Πίσω από τον ήλιο των διακοπών

Φαινόμενο, ουσιαστικά της μεταπολεμικής περιόδου, όσον αφορά την έκταση και
την έντασή του, ο τουρισμός θεωρήθηκε ως η απάντηση στη φτώχεια και τη
μετανάστευση και στα πλαίσια αυτά αντιμετωπίστηκε κυρίως ως οικονομικό μέγεθος
και λιγότερο από την πλευρά των κοινωνικών του παραμέτρων.

Η ΕΡΕΥΝΑ που ακολουθεί χαρτογραφεί μια σειρά από ­ εκ πρώτης όψεως ­
«περιφερειακά» χαρακτηριστικά της «τουριστικής τάξης πραγμάτων», μια σειρά
«επεισοδίων» που συνθέτουν, όμως, μ’ έναν ­ αντιφατικό ίσως ­ τρόπο ορισμένες
αθέατες πλευρές του παζλ της τουριστικής ανάπτυξης στη χώρα μας.

*Στην Κέρκυρα, οι τουρίστες, «αριθμοποιούμενοι» αρχικά, κατατάσσονται μέσα από
τη λειτουργία των στερεοτύπων σε ομάδες με βάση τα εμπορευματικά τους
χαρακτηριστικά: οι «καλοί Γερμανοί», οι «τσιγκούνηδες Άγγλοι» κ.λπ.

* Στη Ρόδο, σε κάθε 9 μαθητές Δημοτικού ο ένας δεν έχει μητρική γλώσσα τα
ελληνικά, καθώς αρκετές τουρίστριες, ιδιαίτερα οι Αγγλίδες και οι Σουηδέζες,
συνδυάζουν τον τουρισμό με την προοπτική μόνιμης εγκατάστασης στο νησί, μέσω
του γάμου με ντόπιους.

* Στο Ρέθυμνο, οι τουρίστες είναι αποκλειστικά αλλοδαποί. Στην Ευρυτανία, στην
Καρδίτσα, στα Γρεβενά και στην Αιτωλοακαρνανία «αλλοδαπού τουρίστα πόδι» δεν
πατά. Ημεδαποί και αλλοδαποί τουρίστες σε διαφορετικές πορείες.

* «Εδώ τουρίστες, εκεί τουρίστες, πού είναι οι τουρίστες», αναρωτιούνται κάθε
χρόνο όλο και περισσότεροι μικρομαγαζάτορες στον Άγιο Νικόλαο (Ν. Λασιθίου)
και σε άλλες τουριστικές μας περιοχές, καθώς τα «τουριστικά πακέτα» των
tour-operators δεν αφήνουν και πολλά περιθώρια «διαφυγής κερδών».

Ο «ΚΑΚΟΣ» ΑΓΓΛΟΣ ΚΑΙ… Ο «ΚΑΛΟΣ» ΓΕΡΜΑΝΟΣ

Η Κέρκυρα ήταν εξαρχής προσανατολισμένη στον αλλοδαπό τουρισμό και μέχρι τα
τέλη της δεκαετίας του ’80 οι ξένοι τουρίστες πραγματοποιούσαν το 90% των
διανυκτερεύσεων. Παράλληλα, η συντριπτική πλειοψηφία των ξένων τουριστών, σε
όλη τη διάρκεια της τουριστικής της «καριέρας» προέρχονταν από την Αγγλία. Στη
δεκαετία μάλιστα του ’80, το ποσοστό των τουριστών από τη Μ. Βρετανία
κυμάνθηκε σε ποσοστό περίπου 80%

Ποιες είναι οι προτιμήσεις των Κερκυραίων για τους τουρίστες;

Η έρευνα του Πάρι Τσάρτα (ΕΚΚΕ) και των συνεργατών του με θέμα «Οι κοινωνικές
επιπτώσεις του τουρισμού στους Νομούς Κερκύρας και Λασιθίου», που έγινε για
λογαριασμό του ΕΟΤ, επισημαίνει ότι 4 στους 10 Κερκυραίους δηλώνουν αδιαφορία
για την εθνικότητα, 3 στους 10 περίπου προτιμούν αλλοδαπούς και οι υπόλοιποι 3
στους 10 προτιμούν τους Έλληνες.

Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι και η μελέτη των προτιμήσεων στις εθνικότητες. Η
έρευνα δείχνει ότι, αν και οι Άγγλοι είναι οι «καλύτεροι πελάτες» του νησιού,
αφού αποτελούν το 80% περίπου των αλλοδαπών τουριστών που επισκέπτονται την
Κέρκυρα, απολαμβάνουν ωστόσο την προτίμηση μόνο του 14% των Κερκυραίων, που
δεν δείχνουν να τους συμπαθούν ιδιαίτερα. Αντίθετα, οι Γερμανοί και οι Ιταλοί,
που αποτελούν πολύ μικρό ποσοστό των αλλοδαπών τουριστών που επισκέπτονται το
νησί, χαίρουν μεγαλύτερης εκτίμησης από τους ντόπιους.

Ο Πάρις Τσάρτας στην εξαιρετική του μελέτη «Τουρίστες, Ταξίδια, Τόποι»,
επισημαίνει ότι τέτοιας κατηγορίας στερεότυπα έχουν καταγραφεί και σε άλλες
περιοχές του κόσμου, όπως για παράδειγμα στην Ισπανία, όπου οι Γάλλοι
θεωρούνται άτομα κακότροπα και οι Ιταλοί άτομα αναξιόπιστα ή όπως στη Μάλτα,
στην οποία οι Σουηδοί θεωρούνται τσιγκούνηδες, οι Γερμανοί γαλαντόμοι, ενώ οι
Λίβυοι κατηγορούνται ότι πειράζουν τις γυναίκες.

ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΜΕΝΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ; Ο ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ

Η επεξεργασία των επίσημων στατιστικών στοιχείων αναδεικνύει τον εσωτερικό
τουρισμό και τους Έλληνες τουρίστες ως μία από τις «εθνότητες» – πελάτες της Ελλάδας.

Πράγματι, οι Έλληνες τουρίστες είναι η μοναδική εθνότητα τουριστών που
τουλάχιστον τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει σταθερά ανοδική τάση στις
διανυκτερεύσεις που πραγματοποιεί στην Ελλάδα, με μέση ετήσια αύξηση της
τάξεως του 2%-3%. Όταν το 1996 η τουριστική χρονιά έκλεινε με απώλεια στις
αφίξεις αλλοδαπών τουριστικών της τάξης του 8,68%, ο αριθμός των
διανυκτερεύσεων των ημεδαπών τουριστών εμφάνισε αύξηση 2,33%.

Είναι η εθνότητα που σε τουλάχιστον 43 νομούς της χώρας κάνει τις περισσότερες
διανυκτερεύσεις από οποιαδήποτε άλλη, ενώ σε 19 νομούς τής αναλογεί ποσοστό
άνω του 80% του συνόλου των διανυκτερεύσεων και σε περίπου 12 νομούς κατέχει
ποσοστό διανυκτερεύσεων άνω του 90%!

ΕΔΩ ΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΡΙΕΣ ΔΕΝ ΦΕΥΓΟΥΝ ΠΟΤΕ!

Τα Δωδεκάνησα επισκέπτονται κάθε χρόνο εκατοντάδες χιλιάδες αλλοδαποί
τουρίστες, από όλες τις ηπείρους. Οι περισσότεροι είναι Γερμανοί και Άγγλοι
και ακολουθούν Σουηδοί, Αυστριακοί, Ιταλοί, Φινλανδοί, κ.λπ. Ακόμη, Αιγύπτιοι,
Σουδανοί, Σύροι, Νοτιοαφρικανοί, Τούρκοι, Ιάπωνες, Καναδοί και Αυστραλοί
περιλαμβάνονται στον μακρύ κατάλογο των πάνω από 40 εθνικοτήτων που
επισκέπτονται τη Ρόδο, την Κω, την Κάρπαθο, την Κάλυμνο και την Πάτμο, αλλά
και τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα, από τη Χάλκη και τους Λειψούς μέχρι το
Καστελλόριζο και από τη Λέρο, την Κάσο και την Αστυπάλαια μέχρι τη Νίσυρο, την
Τήλο και τη Σύμη. Η Ρόδος, βέβαια, συγκεντρώνει τη «μερίδα του λέοντος» των
αλλοδαπών τουριστών (περίπου το 65%).

Εδώ, περισσότερο, αλλά και στα υπόλοιπα Δωδεκάνησα, οι μεικτοί γάμοι (κυρίως
Ελλήνων με αλλοδαπές), αλλά και η μόνιμη εγκατάσταση αλλοδαπών, που αρχικά
ήρθαν ως τουρίστες, είναι ένα γεγονός που χαρακτηρίζεται από «έκταση» και «ένταση»…

Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε 16 Δημοτικά σχολεία της Ρόδου υπό την
εποπτεία της πανεπιστημιακού Ελένης Σκούρτου, σχετικά με τις γλώσσες εκτός της
ελληνικής που μιλούν οι μαθητές, αποκαλύπτεται ότι ένα στα εννέα περίπου
παιδιά των Δημοτικών σχολείων είναι δίγλωσσα! Μάλιστα, σύμφωνα με τα στοιχεία
της έρευνας, τα δίγλωσσα παιδιά μιλούν, εκτός από την ελληνική, 21 γλώσσες!

Πρώτη η τουρκική, που μιλιέται από το 24% των δίγλωσσων μαθητών, μετά η
αγγλική (16%), η σουηδική (15%), η γερμανική (11%), η φινλανδική (9%), η
γαλλική (7), κ.λπ. Η συλλογή στοιχείων για την ιθαγένεια των γονιών των
δίγλωσσων παιδιών έδειξε ότι πάνω από 6 στα 10 είναι παιδιά που προέρχονται
από μεικτούς γάμους Ελλήνων με αλλοδαπές!

ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ;

«Τα βασικά τα έχουν προπληρώσει στην πατρίδα τους, τα υπόλοιπα τα αγοράζουν
συνήθως στα “ξενοδοχεία – πόλεις” που διαμένουν ή σε συγκεκριμένα καταστήματα,
στα οποία οδηγούνται από τους συνοδούς – ξεναγούς» (καταστηματάρχης στην
Κέρκυρα, Ιούλιος 1997).

«Περνούν ομάδες – ομάδες από δίπλα μας, συχνά κοιτάνε τις βιτρίνες, ρωτάνε,
σπανιότερα αγοράζουν» (Άγιος Νικόλαος – Ν. Λασιθίου, Ιούλιος 1996).

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του οργανωμένου τουρισμού είναι και η τεράστια
συγκέντρωση δραστηριοτήτων που παρουσιάζεται σε ορισμένους κλάδους
επιχειρήσεων που ασχολούνται μ’ αυτόν.

Συνήθως, ο υποψήφιος τουρίστας, πριν έρθει στη χώρα μας, καλείται να αγοράσει
ένα πακέτο τουριστικών υπηρεσιών που περιλαμβάνει τη μεταφορά, τη διαμονή, τη
διατροφή, ξεναγήσεις, εκδρομές, συμμετοχή σε εκδηλώσεις, ενοικίαση
αυτοκινήτου, κ.ά

Αρνητικό στοιχείο του ελληνικού τουρισμού είναι το γεγονός ότι βρίσκεται σε
πλήρη εξάρτηση από τις «ρυθμίσεις» των διεθνών tour-operators.

Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι ότι, ενώ ο τουρίστας π.χ. το 1983
πλήρωνε για ένα ταξίδι στην Ελλάδα 625 δολάρια (μέσος όρος), η είσπραξη της
χώρας μας ήταν μόνο το 40% έως 50% αυτού του ποσού (250 έως 300 δολάρια).

Αν, μάλιστα, ληφθεί υπόψη ότι ο τουρισμός στη χώρα γίνεται όλο και περισσότερο
με οργανωμένα γκρουπ, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι ο έλεγχος των
tour-operators μεγαλώνει διαρκώς.