Δειλά χαμόγελα για κυβέρνηση – Σημίτη

Οι έρευνες που συγκροτούν το «πολιτικό και κοινωνικό βαρόμετρο» των «ΝΕΩΝ», τη
διενέργεια των οποίων αναλαμβάνει η εταιρεία V. PRC, πραγματοποιούνται
τέσσερις φορές τον χρόνο στην περιφέρεια της πρωτεύουσας (Ιανουάριος, Μάιος,
Ιούλιος, Νοέμβριος) και δύο φορές τον χρόνο σε πανελλαδική κλίμακα (Μάρτιος,
Σεπτέμβριος). Για τις έρευνες της πρώτης κατηγορίας το μέγεθος του δείγματος
είναι περίπου 1.000 άτομα, σύμφωνα με τις διεθνείς προδιαγραφές που ισχύουν
για αντίστοιχου τύπου τακτικά «βαρόμετρα». Οι δύο πανελλαδικές έρευνες
(Μάρτιος, Σεπτέμβριος) προσφέρουν επίσης μια εκτίμηση, για τη δυνάμει εκλογική
επιρροή των κομμάτων και για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούν ελαφρώς αυξημένο
δείγμα (1.200 άτομα).

ΑΠΟ ΤΙΣ αρχές του 1998, το Πολιτικό Βαρόμετρο των «ΝΕΩΝ» έχει καταγράψει μια
σταθερή επιδείνωση του πολιτικού κλίματος, κύρια χαρακτηριστικά της οποίας είναι:

* Η παγιωμένη αρνητική αξιολόγηση τόσο της κυβέρνησης όσο και της αξιωματικής
αντιπολίτευσης, η οποία τείνει να αναδειχθεί σε καθοριστικό στοιχείο της
τρέχουσας πολιτικής συγκυρίας.

* Η πτώση της δημοτικότητας του Πρωθυπουργού, η οποία κινείται πλέον σταθερά
στον χώρο της αρνητικής αξιολόγησης.

* Η σταδιακή μείωση της δημοτικότητας του κ. Καραμανλή, η οποία, σε διάστημα
ενός χρόνου, έχει απολέσει περίπου 10 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ έχουν
σημαντικότατα αυξηθεί οι αρνητικές κρίσεις για το πρόσωπό του.

Τα βασικά αυτά χαρακτηριστικά του πολιτικού κλίματος επιβεβαιώνονται, σε
γενικές γραμμές, και από τα ευρήματα της παρούσας έρευνας ­ παρά την ελαφρά
βελτίωση την οποία εμφανίζει η δημοτικότητα τόσο του Πρωθυπουργού (34,6%
σήμερα, έναντι 31,2% τον περασμένο Μάιο), όσο και του Κ. Καραμανλή (44,2%
σήμερα, έναντι 41,9%).

Τα καινούργια, επομένως, στοιχεία που προκύπτουν από την παρούσα έρευνα, και
τα οποία συνιστούν σχετικώς ενθαρρυντικές ενδείξεις για την κυβέρνηση, είναι
ότι, αφενός η πτωτική τάση φαίνεται να ανακόπτεται και οι δείκτες
δημοτικότητας να σταθεροποιούνται, και αφετέρου ότι οι κοινωνικές συγκρούσεις
που κάλυψαν την επικαιρότητα κατά το τελευταίο δίμηνο (Ιονική Τράπεζα,
διαγωνισμός για πρόσληψη εκπαιδευτικών, κ.τλ.) δεν φαίνεται να είχαν αρνητικές
επιπτώσεις όσον αφορά την αξιολόγηση της κυβέρνησης από την κοινή γνώμη.

Πράγματι, η δημοτικότητα τόσο της κυβέρνησης όσο και του Πρωθυπουργού
παρουσιάζει ελαφρά βελτίωση, σε σύγκριση με τον περασμένο Μάιο. Οι θετικές
κρίσεις για την κυβέρνηση βρίσκονται σήμερα στο 16,2% (έναντι 15,0% πριν από
δύο μήνες), εμφανίζοντας έτσι μια σαφή σταθεροποίηση, έστω και σε αυτό το
σχετικώς χαμηλό επίπεδο, το οποίο πάντως δεν είναι πρωτόγνωρο για την ελληνική
πολιτική ζωή της δεκαετίας του ’90. Οι θετικές κρίσεις για την κυβέρνηση
εντοπίζονται, όπως είναι φυσικό, κυρίως στον χώρο των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, και
αντιπροσωπεύουν σταθερά στις πρόσφατες έρευνες (όπως και στην παρούσα) περίπου
το 1/3 της εκλογικής βάσης που συσπείρωσε τον Σεπτέμβριο του 1996. Το
κυριότερο, επομένως, ανησυχητικό στοιχείο, όσον αφορά τη δημοτικότητα της
κυβέρνησης, είναι η σταδιακή μείωση του χώρου της μετριοπαθούς αρνητικής
αξιολόγησης («λίγο ικανοποιημένος») και η αντίστοιχη διεύρυνση της απόλυτης
απόρριψης («καθόλου ικανοποιημένος»), η οποία ξεπέρασε, για πρώτη φορά, το
συμβολικό όριο του 50%.

Σημάδια ελαφράς ανάκαμψης εμφανίζει επίσης και η δημοτικότητα του Πρωθυπουργού
(34,6% σήμερα, έναντι 31,2% τον περασμένο Μάιο), ενώ έχουν αισθητά μειωθεί οι
αρνητικές κρίσεις (55,5% σήμερα, έναντι 64,1% τον Μάιο). Η σχετική ανάκαμψη
της δημοτικότητας του Κ. Σημίτη οφείλεται κυρίως στη βελτίωση της εικόνας του
στα στρώματα με ανώτερο μορφωτικό επίπεδο, καθώς και στη σταθεροποίησή της
μεταξύ των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, όπου και είχαν καταγραφεί οι εντονότερες
αμφισβητήσεις στη διάρκεια του τελευταίου εξαμήνου.

Εξετάζοντας συνολικά τις τέσσερις διαθέσιμες μετρήσεις για το 1998,
διαπιστώνεται ότι η δημοτικότητα του Πρωθυπουργού παρουσιάζει τάση
σταθεροποίησης στο επίπεδο του 35% (με αρνητικές κρίσεις περίπου στο 55%),
γεγονός που, αντίστοιχα με ό,τι αναφέρθηκε προηγουμένως για την κυβέρνηση, δεν
είναι πρωτόγνωρο για την ελληνική πολιτική ζωή της δεκαετίας του ’90. Απλώς, η
εξέλιξη αυτή ­ και κυρίως η απόσταση που χωρίζει τα σημερινά δεδομένα από τα
αντίστοιχα του 1997, όταν η δημοτικότητα του Πρωθυπουργού βρισκόταν, κατά μέσο
όρο, στο 50% και οι αρνητικές κρίσεις στο 45% ­ σηματοδοτεί το τέλος μιας
ιδιόρρυθμης περιόδου, κατά τη διάρκεια της οποίας η υψηλή προσωπική αποδοχή
του Κ. Σημίτη λειτουργούσε ως οιονεί αυτόνομος παράγων, σχεδόν αποκομμένος από
την υπόλοιπη κυβερνητική λειτουργία.

Ένα δεύτερο, εξ αντανακλάσεως, ενθαρρυντικό στοιχείο για την κυβέρνηση είναι η
εξαιρετικά αρνητική εικόνα που έχει διαμορφωθεί στην κοινή γνώμη για το κόμμα
της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Οι θετικές κρίσεις για τη Ν.Δ., στη διάρκεια
του τελευταίου χρόνου, παρέμειναν καθηλωμένες μεταξύ 10% και 16% και
βρίσκονται σήμερα στο 11,2% (έναντι 15,4% τον περασμένο Μάιο). Δεν
διαπιστώνεται, μάλιστα, καμία τάση που θα μπορούσε να υποδηλώνει, έστω και
περιορισμένων διαστάσεων, βελτίωση της εικόνας της Ν.Δ., αφού οι κατά καιρούς
ανοδικές διακυμάνσεις του δείκτη ικανοποίησης φαίνεται να προκαλούνται από
συγκυριακά γεγονότα (π.χ. υποτίμηση της δραχμής) και κυρίως από τον τρόπο με
τον οποίο αυτά προσλαμβάνονται από ένα τμήμα των ψηφοφόρων της Ν.Δ. Ο
αντίκτυπος, όμως, αυτών των γεγονότων όχι μόνον δεν κεφαλαιοποιείται στη
συνέχεια, αλλά σχεδόν εξανεμίζεται στην επόμενη μέτρηση.

Αντίθετα, στο μόνο σημείο στο οποίο καταγράφεται μια σαφής και διαχρονικά
σταθερή τάση, είναι στη συνεχή διεύρυνση της απόλυτα απορριπτικής αξιολόγησης
για τη Ν.Δ.: οι «καθόλου ικανοποιημένοι» από την αξιωματική αντιπολίτευση
έχουν σταδιακά αυξηθεί, στη διάρκεια του τελευταίου χρόνου, από 48,9% (τον
Σεπτέμβριο του 1997) σε 59,7% σήμερα. Και πρέπει να σημειωθεί ότι στη μερίδα
αυτή του πληθυσμού, που υιοθετεί την απόλυτα απορριπτική στάση για τη Ν.Δ.,
συγκαταλέγεται και ένα σημαντικό τμήμα των ψηφοφόρων της ­ κατά μέσο όρο
περίπου το 1/3 της εκλογικής βάσης που συσπείρωσε τον Σεπτέμβριο του 1996.

Η ΑΠΟΛΥΤΑ αρνητική στάση, τόσο για την κυβέρνηση όσο και για την αξιωματική
αντιπολίτευση, την οποία υιοθετεί η πλειοψηφία της κοινής γνώμης, δεν
συνεπάγεται μια πολωμένη αντιπαράθεση δύο αντίπαλων κόσμων, όπου ο ένας
απορρίπτει τον άλλον, όπως συνέβαινε τη δεκαετία του ’80. Αντίθετα, σε
εντυπωσιακά μεγάλο βαθμό, οι κρίσεις που διατυπώνονται για τα δύο μεγάλα
κόμματα ουσιαστικά ταυτίζονται: το 57% των ερωτηθέντων υιοθέτησε τον ίδιο
ακριβώς (θετικό ή αρνητικό) χαρακτηρισμό για να αξιολογήσει την κυβέρνηση και
την αξιωματική αντιπολίτευση και μόνον το 38% διαφοροποίησε την απάντησή του,
εκφράζοντας έτσι μια, έστω και ελαφρά, προτίμηση για τη μια ή την άλλη.

Από τη συνδυασμένη ανάλυση των απαντήσεων για την κυβέρνηση και την αξιωματική
αντιπολίτευση προκύπτουν όμως και δύο άλλα κρίσιμα συμπεράσματα. Το πρώτο
αναφέρεται στο τμήμα εκείνο του πληθυσμού που διαφοροποιεί την αξιολόγησή του
για τα δύο μεγάλα κόμματα, από τις απαντήσεις του οποίου διαφαίνεται ένα σαφές
προβάδισμα για την κυβέρνηση, το οποίο δεν αναδεικνύεται με την ίδια
καθαρότητα από μια απλή ανάγνωση των δεικτών δημοτικότητας. Πράγματι, από
αυτούς που διαφοροποιούν την αξιολόγησή τους, μόνον 1 στους 3 εκφράζεται
θετικότερα για τη Ν.Δ. (12,5% του συνολικού πληθυσμού), ενώ αντίθετα 2 στους 3
εκφράζονται θετικότερα για την κυβέρνηση (25,5% του συνολικού πληθυσμού). Το
προβάδισμα αυτό είναι όμως εξαιρετικά εύθραυστο και επισφαλές γιατί πολύ συχνά
προκύπτει από το συνδυασμό της μετριοπαθούς αρνητικής αξιολόγησης για την
κυβέρνηση («λίγο ικανοποιημένος») με την απόλυτη απόρριψη της αξιωματικής
αντιπολίτευσης («καθόλου ικανοποιημένος»). Πρόκειται, δηλαδή, για μια
εξαναγκαστική αποδοχή χωρίς ενθουσιασμό και ελπίδα.

Αντίθετα, το αναφανδόν θετικά τοποθετούμενο, ως προς την κυβέρνηση, τμήμα του
πληθυσμού ­ που επικροτεί τη λειτουργία της και καταδικάζει την αντιπολίτευση
­ είναι ιδιαίτερα περιορισμένο (μόλις 11,5% των ερωτηθέντων), όπως ακόμη πιο
περιορισμένο είναι το αντίπαλο τμήμα του πληθυσμού, που καταδικάζει την
κυβέρνηση και επικροτεί την αξιωματική αντιπολίτευση (μόλις 6,5%).

Από τις προηγούμενες παρατηρήσεις προκύπτει, επομένως, ότι εκείνοι που
εξακολουθούν να υιοθετούν την παραδοσιακή λογική της πολωμένης αξιολόγησης στο
δίλημμα κυβέρνηση/αντιπολίτευση (επικροτώντας τη μια και καταδικάζοντας την
άλλη), έχουν πλέον εντυπωσιακά περιοριστεί και δεν ξεπερνούν, τουλάχιστον στην
περιοχή της πρωτεύουσας, το 20% του συνολικού εκλογικού σώματος.

Το δεύτερο και κρισιμότερο συμπέρασμα, από τη συνδυασμένη ανάλυση των
απαντήσεων για την κυβέρνηση και την αξιωματική αντιπολίτευση, αναφέρεται στον
εξαιρετικά διευρυμένο χώρο που υιοθετεί ταυτόχρονα μια απόλυτα απορριπτική
στάση («καθόλου ικανοποιημένος») και για τις δύο.

Ο διπλά απορριπτικός αυτός χώρος ­ που προσεγγίζει πλέον το 40% του πληθυσμού
­ δεν συγκροτείται μάλιστα από οπαδούς των μικρών κομμάτων, αλλά από
αποστασιοποιημένους ψηφοφόρους των δύο μεγάλων (περίπου το 1/4 της εκλογικής
βάσης του ΠΑΣΟΚ και το 1/3 της εκλογικής βάσης της Ν.Δ.). Και το κυριότερο,
ενώ εκφράζει την απογοήτευσή του από το «δικομματισμό», δεν μεταφράζει τη
στάση του αυτή σε ευνοϊκή αξιολόγηση των μικρών κομμάτων, ή, έστω, των αρχηγών τους.