών – καταναλωτών τους όσο και ασφαλιστική
δικλίδα για τους «παρείσακτους» στην κοινωνία της «ελεύθερης» επιλογής
προσώπων και υπηρεσιών.

Η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων μαθητών φοιτούν σε δημόσια εκπαιδευτήρια.
Η ιδιότητά τους όμως αυτή (η μαθητική) πιστώνει τον οικογενειακό
προϋπολογισμό, ιδιαίτερα με το άνοιγμα των σχολείων, με σημαντικές δαπάνες.
Ήδη τις πρώτες ημέρες του Σεπτεμβρίου οι γονείς καλούνται να «επιπλώσουν» τη
νέα σχολική χρονιά με τον αναλώσιμο εξοπλισμό που περιλαμβάνει γραφική ύλη,
φόρμες και παπούτσια γυμναστικής, «βοηθητικά βιβλία – λυσάρια», τσάντα κ.λπ.
που επιβαρύνουν «μετρητοίς» τον οικογενειακό προϋπολογισμό από 45.000 – 60.000
δρχ. κατά μέσο όρο και ανάλογα τη σχολική βαθμίδα.

Αυτή την περίοδο επίσης η ελληνική οικογένεια «κλείνει» τα «συμβόλαια» των
εξωσχολικών εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων των γόνων της, «λειτουργία» που τόσο
η καθημερινή εμπειρία όσο και η έρευνα αναδεικνύουν ότι έχει ανελαστικό χαρακτήρα.

Αναφερόμαστε βεβαίως κατ’ αρχήν στα φροντιστήρια ξένων γλωσσών στα οποία
«συνωστίζεται» αναγκαστικά η συντριπτική πλειοψηφία του μαθητικού πληθυσμού,
καθώς η «δημόσια» διδασκαλία των ξένων γλωσσών, που σημειωτέον αρχίζει από τη
Δ’ Δημοτικού, όχι μόνο δεν αναστέλλει τη συγκέντρωση των μαθητών στις
ιδιωτικές αίθουσες αλλά, ουσιαστικά, δρομολογεί στις προδιαγραφές της με
αριστοτεχνικό τρόπο την αναγκαστική καταφυγή τους σε ιδιωτικούς εξωσχολικούς
φορείς, οι οποίοι μάλιστα είναι οι μόνοι που νομιμοποιούνται να εκδώσουν στους
υποψήφιους τα διαπιστευτήρια της φοίτησής τους.

Αυτές λοιπόν τις ημέρες μια οικογένεια με π.χ. τρία παιδιά σχολικής ηλικίας
αναγκάζεται να καταβάλει με μιας για εγγραφή, δίδακτρα ενός μηνός και βιβλία
των παιδιών της το ποσόν των 120.000 δρχ.! Το ετήσιο κόστος της παρακολούθησης
φροντιστηρίου ξένων γλωσσών μαζί με την αγορά των βιβλίων και την εγγραφή
αρχίζει κατά μέσο όρο και ανάλογα τη βαθμίδα από 130.000 και ξεπερνάει τις
230.000 δρχ., ενώ αν ο μαθητής βρίσκεται στη φάση των εξετάσεων για τα
διπλώματα (π.χ. Lower και Proficiency) ο οικογενειακός προϋπολογισμός
επιβαρύνεται με 280.000 – 400.000 δρχ. ετησίως!

ΕΞΩΣΧΟΛΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Στη «σειριακή σειρά» σχολείο – φροντιστήριο ξένων γλωσσών προστίθενται, κυρίως
στις ηλικίες των μαθητών του Δημοτικού και του Γυμνασίου, οι γνωστές
«εξωσχολικές δραστηριότητες» των μαθητών και οι δαπάνες που τις συνοδεύουν,
τίμημα τόσο της ανομολόγητης στρατηγικής των «εφοδίων για το μέλλον» όσο και
εναγώνια προσπάθεια απάντησης στην απουσία δημιουργικής απασχόλησης –
παιχνιδιού, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα.

Ωδεία (μουσικά όργανα), σχολές χορού (μπαλέτο), γυμναστήρια, κολυμβητήρια,
«καράτε» καθώς και τα «νεοφώτιστα» φροντιστήρια computer, θα «ροκανίσουν» και
φέτος τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, απαιτώντας κατά μέσο όρο 100.000 –
140.000 ετησίως, πέρα από τις δαπάνες για τα «αξεσουάρ» (κιθάρες, στολές
κ.λπ.) που ο τιμοκατάλογός τους δεν έχει αρχή και τέλος!

Σε έρευνα της σχολικής συμβούλου Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ευπραξίας Κοθάλη,
που έγινε σε 200 μαθητές διαφόρων Γυμνασίων της Αττικής, αποδεικνύεται ότι
μόνο το 3% των παραπάνω μαθητών δεν πληρώνει δίδακτρα σε πάσης φύσεως ιδιωτικά
εξωσχολικά κέντρα.

Η ΙΔΙΩΤΙΚΗ εκπαίδευση στη χώρα μας (ιδιωτικά σχολεία Πρωτοβάθμιας και
Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης) δεν κατόρθωσε ποτέ να διεκδικήσει από τη δημόσια
εκπαίδευση σημαντικό ποσοστό μαθητών. Ένα ευρύτατο ιδιωτικό δίκτυο εξωσχολικών
εκπαιδευτικών υπηρεσιών αναπτύσσεται και λειτουργεί δίπλα στη δημόσια
εκπαίδευση, μετατρέποντας τη μόρφωση σε εμπορεύσιμο προϊόν, του οποίου η
«αγορά» εξαρτάται και αντιστοιχίζεται, βέβαια, με τις οικονομικές δυνατότητες
της οικογένειας.

Στα πλαίσια αυτά, αξίζει να επισημάνουμε ότι παρατηρούνται μεγάλες αποκλίσεις
στις ιδιωτικές δαπάνες για εκπαίδευση ανάμεσα στις διάφορες κοινωνικές ομάδες
και ιδιαίτερα ανάμεσα στα ευνοημένα κοινωνικά στρώματα και στα αδικημένα.

Η πανεπιστημιακός, Εύη Κουφάκη – Πρέπη (Πανεπιστήμιο Θράκης), αναλύοντας
στοιχεία της τελευταίας έρευνας οικογενειακών προϋπολογισμών της ΕΣΥΕ
επισημαίνει ότι παρ’ όλο που στην κατηγορία «μισθωτοί» και
«αυτοαπασχολούμενοι» ταξινομούνται διάφορες κατηγορίες εργαζομένων με
διαφορετικές εισοδηματικές δυνατότητες (π.χ. στην κατηγορία «μισθωτός»
ταξινομείται ένας εργάτης σε βιοτεχνία και ένα ανώτατο στέλεχος επιχείρησης)
είναι φανερές οι διαφοροποιήσεις στο ποσοστό που «επενδύει» κάθε κοινωνική
κατηγορία σε εκπαιδευτικό κεφάλαιο.

Η ανάγνωση του πίνακα 3 φανερώνει ότι σε κάθε 100 δρχ. που δαπανά η κοινωνική
κατηγορία «εργοδότης», αντιστοιχούν 58 για τους μισθωτούς, 42 για τους
αυτοαπασχολούμενους και μόλις 23 για τους άνεργους ­ μη εργαζόμενους. Θα
μπορούσε, ίσως, να υποστηρίξει κανείς ότι η διαφοροποίηση που παρατηρείται
στις πρακτικές των φτωχών και των μη φτωχών νοικοκυριών για μόρφωση και
εκπαίδευση των παιδιών τους οφείλεται στις διαφοροποιημένες φιλοδοξίες,
βλέψεις και προσδοκίες τους. Είναι γνωστό όμως ότι οι μορφωτικές ανάγκες δεν
εμφανίζονται παρά σ’ εκείνους που μπορούν να τις ικανοποιήσουν.

Στην πραγματικότητα δηλαδή η μορφωτική ανάγκη αυξάνει στο μέτρο που
χορταίνεται, ενώ αντίθετα, η συνείδηση της αποστέρησης μειώνεται στο μέτρο που
αυξάνεται η στέρηση.

Στο σημείο βέβαια αυτό δεν μπορούμε παρά να επισημάνουμε τα αποτελέσματα
παλαιότερης έρευνας του ΕΚΚΕ, σύμφωνα με τα οποία τα φτωχά νοικοκυριά έχουν τη
δυνατότητα να δαπανούν για εκπαίδευση – μόρφωση των παιδιών τους πάνω από
πέντε φορές λιγότερα χρήματα απ’ ό,τι τα μη φτωχά και δεκάδες φορές λιγότερα
απ’ ό,τι τα πλούσια νοικοκυριά.

Από αυτή την άποψη, η διαφοροποίηση που επισημαίνεται στις ιδιωτικές
εκπαιδευτικές δαπάνες των ευνοημένων και αδικημένων κοινωνικών στρωμάτων
«λειτουργεί» ως μια από τις βασικές παραμέτρους των εκπαιδευτικών ανισοτήτων,
οι οποίες παρουσιάζονται ανάμεσά τους.

Η «ΣΚΙΑ» του σχολείου παρεμβαίνει δραστικά στην οργάνωση του ελεύθερου χρόνου
του μαθητή, τόσο περισσότερο όσο η εκπαιδευτική του βαθμίδα συνδέεται με τις
«κρίσιμες εξετάσεις».

Αναφερόμαστε βεβαίως στα φροντιστήρια γενικών μαθημάτων και τα ιδιαίτερα
μαθήματα. Αναφερόμαστε στο ιδιωτικό «παντός καιρού» – παραεκπαιδευτικό δίκτυο
που ­ αδιάβροχο στις επαγγελίες περί «του τέλους των φροντιστηρίων» όσων
«κόβουν και ράβουν» μεταρρυθμιστικά το ελληνικό σχολείο ­ «ξαφρίζει την κρέμα»
του «σχολικού προϋπολογισμού» της ελληνικής οικογένειας, ενώ παράλληλα όσο
περισσότερο εντείνεται το παιχνίδι του ανταγωνισμού περιλαμβάνει στο
«πελατολόγιό του» ολοένα και μικρότερες σχολικές ηλικίες. Έτσι φέτος ο μαθητής
του Γυμνασίου που θα παρακολουθήσει φροντιστήριο θα «κοστίσει» στην οικογένειά
του περίπου 250.000 δρχ. ετησίως, ενώ στην περίπτωση του 17χρονου που
ετοιμάζεται για την πανεπιστημιακή εκπαίδευση η δαπάνη μεγαλώνει με γεωμετρική
πρόοδο και ανέρχεται στις 800.000 δρχ. ετησίως κατά μέσο όρο!

Πόσο θα «κοστίσει» τελικά ο Έλληνας μαθητής στην οικογένειά του τη φετινή
σχολική χρονιά;

Είναι φανερό ότι η «Δημόσια και Δωρεάν Εκπαίδευση» στη χώρα μας ανεβάζει
συνεχώς τα «επιτόκια» στο περιζήτητο δάνειο της σχολικής «σταδιοδρομίας»,
καθώς ο μαθητής που φοιτά στο Δημοτικό Σχολείο κοστίζει 325.000 δρχ. ετησίως,
ο μαθητής Γυμνασίου 730.000 και ο μαθητής του Λυκείου 1.290.000 δρχ. (βλ. πίνακα).