ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ισχύς μου, η αδυναμία του αντιπάλου…

Σύμπτωση με συμβολική σημασία; Μέσα στον Σεπτέμβριο δύο μεγάλα ιστορικά
κόμματα, το γερμανικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, κόμμα-μοντέλο της προπολεμικής
περιόδου, και το σουηδικό, κόμμα-μοντέλο της μεταπολεμικής περιόδου, δίνουν
δύο κρίσιμες εκλογικές μάχες. Η ενδεχόμενη επικράτησή τους, ιδιαίτερα στη
Γερμανία, θα ενισχύσει καίρια τη σημερινή κυριαρχία των σοσιαλιστών στην
Ευρωπαϊκή Ένωση.

ΤΕΛΟΣ λοιπόν της «σταθερής κρίσης» της σοσιαλδημοκρατίας; Θριαμβευτική
επιστροφή του «μεγάλου ηττημένου», που επιτέλους ξεφεύγει από τις «δαγκάνες
της ιστορικής παρακμής»; Αυτή είναι η συνήθης διάγνωση. Διάγνωση, ωστόσο,
βιαστική, που δεν επιβεβαιώνεται από τη μελέτη των αριθμών. Οι σοσιαλιστές
σήμερα πράγματι κυριαρχούν: ελέγχουν τη συντριπτική πλειονότητα των
κυβερνήσεων στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όμως τα εκλογικά τους ποσοστά
μειώνονται. Ενώ χάνουν ψήφους, κερδίζουν κυβερνήσεις!

Ας δούμε τα δεδομένα και ας προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε την περίεργη και
παράδοξη λογική τους.

Η μέση εκλογική επίδοση των μεγάλων ιστορικών σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων
(Σουηδία, Αυστρία, Γερμανία, Νορβηγία, Δανία, Μ. Βρετανία) πέφτει από 43,5%
του εκλογικού σώματος κατά την περίοδο 1960 – 1973 στο 37,6% στη δεκαετία του
’80, και παραμένει στο ίδιο ακριβώς σημείο (37,6%) και την περίοδο 1991-97.
Κατά την τελευταία, ωστόσο, αυτή περίοδο, παρ’ ότι τα εν λόγω κόμματα δεν
κέρδισαν ούτε έναν πήχυ από το χαμένο εκλογικό έδαφος, αύξησαν ­ σε σχέση με
τη δεκαετία του ’80 ­ το μερίδιο συμμετοχής τους στην κυβερνητική εξουσία. Το
ίδιο συμβαίνει με την ομάδα σοσιαλιστικών κομμάτων μέσης εκλογικής ισχύος
(Βέλγιο, Ολλανδία, Φινλανδία), τα οποία αύξησαν σημαντικότατα την κυβερνητική
τους «μερίδα», αν και η μέση εκλογική τους επίδοση υπέστη σημαντικότατη πτώση
(από 28,2% στη δεκαετία του ’80 σε 24,7% στην περίοδο 1991-97). Τέλος, η ομάδα
κομμάτων του «Σοσιαλισμού του Νότου» (Γαλλία, Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία), η
κατ’ εξοχήν κερδισμένη της δεκαετίας του ’80, βλέπει τη μέση εκλογική της
επιρροή να μειώνεται (από 37% στη δεκαετία του ’80 σε 35% στην περίοδο
1991-97), παρά το γεγονός ότι όλα τα κόμματα της ομάδας, εκτός του ισπανικού,
είναι σήμερα στην εξουσία. Συμπέρασμα: οι σοσιαλιστές υποχωρούν εκλογικά όχι
μόνο σε σύγκριση με κάποια μακρινή «χρυσή εποχή», αλλά και σε σύγκριση με τη
χειρότερη εκλογική τους δεκαετία, τη δεκαετία του ’80. Συγχρόνως, συμμετέχουν
στην κυβέρνηση 11 χωρών (από τις 15) της Ευρωπαϊκής Ένωσης!

Τι υποδεικνύει αυτό το παράδοξο πολιτικό φαινόμενο; Την αδυναμία του
αντιπάλου! Στις συνθήκες ανταγωνιστικής δημοκρατίας η ισχύς είναι σχετικό
μέγεθος, συνάρτηση της ισχύος του «άλλου», των κομματικών ανταγωνιστών.
Πράγματι, η εκλογική υποχώρηση κατά τη δεκαετία του ’90 των αριστερών
ανταγωνιστών (κομμουνιστών ή «πράσινων»), η εμφάνιση της Ακροδεξιάς και,
προπάντων, η εκλογική υποχώρηση των συντηρητικών ­ προϊόν της «καμένης γης»
και των ευρύτατων ζωνών κοινωνικής ανασφάλειας και φτώχειας που διαμόρφωσαν η
παγκοσμιοποίηση και η νεοφιλελεύθερη διαχείριση ­ διευκόλυναν την επιστροφή
στην εξουσία των σοσιαλιστών. Η σημερινή «κυρίαρχη» σοσιαλδημοκρατία δεν είναι
βέβαια ισχυρή όπως άλλοτε, είναι πιο αδύναμη ακόμη και από την ηττημένη
σοσιαλδημοκρατία του ’80, είναι όμως ­ σε συνθήκες αυξημένης κατάτμησης των
κομματικών συστημάτων ­ λιγότερο ασθενής από τους εξασθενημένους αντιπάλους της.

Η δύναμη όμως που πηγάζει από την αδυναμία του αντιπάλου είναι πραγματική
δύναμη; Αναμφίβολα ναι. Η ιστορία το έχει πλειστάκις αποδείξει. Δύναμη ίσως
αβέβαιη, δύναμη ίσως εύθραυστη, αλλά δύναμη πραγματική. Η ενδεχόμενη δε νίκη
των Σουηδών και Γερμανών σοσιαλδημοκρατών, ιδίως αυτών των τελευταίων, πέραν
της συμβολικής σημασίας της, θα έχει μια τεράστια επίπτωση: θα δώσει στους
Ευρωπαίους σοσιαλιστές τα μέσα για τη συγκρότηση μιας ισχυρής Ευρωπαϊκής
Ένωσης και για τη διατύπωση, επιτέλους, μιας ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής.
Θα τους δώσει τα μέσα να μετατρέψουν την εξ αδυναμίας του αντιπάλου σημερινή
ισχύ τους σε «θετική δύναμη», σε ισχύ βάθους. Θα δώσει όμως και στους
Ευρωπαίους πολίτες τη δυνατότητα να δουν αν η σοσιαλδημοκρατία θέλει και
μπορεί να κάνει χρήση αυτών των μέσων. Ή αν θα συνεχίσει να ψελλίζει τον
συνήθη περί «κοινωνικής ευαισθησίας» λόγο, χρήσιμο ίσως για το ρητορικό
διάνθισμα των αποφάσεων των ευρωπαϊκών οργάνων, απολύτως άχρηστο όμως για τους
θιγόμενους από την παγκοσμιοποίηση ­ και όχι ειδικά από την ευρωπαϊκή
ενοποίηση ­ Ευρωπαίους πολίτες.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.