ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το λερωμένο φουστάνι της πολιτικής

Ώστε γι’ αυτό, λοιπόν, ρητόρευσε ο Περικλής, διαλογίστηκε ο Αριστοτέλης,
ονειρεύτηκε ο Ρουσσώ κι αφιέρωσαν τη ζωή τους χιλιάδες άνθρωποι: για ν’
ασχολείται όλος ο κόσμος, στη δύση του εικοστού αιώνα, με τα σωματικά υγρά του
προέδρου Κλίντον και να βαυκαλίζεται ή να αφήνεται να παρασυρθεί να πιστέψει
πως το κάνει από ενδιαφέρον για την πολιτική.

Ο ευτελισμός της πολιτικής συνδέεται με τις πράξεις που ταυτίζουμε με αυτήν.
Υπό μία ευρείαν έννοια ­ και οι κομμουνιστές δεν ελάθεψαν, καθώς έψαχναν ένα
βολικό πάπλωμα για να καλύψει τα ανομήματα που συνεχώς γεννούσε η πραγμάτωση
του ιδανικού τους «όλα είναι πολιτική». Κάθε πράξη που συνδέεται με τον
δημόσιο αλλά και τον ιδιωτικό βίο θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως σχετιζόμενη
με την πορεία των πραγμάτων, άρα τις επιλογές που γίνονται για να την
επηρεάσουν, άρα, εντέλει, την πολιτική ως αέναο αναπροσδιορισμό του ανθρώπου
εν κοινωνία. Όμως, αν όλες οι πράξεις σχετίζονται με την πολιτική, μερικές
μόνο την αφορούν κι ακόμη λιγότερες αξίζουν ν’ απασχολούν όσους πιστεύουν στην
κοινωνική της δύναμη. Ο άνθρωπος είναι βέβαια το μέτρο και της πολιτικής, αλλά
η στόχευσή της είναι διαφορετική. Ρίχνει τις γέφυρες για το αναγκαίο πέρασμα
από το προσωπικό στο γενικό, από τα διάσπαρτα περιστατικά της καθημερινότητας
στις αόριστες αλλά πολύτιμες έννοιες (νομιμοποίηση, ευθύνη, δημοκρατία), που
επιτρέπουν την κοινωνικοποίηση και δι’ αυτής την πορεία της ανθρωπότητας προς
τα εμπρός.

Η πολιτική, όπως διεθνώς διεξάγεται και αναπαράγεται στις μέρες μας, μοιάζει
να θέλει να καταστρέψει αυτές τις γέφυρες. Ο εστιασμός μετακινείται όλο και
περισσότερο από το γενικό καλό στο προσωπικό αξιοπερίεργο. Τα πρόσωπα παίρνουν
ολοένα και κεντρικότερη θέση στην πολιτική σκηνή (τουλάχιστον στον τρόπο που
αυτή προβάλλεται προς τα έξω) την ίδια στιγμή που, από μία ειρωνεία της
ιστορίας που τείνει να γίνει τραγική, χάνουν όλο και περισσότερο την ικανότητα
να επηρεάζουν ουσιαστικά την πορεία των πραγμάτων. Οι πράξεις της πολιτικής
χάνουν την ποικιλότητα, τη σημασία και το ενδιαφέρον τους, τα πρόσωπα της
πολιτικής φουσκώνουν με τις μικρότητες, τις ιδιοτυπίες και τις προδιαθέσεις
τους. Ο όρος «πλανητάρχης» γεννήθηκε μετά την πτώση του Τείχους, για να
υποδηλώσει τη δύναμη ενός πολιτικού ανδρός και την ικανότητά του να
διαμορφώνει τις εξελίξεις που επηρεάζουν τη ζωή όλων μας. Στην πραγματικότητα,
ποτέ ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών δεν ήταν πολιτικά τόσο ανίσχυρος
(σωστότερα: παντελώς στερημένος όπλων), έναντι, για παράδειγμα, των
πραγματικών διαμορφωτών της αμερικανικής οικονομίας (και ιδίως του προέδρου
της Ομοσπονδιακής Τράπεζας) και της αμερικανικής κουλτούρας (τους κάθε λογής
φυράματος τηλεαποστόλους, τηλεσχολιαστές και τηλεεμπόρους).

Ενδεδυμένη τη μάσκα της αναζήτησης της αλήθειας για το καλό της δημοκρατίας, η
πολιτική χάνει έτσι το νόημα της: γίνεται θέαμα χωρίς ουσία. Γιατί η αλήθεια
είναι λιγότερο ενδιαφέρουσα ­ και τελικά: κρίσιμη για τη δημοκρατία ­ από την
αποκάλυψη των απιστιών του πλανητάρχη; Ποιος είναι δυνατό να αμφιβάλλει ότι τα
ραντάρ του ήταν συνεχώς στραμμένα σε ό,τι θηλυκό ξεμύτιζε στο Λευκό Οίκο και
στα περίχωρά του (αλλά και τι σημασία έχει αυτό για την ικανότητά του να
χειρίζεται το μερίδιο των υποθέσεων του κόσμου που του αναλογεί); Πόσο υγιές,
όμως, είναι που εν μέσω της «υπόθεσης του φορέματος», ο ίδιος αυτός πρόεδρος
κρίνει απολύτως λογικό να δηλώσει επισήμως ότι τα ίδια αυτά ραντάρ ουδόλως
πιάνουν πλέον κάποια άλλα μικροζητηματάκια, όπως, για παράδειγμα, το
Μεσανατολικό και το Κυπριακό; Πόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η έκπτωση της
πολιτικής, όταν η υποκρισία εκλαμβάνεται ως κοινός νους; Ο κίνδυνος, δε, είναι
μεγάλος και για τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες μας, που ανθίστανται ακόμα στον
πειρασμό του υποκριτικού πουριτανισμού, όχι όμως και της προσωποποίησης της
σκανδαλολογίας και της αυτογελοιοποίησης.

Ο πρόεδρος Κλίντον μπορεί λοιπόν, τελικώς, να περάσει, όπως πάντα το
ονειρευόταν, στην Ιστορία. Ως το σύμβολο του ευτελισμού της πολιτικής ως
έννοιας αλλά και ως θεσμού. Η τύχη του μέχρι στιγμής είναι ότι οι «πολιτικοί»
αναλυτές, ιδίως στην από εκεί μεριά του Ατλαντικού, συνεχίζουν να ασχολούνται
περισσότερο με τα χαρακτηριστικά της κηλίδας που άφησε σε κάποιο νεανικό φουστάνι.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.