ΣΗΜΑΤΑ

… πάθος στις μέρες μας με την Ιστορία. Τη μελετούν, τη συζητούν, παθιάζονται
γι’ αυτήν. Ορισμένοι ιστορικοί παρακολουθούν το φαινόμενο με επιφύλαξη. Την
περασμένη βδομάδα, το συζήτησαν σ’ ένα συνέδριο στο Μονπελλιέ, με τον
σοφιστικό τίτλο: «Έχει μέλλον το παρελθόν;». Ποτέ άλλοτε, είπε ο κοινωνιολόγος
Μισέλ Λακρουά, δεν υπήρχε τόσος ζήλος για αναστηλώσεις και αναπαλαιώσεις, για
αναδρομές και για αποθησαύριση του παρελθόντος. Η «πνευματική κληρονομιά»
αποθεώνεται παντού. Και τη νοσταλγία, την εξιδανίκευση όσων έχουν συμβεί ­ σε
αντιδιαστολή προς τα επερχόμενα ­ εκφράζουν ρήσεις όπως: «Όλα έχουν ειπωθεί»,
«Ουδέν καινόν», κ.λπ. Όλα αυτά σημαίνουν άρνηση του μέλλοντος, είπαν οι
ιστορικοί. Μια απροθυμία απέναντι στο αύριο. Για να μην πούμε αδυναμία
προϋπάντησής του.

… Πωλ Κουτώ βλέπει όχι απλώς άρνηση αλλά και αντίσταση. «Παρακολουθούμε μια
έκρηξη της μνήμης», είπε και ο καθηγητής Πολιτικών Επιστημών Αλαίν Σλαμά. Μα
δεν θα ‘πρεπε οι επιστήμονες να είναι ευχαριστημένοι που υπάρχει τόσο
ενδιαφέρον γι’ αυτό που και οι ίδιοι μελετούν; Δεν είναι τόσο σίγουροι.
Μάλιστα, ο ιστορικός της Φιλοσοφίας Χάιντς Βισμάν παρατήρησε ότι η εμφάνιση σε
απλούς ανθρώπους υπέρμετρου πάθους για την Ιστορία προδίδει αποτυχία της
ιστορικής επιστήμης. Γιατί έργο του ιστορικού είναι «να παγώνει το παρελθόν,
όχι να το παροντοποιεί». Δεν είναι σωστό πράγμα η «παροντοποίηση» του
παρελθόντος, λέει ο Βισμάν. Διότι το παρελθόν, λογικά, το αποτιμούμε με βάση
το παρόν. Αλλά το παρόν, επομένως και το «παροντοποιημένο» παρελθόν, δεν είναι
δυνατόν να κριθούν με βάση το μέλλον αφού αυτό δεν έχει έρθει ακόμη.
Οδηγούμεθα λοιπόν σε κάθε είδους επισφαλείς ετεροχρονισμούς. Και ούτε ξέρουμε
στο τέλος τι ήταν στην πραγματικότητα αυτό που θαυμάζουμε ή που νοσταλγούμε.

… πληθαίνουν στην Ευρώπη και στην Αμερική ­ υπολογίζονται σε 22 εκατομμύρια.
Στις ΗΠΑ αφθονούν οι στούπες και τα σεμινάρια που διδάσκουν αυτοσυγκέντρωση.
Στη Γαλλία, θα γίνει συνέδριο τον Σεπτέμβριο για τον διαλογισμό και τον
Βούδδα. Η επιτυχία του Ασιάτη φιλοσόφου οφείλεται στο ότι η διδαχή του
ταιριάζει στο σύγχρονο δυτικό πνεύμα, λέει στη «Ρεπούμπλικα» ο Άγγλος
συγγραφέας-γκουρού Στήβεν Μπάτσελορ. «Ο Βούδδας δεν σου ζητάει πίστη σε Θεό.
Κηρύσσει την καταξίωση μεσ’ από την προσωπική ευθύνη. Ακόμη και το κάρμα, την
προέκταση περασμένων μας ζωών, ο Βούδδας το έβλεπε δεοντολογικά ­ μια ορισμένη
συμπεριφορά στην παρούσα ζωή μας ως υποθήκη για τις μέλλουσες». Αλλά θα ήταν
λάθος, λέει ο Μπ., να δούμε τον Βουδδισμό ως μια τεχνική της ευτυχίας.

… από πρακτικές συνταγές, ο «Σιντάρτα» πρότεινε διαθέσεις ψυχικές, τη
γαλήνη, τη συμπόνια, τον στοχασμό ­ ώστε ο καθένας, με τον δικό του τρόπο, να
πλησιάσει στη Νιρβάνα: μια ήρεμη σοφία, που είναι περίπου συνώνυμη της
αγαθότητας, του φιλείν. «Να εισπνέεις τη δυστυχία του άλλου και να του
εκπνέεις την ευτυχία σου», συνιστά η Σούτρα. Η δε ευτυχία, άσχετη βέβαια από
την ύλη, είναι για τον Βουδδιστή ψυχική κατάσταση – διάθεση. Τον «Δυτικό»
Βουδδισμό, αν υπάρχει κάτι τέτοιο ­ λέει ο Μπ. ­ τον συναντάμε στον Πυθαγόρα,
που είχε κι ένα δάσκαλο από την Ινδία. Η οποία, ειρήσθω, γέννησε μεν τον
Βούδδα αλλά δεν τον πίστεψε. Προτίμησε τον Σίβα, την Κάλι και χιλιάδες άλλες
θεότητες, χαρίζοντας το στοχαστικό της τέκνο στους Κινέζους και άλλους Ασιάτες.