«Ελ Νίνιο» χτύπησε τα διεθνή Χρηματιστήρια

Βουτιά 8% στο Χρηματιστήριο της Μόσχας

ΟΙ ΦΟΒΟΙ ότι η Ρωσία μπορεί να υποτιμήσει το ρούβλι ήρθαν να προστεθούν χθες
στις ανησυχίες για τα ασιατικά νομίσματα, προκαλώντας αναταραχή στα ευρωπαϊκά Χρηματιστήρια.

Το Χρηματιστήριο της Μόσχας έκανε βουτιά στη χθεσινή συνεδρίαση, που διακόπηκε
για μισή ώρα από τις αρμόδιες αρχές, εξαιτίας της κάθετης πτώσης των τιμών των
μετοχών.

Μεταξύ των μετοχών με τις μεγαλύτερες απώλειες ήταν οι μετοχές των κρατικών
εταιρειών Λουκόιλ και Γκαζπρόμ. Λίγο πριν από την προσωρινή διακοπή των
συναλλαγών, ο δείκτης RTS σημείωνε απώλειες 8%, όταν κυκλοφόρησαν φήμες για
επικείμενη υποτίμηση του ρωσικού νομίσματος.

Πίσω από τις υποτιμητικές πιέσεις στο ρωσικό νόμισμα μπορεί να διακρίνει
κανείς τον «συνήθη ύποπτο» Τζορτζ Σόρος. Με επιστολή του στην εφημερίδα
«Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», ο μεγαλοχρηματιστής είχε ζητήσει χθες την υποτίμηση του
ρουβλίου κατά 15% – 25%. «Η υποτίμηση του ρουβλίου στην παρούσα φάση είναι το
πιο αποτελεσματικό μέσον για τη σταθεροποίηση της κατάστασης», είχε δηλώσει ο
Τζορτζ Σόρος, προτείνοντας να συνδεθεί το ρούβλι με το δολάριο ή το ευρώ με
νέα ισοτιμία.

Σε μια προσπάθεια σταθεροποίησης του εθνικού νομίσματος, η κεντρική τράπεζα
της Ρωσίας περιόρισε χθες τη ρευστότητα των εμπορικών τραπεζών σε ξένο
συνάλλαγμα. Τώρα, τα ρωσικά συναλλαγματικά αποθέματα υπολογίζονται σε 17 δισ. δολάρια.

Με δηλώσεις του από τη Μόσχα, ο Ρώσος πρωθυπουργός Σεργκέι Κιριένκο διέψευσε
ότι επίκειται υποτίμηση του ρωσικού νομίσματος. Από 6,296 προχθές, το ρούβλι
διαπραγματευόταν χθες στα 6,375 ανά δολάριο.

Η ρωσική κρίση προκάλεσε αναταραχή στα ευρωπαϊκά Χρηματιστήρια, οδηγώντας σε
σημαντική πτώση τη Φρανκφούρτη, το Λονδίνο και το Παρίσι. Τις μεγαλύτερες
απώλειες σημείωσαν οι μετοχές των τραπεζών, οι οποίες θα υποστούν τις
περισσότερες ζημίες αν υποτιμηθεί το ρωσικό νόμισμα. Στην ευρωπαϊκή πτώση
συνετέλεσε και η βουτιά του Χρηματιστηρίου του Χονγκ Κονγκ στο χαμηλότερο
επίπεδο της τελευταίας πενταετίας, που ήρθε έτσι να αναζωπυρώσει τις ανησυχίες
για την πορεία των ασιατικών αγορών.

Το ρούβλι. Ρώσοι παρακολουθούν την κατρακύλα του ρουβλίου σε πίνακα, έξω από ανταλλακτήριο συναλλάγματος, στη Μόσχα (φωτό Ρώυτερ)

ΟΛΟΕΝΑ και περισσότερες γίνονται οι ανησυχητικές ενδείξεις ότι βαθαίνει η
οικονομική κρίση στη Ρωσία. Οι ρωσικές τράπεζες διέκοψαν τον διατραπεζικό
δανεισμό και μερικές από αυτές δήλωσαν αδυναμία να εξοφλήσουν δάνεια που έχουν
λάβει σε ξένο συνάλλαγμα. Η Τοκομπάνκ ανακοίνωσε την Τετάρτη ότι δεν είναι σε
θέση να εξοφλήσει δάνειο 60 εκατομμυρίων δολαρίων.

Η έκτακτη ενίσχυση από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, με 22,6 δισ. δολάρια, με
τη μορφή «πακέτου σωτηρίας» της ρωσικής οικονομίας, αποτυγχάνει να
σταθεροποιήσει τις ρωσικές αγορές.

ΑΜΦΙΒΟΛΟ…

Η εμπιστοσύνη των επενδυτών μοιάζει να έχει διαβρωθεί από την πτώση στις τιμές
πετρελαίου και φυσικού αερίου, κύρια εξαγωγική δραστηριότητα της Ρωσίας, και
τις επιπτώσεις της ασιατικής κρίσης. Αν και ο πρόεδρος Γιέλτσιν αποφάσισε
κάποια τολμηρά μέτρα για τη συλλογή των φόρων και τον περιορισμό των δημόσιων
δαπανών, είναι αμφίβολο αν θα μπορέσει να ξεπεράσει τις αντιδράσεις της
αντιπολίτευσης. Την Τετάρτη η Δούμα απέρριψε αίτημα του Ρώσου προέδρου να
συζητηθούν οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις του σε έκτακτη συνεδρίαση του Σώματος.

ΕΦΙΑΛΤΗΣ…

Όλοι αυτοί οι παράγοντες οδήγησαν στην πτώση των τιμών των ρωσικών ομολόγων
και μετοχών και ενέτειναν τις ανησυχίες για το ενδεχόμενο μαζικών πωλήσεων
ρουβλίων από εγχώριους και ξένους επενδυτές.

Η υποτίμηση θα ήταν εφιάλτης για το ΔΝΤ και τον πρόεδρο Κλίντον, αφού θα
υπονόμευε την κυβέρνηση Γιέλτσιν και θα ενίσχυε την κομμουνιστική αντιπολίτευση.

Στον απόηχο της κρίσης του ρωσικού νομίσματος υποχώρησαν χθες και τα
Χρηματιστήρια στη Βραζιλία, την Αργεντινή και το Μεξικό.

Άλαν Γκρίνσπαν. Η πτώση της Γουώλ Στρητ τον δικαιώνει (φωτό Ρώυτερ)

ΟΤΑΝ ο Άλαν Γκρίνσπαν, πρόεδρος της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ, διατύπωσε για
πρώτη φορά εκείνη την περίφημη πια προειδοποίησή του ότι η «παράλογη ευμάρεια»
των αγορών έχει ωθήσει σε επικίνδυνα ύψη τις αμερικανικές μετοχές, τα
«γεράκια» της Γουώλ Στρητ γέλασαν ειρωνικά. Είναι δυνατόν, αναρωτιούνταν τότε,
τα σκαμπανεβάσματα του Χρηματιστηρίου να μπορούν να επηρεάσουν την οικονομία;

Δύο χρόνια αργότερα, με τον δείκτη Ντάου Τζόουνς μερικές χιλιάδες μονάδες
υψηλότερα, το ζήτημα που έθεσε τότε ο Γκρίνσπαν ξανάρχεται στο προσκήνιο.

ΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ

Ολοένα και περισσότεροι οικονομολόγοι και αναλυτές των αγορών αρχίζουν να
ανησυχούν για τον κίνδυνο ενός «σοκ ευμάρειας»: δηλαδή μια απότομη μεγάλη
πτώση των τιμών των μετοχών, που θα τρομάξει τους επενδυτές, υποχρεώνοντάς
τους να περιορίσουν σημαντικά τις καταναλωτικές τους δαπάνες.

Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, η αμερικανική ανάπτυξη θα δεχόταν σοβαρό πλήγμα,
αφού η ιδιωτική κατανάλωση αντιστοιχεί στα δύο τρίτα της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας.

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ

Η παραδοσιακή άποψη είναι ότι οι μεγάλες μεταπτώσεις στις τιμές των μετοχών
δεν ασκούν σημαντική επίδραση στη συμπεριφορά των καταναλωτών. Όμως, τώρα, οι
θεωρητικοί του «σοκ ευμάρειας» ισχυρίζονται ότι οι παραδοσιακές απόψεις πρέπει
να αναθεωρηθούν για τους εξής λόγους:

* Ποτέ άλλοτε τόσο πολλοί Αμερικανοί δεν έπαιζαν στο Χρηματιστήριο. Περίπου
ένα στα τέσσερα νοικοκυριά τοποθετεί τις οικονομίες του στο Χρηματιστήριο,
σύμφωνα με στοιχεία της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας (Fed).

* Η χρηματιστηριακή αξία των μετοχών που έχουν στα χέρια τους οι Αμερικανοί
αποταμιευτές ποτέ άλλοτε δεν ήταν τόσο υψηλή. Το 1998 η αξία των μετοχών που
έχουν στην κατοχή τους, είτε άμεσα είτε μέσω κάποιου συνταξιοδοτικού
προγράμματος, ξεπερνάει τα 13 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με τη Fed. Το 1991 η αξία
τους δεν ξεπερνούσε τα 4 δισ. δολάρια.

ΕΥΧΕΡΕΙΑ ΔΑΠΑΝΩΝ

Πολλοί οικονομολόγοι που απορούν με τη συνεχή επέκταση της αμερικανικής
οικονομίας ισχυρίζονται ότι αυτές οι εξελίξεις έχουν δημιουργήσει το
«φαινόμενο της ευμάρειας»: πλημμυρισμένοι από τα κέρδη των μετοχών τους, οι
Αμερικανοί καταναλωτές δαπανούν με περισσότερη ευχέρεια, δημιουργώντας έτσι
περισσότερη οικονομική ανάπτυξη.

Όμως, η αντίστροφη τάση, το «σοκ ευμάρειας», θεωρείται σήμερα πολύ πιθανή, αν
η Γουώλ Στρητ ακολουθήσει καθοδική πορεία. «Ένα τέτοιο σοκ δεν θα πρέπει πια
να θεωρείται μια τρελή ιδέα», λέει ο Τζέιμς Γκλάσμαν, οικονομολόγος στην Chase
Securities της Νέας Υόρκης.