ΣΗΜΑΤΑ

… είναι μεγαλύτερη; Μεταξύ άντρα και γυναίκας; Λευκού και μαύρου; Χριστιανού
– Μουσουλμάνου; Όχι, η μεγαλύτερη είναι μεταξύ νέου και γέρου, πιστεύουν
σήμερα πολλοί κοινωνιολόγοι. Πότε όμως γερνά κανείς; Ο Κικέρων έγραψε το «De
senectute» στα 62 του χρόνια, ο Νορμπέρτο Μπόμπιο έγραψε το δικό του «Περί
γήρατος» στα 87. Σε έρευνα του ιταλικού ινστιτούτου Τσένσις, το 40% απάντησαν
ότι το μεγαλύτερο ρήγμα είναι το μεταξύ γενεών. Μόνο που σήμερα δεν γίνεσαι
εύκολα γέρος. Η παράταση του σχολισμού ­ τώρα και στις γυναίκες ­ επιμηκύνει
τη νεότητα. (Αν μάλιστα κοπούν και οι συντάξεις, θα γίνει αιωνία).

… ο γέρος, έπρεπε να κυριαρχήσουν το παιδί και ο έφηβος. Και συνέβη. Η
«παιδικότητα» ανακαλύφθηκε ουσιαστικά από τους αστούς του 18ου αιώνα. Μαζί και
το παιδικό ντύσιμο. Πιο πριν, τα παιδιά αντιμετωπίζονταν (και ίσως ένοιωθαν)
σαν «μικροί μεγάλοι». Στον Μπρύγκελ και σε άλλους, εικονίζονται ως
μικρογραφίες ενηλίκων. Κατόπιν, τον 19ο αιώνα, ανακαλύφθηκε η εφηβεία. Τοσο
καινούργια ήταν η ιδέα αυτή, λέει ο κοινωνιολόγος Τζων Νιουμπάουερ, που σε
μερικές γλώσσες η λέξη έφηβος δεν υπήρχε. Ούτε υπήρχε ­ ακόμη και στην Ευρώπη
­ λογοτεχνία ή ζωγραφική που να μιλά στους νέους: Κίπλινγκ, Μπαρρές, Μουνχ («Η
κραυγή») είναι όλοι τους προϊόντα του 19ου αιώνα. Όσο για τους μεγαλύτερους,
εντάχθηκαν και αυτοί σε νέες κατηγορίες.

… «Κορριέρε» αναλύοντας τα πορίσματα του Τσένσις διακρίνει τρεις
χαρακτηριστικούς τύπους: 1) «Νεαροί ενήλικοι», άνω των 30 ετών. Βιολογικά
ώριμοι, εξακολουθούν ωστόσο να κάνουν νεανικές επιλογές. (Ακόμη και το κράτος
τους θεωρεί παιδιά: τους διδάσκει επαγγελματικό προσανατολισμό ως τα 34). 2)
«Νεαροί γέροι», άνω των 60. Διατηρούν πολλές νεανικές συμπεριφορές. 3)
«Ηλικιωμένοι» (επιτέλους). Είναι οι άνω των 75, που επίσης νεάζουν, υγείας
επιτρεπούσης. Δεν είναι χωρίς προβλήματα αυτοί οι διαχωρισμοί ­ ιδίως ο μεταξύ
νέων και νεαζόντων. Η τομή βρίσκεται γύρω στα 30. «Προκαλεί εντύπωση, αλλά η
επαφή μεταξύ των δύο μεγάλων κατηγοριών, νεαρών και “μεγάλων”, είναι
σπανιότατη έως ανύπαρκτη», σημειώνει το Τσένσις. Λίγο χειρότερα, δηλαδή, απ’
ό,τι στον Μεσαίωνα, όταν ήταν «όλοι ένα». Υπάρχει και ένα άλλο πρόβλημα: Πέρα
από την ενοχή του «απατεώνα», που ­ τις στιγμές της αλήθειας ­ βασανίζει τους
πιο ευαίσθητους νεάζοντες, τυραννώνται και οι (πραγματικά) νέοι. Μισούν αυτή
την εικόνα της νοθείας που αντικρύζουν. Κι έχουν μια αίσθηση ότι κάτι τους κλέβουν.

… δεν ξέρει ότι έχει γράψει 26 σπουδαία μυθιστορήματα. Ούτε θυμάται ότι
δίδασκε Ευρωπαϊκή Φιλοσοφία στην Οξφόρδη. Η ικανότητα συγκέντρωσης του
υπέροχου αυτού μυαλού που κάποτε σπιθοβολούσε ­ και την έκανε το κέντρο της
προσοχής όπου κι αν βρισκόταν ­ έχει πέσει σχεδόν στο μηδέν. «Δυσκολεύεται να
σχηματίσει απλές φράσεις ­ λέει ο επί 42 χρόνια σύζυγός της, καθηγητής Τζων
Μπαίυλυ που της κρατά συνεχώς το χέρι. ­ Αλλά επικοινωνούμε. Της ψιθυρίζω ένα
ποίημα και αμέσως μου απαντά με ένα άλλο». Μερικές φορές δεν γνωρίζει ούτε
αυτόν, αλλά τον θέλει πλάι της. Στο έλεος του Αλτσχάιμερ, η μεγαλύτερη ζώσα
συγγραφέας της Ιρλανδίας τρεμοσβήνει. «Βαδίσαμε μέσα στο σκοτάδι ­ είπε ο
σύντροφός της στη “Μαίηλ”. ­ Αλλά σας βεβαιώ, η Άιρις ήδη έχει φτάσει κάπου.
Κι εγώ μαζί της». Γράφει ο ρεπόρτερ της «Μαίηλ»: «Αν σας ξαναπούν ότι ο γάμος
έχει ξεπεραστεί, σκεφτείτε τη νίκη αυτών των δύο».