ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ίντερνετ: μαζικό μέσο;

Η καταγραφή του αριθμού των χρηστών του Ίντερνετ εξακολουθεί να είναι μια
δύσκολη υπόθεση. Η έλλειψη συγκεκριμένου μηχανισμού σημαίνει πολλαπλές
διαφορετικές εκτιμήσεις και, επιπλέον, οι διαρκείς αυξητικές τάσεις σημαίνουν
ότι οι αριθμοί παύουν να ισχύουν ύστερα από μία ή δύο εβδομάδες.

Η ΣΥΓΧΥΣΗ ίσως ξεκινάει από το γεγονός ότι τα διαθέσιμα στοιχεία αφορούν πότε
αριθμό χρηστών και πότε αριθμό νοικοκυριών με πρόσβαση στο Δίκτυο. Αυτό διότι
συχνά οι διαφημιστές, όταν εξετάζουν την «καταλληλότητα» ενός μέσου σαν
επικοινωνιακή πλατφόρμα, χρησιμοποιούν το νοικοκυριό σαν βασική μονάδα
μέτρησης της διασποράς του μέσου. Με βάση αυτό το σκεπτικό, οι ειδήμονες στα
περί του Δικτύου εκτιμούν ότι στις ΗΠΑ θα χρειασθούν μόνο 6-7 χρόνια για να
φθάσει το Ίντερνετ τον αριθμό κλειδί (για να θεωρηθεί ένα μέσο «μαζικό») των
50 εκατομμυρίων νοικοκυριών. Στην ίδια χώρα, το ραδιόφωνο χρειάστηκε 38
χρόνια, η τηλεόραση 13 και η καλωδιακή τηλεόραση μια δεκαετία.

Εκρηκτική αύξηση λοιπόν; Έτσι δείχνουν όλα τα βασικά στοιχεία όχι μόνο στο
επίπεδο των νοικοκυριών αλλά και στο επίπεδο της ατομικής χρήσης. Η εταιρεία
ερευνών Νίλσεν εκτιμά ότι ο αριθμός των χρηστών στις ΗΠΑ και τον Καναδά
πλησιάζει τα 60 εκατομμύρια, με το 25% να κάνει καθημερινή χρήση. Αντίστοιχα,
η Μόργκαν Στάνλεϊ προβλέπει 82 εκατομμύρια χρήστες παγκοσμίως στα τέλη του
έτους, μια αύξηση άνω του 70% σε σχέση με τα 46 εκατομμύρια που ήταν η
εκτίμηση για τον περασμένο χρόνο.

Ωστόσο, ορισμένοι βλέπουν σύννεφα στον ορίζοντα. Στις ΗΠΑ, η αύξηση στην
διασπορά του Ίντερνετ προέρχεται από τα νοικοκυριά που ήδη έχουν υπολογιστή
στο σπίτι και αποφασίζουν να τον συνδέσουν στο Δίκτυο. Εάν σε αυτό προστεθεί η
(σχεδόν απόλυτη) στασιμότητα στον αριθμό των νοικοκυριών με υπολογιστή (αύξηση
1,4% το 1997, εκτίμηση για καμία αύξηση το 1998) και το γεγονός ότι το 55% του
πληθυσμού της χώρας δηλώνει άγνοια ή έλλειψη ενδιαφέροντος για το μέσο, τότε
δεν αποκλείεται να βρισκόμαστε μπροστά σε ένα πρώτο σημείο «κορεσμού» της
διάδοσης του Ίντερνετ.

Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει πως η πλειοψηφία των νέων χρηστών στο μέλλον θα
προέλθει από τον υπόλοιπο κόσμο, κυρίως από την Ευρώπη ­ τα περιθώρια σίγουρα
υπάρχουν, καθώς το Ίντερνετ είναι λιγότερο διαδεδομένο. Εν τούτοις, η αύξηση
δεν αναμένεται εκρηκτική: η εταιρεία ερευνών Φόρεστερ προβλέπει πως το 2001
μόνο 13% των Ευρωπαίων (από 4% σήμερα) θα είναι «δικτυωμένοι», ένα ποσοστό που
μεταφράζεται σε 55 εκατομμύρια χρήστες (από 18 εκατομμύρια σήμερα). Οι κύριοι
λόγοι, εκτιμά η ίδια εταιρεία, είναι οι βραδείς ρυθμοί «απορρύθμισης»
(deregulation) των τηλεπικοινωνιών (με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την τιμή των
προσφερομένων υπηρεσιών), η ανεπαρκής υποδομή και η αδυναμία δημιουργίας μιας
σχετικά ομογενούς αγοράς λόγω των διαφορών σε γλώσσα και κουλτούρα.

Οι εξελίξεις σε ό,τι αφορά το «προφίλ» του μέσου χρήστη είναι επίσης πολύ
ενδιαφέρουσες. Στις ΗΠΑ, οι διάφοροι δημογραφικοί δείκτες συγκλίνουν σταδιακά
προς τον εθνικό μέσο όρο: το στερεότυπο του (πολύ) νέου (σχετικά)
ευκατάστατου, μορφωμένου άνδρα υποχωρεί, καθώς πλέον ο μέσος όρος ηλικίας
είναι πάνω από 35 και οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν το 42% των χρηστών.

Επιπλέον, μια πρόσφατη έρευνα έδειξε πως η προσεχής «φουρνιά» νέων χρηστών
είναι, στην πλειοψηφία τους, γυναίκες, 30-49 ετών, παντρεμένες, με παιδιά και
με μέσο εισόδημα 47.000 δολάρια ετησίως (όταν ο σημερινός μέσος όρος των
χρηστών είναι 54.000). Στην Ευρώπη, ωστόσο, αυτή η σύγκλιση είναι ακόμα μακριά
­ στη Γερμανία 74% των χρηστών είναι άνδρες, 73% είναι κάτω των 40 και 51%
έχουν ανώτερη μόρφωση.

Το πιο ενδιαφέρον φαινόμενο, ενδεχομένως, αυτών των τάσεων είναι η κατανομή
ανάμεσα στα μέσα του (περιορισμένου) χρόνου που έχουν στη διάθεσή τους οι
χρήστες για «κατανάλωση» μέσων. Προς σχετική έκπληξη των ειδημόνων, η
τηλεόραση είναι αυτή που δείχνει να χάνει το περισσότερο έδαφος. Έρευνες στην
Αμερική και στη Μεγάλη Βρετανία έδειξαν πως το ποσοστό των χρηστών που
«θυσιάζουν» την τηλεθέαση για το Δίκτυο είναι μεταξύ 22% και 30%, ενώ για τις
εφημερίδες και τα περιοδικά το αντίστοιχο ποσοστό κυμαίνεται από 12% έως 15%.
Ευτυχώς για τον γραπτό λόγο, οι χρήστες του Ίντερνετ φαίνεται ότι δεν
αντικαθιστούν κείμενο με κείμενο αλλά οθόνη με οθόνη…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.