ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Χιούμορ κατά φανατισμού

Υπομονή. Ανεκτικότητα. Συμβιβασμός. Ελπίδα. Αρμονία. Και χιούμορ, κυρίως
χιούμορ, το καλύτερο αντίδοτο στον φανατισμό.

«Επιτέλους, ειρήνη!» (το σκίτσο από το «L’ Evenement du jeudi»)

ΑΓΑΠΗΤΕ μου Άμος. Από το βιβλίο σας «Στη γη του Ισραήλ», που κυκλοφόρησε σε
ιαπωνική μετάφραση λίγο μετά την έκδοσή του, θυμάμαι πάντα το τέλος:
«Εγκαταλείψτε τον μεσσιανικό ζήλο αντικαθιστώντας τον με την πεζή νηφαλιότητα.
Ίσως ολόκληρη η ιστορία μας να μην είναι μια αφήγηση αίματος και πυράς, αλλά
μονάχα η αφήγηση μιας διστακτικής απόπειρας να γιατρευτούμε από μια σοβαρή
αρρώστια. Υπομονή, σας λέω. Δεν υπάρχει συντομότερος δρόμος».

Αγαπητέ μου Κενζαμπούρο. Στο υπέροχο βιβλίο σας «Μια σκληρή ζωή», ο
ηλικιωμένος υπάλληλος με το ψεύτικο πόδι λέει στο αγόρι που του έχει δώσει το
παρατσούκλι «Βάτραχος»: «Όταν ένας πόλεμος αρχίζει να σπάει τα δάκτυλα των
παιδιών, αυτό σημαίνει ότι ξεπεράστηκαν τα όρια». Τα δάκτυλα των παιδιών είναι
οικουμενικά, αλλά πού αλήθεια αρχίζουν τα όρια;

Αν και ανήκουν στην ίδια γενιά, ο 63χρονος Κενζαμπούρο Οέ και ο 59χρονος Άμος
Οζ έχουν τελείως διαφορετικά βιώματα. Ο Ιάπωνας νομπελίστας, περισσότερο κι
από τις έννοιες της ειρήνης και της δημοκρατίας, γοητεύεται από τα παιδιά: η
γέννηση, άλλωστε, του διανοητικά καθυστερημένου παιδιού του τον χάραξε
ανεξίτηλα. Ο Ισραηλινός συγγραφέας, που δηλώνει «μετανιωμένος φανατικός», έχει
αφιερωθεί στην υπεράσπιση της ιδέας ότι ένα εβραϊκό και ένα παλαιστινιακό
κράτος μπορούν να συνυπάρξουν στην ίδια γη. Οι δύο διανοούμενοι, όμως, έχουν
διαβάσει ο ένας τα βιβλία του άλλου. Κι έχουν αναπτύξει μια σχέση που κάνει
τον διάλογό τους μέσα από τις στήλες της «Ασάχι Σιμπούν» συναρπαστικό.

Όπως γράφει άλλωστε ο Οζ, το Ισραήλ και η Ιαπωνία (μαζί με τη Νότια Αφρική,
που ευτύχησε να γεννήσει μια Ναντίν Γκόρντιμερ) είναι χώρες όπου η Ιστορία,
μια Ιστορία αιματηρή, έχει διεισδύσει σε όλα τα ιδιωτικά μόρια της ζωής, και
όπου τα πολιτικά δεινά δεν κυριαρχούν μόνο στην τηλεόραση αλλά και στην
προσωπική ζωή των ανθρώπων.

Ο Οέ μένει κυρίως στις λέξεις «υπομονή», με την οποία κλείνει το συγκλονιστικό
βιβλίο του «Μια προσωπική υπόθεση», και «ανεκτικότητα», μια έννοια που θεωρεί
απαραίτητη και επείγουσα για τον αιώνα που έρχεται. Ποιος να είναι άραγε ο
καλύτερος τρόπος ­ διερωτάται ­ για να προωθηθεί η ανεκτικότητα; Ο συνομιλητής
του έχει την απάντηση. Έχοντας πολεμήσει δύο φορές στη ζωή του, το 1967 και το
1973, ο Ισραηλινός συγγραφέας διαπίστωσε ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν
βρίσκεται ούτε στις βόμβες ούτε στις κυβερνήσεις ή τους στρατούς, αλλά στην
επιθετικότητα που κρύβεται στην καρδιά κάθε ανθρώπου, στον φανατισμό, στην
πεποίθησή του ότι η υπόθεση για την οποία αγωνίζεται είναι σωστή, στη
θρησκοληψία, στην ανικανότητά του να φανταστεί, να ακούσει, να γελάσει ­ και
κυρίως να γελάσει με τον εαυτό του.

Ναι, το χιούμορ είναι θεραπευτικό, καταλήγει ο Άμος Οζ. Όποιος μπορεί να
γελάει με τον εαυτό του δεν είναι πια φανατικός.