ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τα νέα Τμήματα στα ΑΕΙ

Ο εκπαιδευτικός σχεδιασμός της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στη χώρα μας ήταν
πάντοτε ένα ανοικτό ζήτημα: οι διαδικασίες συγκρότησής του εμπεριείχαν και
τους όρους υπονόμευσής του.

ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ του ’80 η ραγδαία αύξηση των πανεπιστημιακών Τμημάτων (από 60 σε
180) και η μεγάλη χωροταξική διασπορά τους (σήμερα λειτουργούν 199 Τμήματα σε
23 πόλεις), έχει δημιουργήσει σωρεία προβλημάτων (π.χ. ελλείψεις προσωπικού,
πόρων, κατακερματισμός κ.ά.). Αντιδικίες και διεκδικήσεις Τμημάτων από
διάφορες πόλεις, με συμμετοχή τοπικών παραγόντων και πολιτικών, προστίθενται
στους όρους ακύρωσης μιας ποιοτικής αναβάθμισης της πανεπιστημιακής παιδείας.

Για τα προβλήματα αυτά την κύρια ευθύνη φέρει η πολιτεία, με τις ad hoc
αποφάσεις της, αλλά και η ίδια η πανεπιστημιακή κοινότητα, αφού δεν έχει
διαμορφώσει μια ακαδημαϊκή στρατηγική για κάθε Ίδρυμα, που θα υπερβαίνει το
άθροισμα επιμέρους συμφερόντων και προσωπικών επιλογών.

Σήμερα το υπουργείο Παιδείας προωθεί τη δημιουργία 70 νέων Τμημάτων στα ΑΕΙ
και ΤΕΙ μέχρι το 2000, υπηρετώντας τον γενικότερο στόχο του ανοίγματος της
πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Εντάσσοντας τη νέα αυτή ενέργεια, ύψους
12,5 δισ., στο κοινοτικό πρόγραμμα ΕΠΕΑΕΚ, το υπουργείο Παιδείας εξοικονομεί
μεν εθνικούς πόρους, επιβάλλει όμως εσπευσμένες διαδικασίες που πρέπει να
ολοκληρωθούν μέχρι το 2000. Και εδώ τίθενται ορισμένα σοβαρά προβλήματα που
αφορούν τόσο στον μηχανιστικό τρόπο που σχεδιάζεται αυτή η πολιτική από το
υπουργείο Παιδείας, όσο και για τον τρόπο που αντιδρά η πανεπιστημιακή
κοινότητα.Όπως έχουμε επισημάνει στο παρελθόν (βλ. άρθρο «Αυτοσχεδιασμοί στα
ΑΕΙ», «ΤΑ ΝΕΑ» 29.1.1998), το υπουργείο Παιδείας προσδιορίζει τις ανάγκες σε
νέα Τμήματα ανά επιστημονικό πεδίο μόνο στη βάση της λογιστικής εξισορρόπησης
της προσφοράς και της ζήτησης των θέσεων. Όμως η σημερινή ζήτηση των αποφοίτων
Λυκείου, όπως στατικά καταγράφεται, δεν αντιστοιχεί ούτε στις ανάγκες της
ελληνικής κοινωνίας ούτε στις ανάγκες της επιστήμης. Παρά το γεγονός ότι η
ενέργεια αυτή επανασχεδιάστηκε από το υπουργείο Παιδείας, και είναι σαφώς
βελτιωμένη σε σχέση με την αρχική που κατατέθηκε αβασάνιστα στην Επιτροπή
Παρακολούθησης του ΕΠΕΑΕΚ το 1997 (π.χ. προϋποθέτει αποφάσεις Συγκλήτου),
διέπεται από την ίδια λογική.

Παράλληλα τα Ιδρύματα καλούνται εντός του θέρους να εκδηλώσουν ενδιαφέρον και
να υποβάλουν μέχρι τον Οκτώβριο μελέτες σκοπιμότητας και εφαρμογής για κάθε
νέο Τμήμα. Οι κίνδυνοι που εγκυμονούν είναι πολλαπλοί:

Πρώτον, να ιδωθεί εσφαλμένα η ενέργεια αυτή ως η τελευταία ευκαιρία για την
ανάπτυξη των Ιδρυμάτων και να σπεύσουν οι διοικήσεις τους σε προτάσεις πολλών
νέων Τμημάτων με στόχο την ικανοποίηση επιμέρους ομάδων χωρίς ουσιαστικό
διάλογο, οδηγώντας έτσι σε μεγαλύτερο κατακερματισμό τόσο των επιστημονικών
γνωστικών αντικειμένων όσο και του προσωπικού.

Δεύτερον, οι εσπευσμένες διαδικασίες (γιατί άραγε καθυστέρησαν τόσο) που
υπαγορεύονται από το χρονοδιάγραμμα του ΕΠΕΑΕΚ δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη
ενός στρατηγικού ακαδημαϊκού σχεδιασμού για το κάθε Ίδρυμα συνολικά, ο οποίος
θα έπρεπε να περιλαμβάνει όχι μόνο τις ανάγκες για νέα Τμήματα αλλά την
αναδιάταξη των υπαρχόντων.

Το υπουργείο Παιδείας σπεύδει και έχει λόγους να το κάνει. Όμως τα
Πανεπιστήμια οφείλουν να αντιμετωπίσουν αυτή την «ευκαιρία» με ιδιαίτερη
σύνεση, ώστε η ανάπτυξη των Τμημάτων να μην αποβεί εις βάρος των υπαρχόντων.
Βεβαίως απαιτούνται νέα Τμήματα σε πολλές περιπτώσεις: επιστημονικά πεδία που
δεν καλύπτονται, ανάγκες κατάτμησης Τμημάτων με πολυάριθμα μέλη ΔΕΠ κ.ά.

Ωστόσο πολιτική αναβάθμισης σημαίνει όχι μόνο νέα Τμήματα, αλλά πρωτίστως
κάλυψη των σοβαρών ελλείψεων σε προσωπικό και υποδομή. Αναβάθμιση της
πανεπιστημιακής παιδείας σημαίνει εκ νέου διαμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών,
μέσα από αξιολόγηση, με στόχο τη βασική εγκύκλια παιδεία ιδιαίτερα τα δύο
πρώτα χρόνια. Θα πρέπει να αναστοχαστούμε όχι μόνο για τις ανάγκες νέων
Τμημάτων, αλλά για νέα διατμηματικά πτυχία, ενδεχομένως δε και για
συγχωνεύσεις Τμημάτων που δεν αντιστοιχούν σε επιστημονικά γνωστικά αντικείμενα.

Ας αναρωτηθούμε, τέλος, σε ποιο βαθμό η νέα ραγδαία αύξηση του αριθμού των
Τμημάτων που επίκειται, συμβαδίζει με τον ορθό στόχο του νέου τρόπου εισαγωγής
στα ΑΕΙ από το 2000 (σε γνωστικές περιοχές που θα καλύπτουν πολλά Τμήματα και
όχι κατά Τμήμα). Αυτό προϋποθέτει κοινά προγράμματα σπουδών και συνεργασίες
ανάμεσα στα Τμήματα που μέχρι σήμερα δυστυχώς είναι ελάχιστες. Αύριο, ίσως, θα
είναι αργά για μια ακαδημαϊκή αναβάθμιση του Πανεπιστημίου.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.