ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι επεμβάσεις

Οι απειλές επέμβασης στη σερβική επαρχία του Κοσόβου, θέτουν κλασικά
προβλήματα και διλήμματα του τύπου: Ποιος επεμβαίνει; Γιατί επεμβαίνει; Ποιος ωφελείται;

ΤΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ για την ελληνική διπλωματία είναι μεγάλα: από τη μια πλευρά οι
περιφερειακές φιλίες, συμμαχίες και συμφέροντα, και από την άλλη πλευρά οι
περιορισμοί και καταναγκασμοί λόγω συμμετοχής της χώρας μας στο σύστημα
Δυτικών Θεσμών που σήμερα κυριαρχούνται, όσο ποτέ άλλοτε, από τον αμερικανικό
παράγοντα. Οι απαντήσεις είναι δύσκολες και οποιαδήποτε απόφαση ληφθεί δίκοπο
μαχαίρι. Οπωσδήποτε, μεταξύ της μετατροπής μας σε άκριτο ουραγό και της
αντιπαράθεσής μας με τις κρατούσες δυτικές αντιλήψεις, υπάρχει πλήθος
ενδιάμεσων θέσεων και ενεργειών που θα μπορούσαν να απαλύνουν τη δυσχερή μας
θέση. Ανεξαρτήτως τελικών αποφάσεων, η γνώση των διλημμάτων και προβλημάτων
είναι προϋπόθεση ορθών και ορθολογιστικών θέσεων και ενεργειών.

Πρώτον, οι αποφάσεις επέμβασης στη βάση των αιτιολογήσεων και μεθοδεύσεων που
ήδη ακολουθούνται, είναι, ενδεχομένως, παράνομες, δηλαδή δεν συνάδουν με το
διεθνές δίκαιο όπως αυτό είναι διαμορφωμένο στην παρούσα φάση ανάπτυξής του.
Πιο συγκεκριμένα, η διακριτική ευχέρεια του Συμβουλίου Ασφαλείας για αποφάσεις
που οδηγούν σε άσκηση βίας (κεφάλαιον 7 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ), δεν
μπορεί, για πολλούς, να οδηγεί σε ενέργειες οι οποίες (κεφ. 1, άρθρο 2, παρ.
7) «ανήκουν, ουσιαστικά, στην εσωτερική δικαιοδοσία οποιουδήποτε κράτους».

Δεύτερον, η επέμβαση στα εσωτερικά θέματα της Σερβίας, εάν, υποθετικά,
εντάσσεται σε μια σειρά αποφάσεων που δείχνουν μετεξέλιξη του διεθνούς δικαίου
προς την κατεύθυνση σταθερών κανόνων στο εσωτερικό άλλων κρατών (σημ. κάτι
τέτοιο θα αποτελούσε κοσμογονία στις διεθνείς σχέσεις), για να θεμελιωθεί
πολιτικά, επιβάλλεται να είναι καθολικής εφαρμογής. Επιπλέον, ανάπτυξη του
διεθνούς δικαίου προς την κατεύθυνση συλλογικών παρεμβάσεων στο εσωτερικό των
κρατών δεν μπορεί παρά να συνοδευθεί από οικουμενικά αποδεκτές αρχές, αξίες,
κανόνες και κριτήρια για το τι είναι καλό ή κακό ως προς πολλά πράγματα: Τι
είδους καθεστώς θα επιβάλλεται; Ποιος θα είναι ο βαθμός και ποια η έκταση
άσκησης βίας; Ποια «διεθνής» εξουσία είναι πολιτικά νομιμοποιημένη από την
«παγκόσμια κοινωνία» να υποδεικνύει και να επιβάλλει αξίες και κανόνες επί των
επιμέρους κοινωνιών των (μικροτέρων) κρατών του διεθνούς χώρου; Ποιοι είναι οι
μηχανισμοί ελέγχου ενδεχόμενης κατάχρησης εξουσίας; Ποιες είναι οι εγγυήσεις
ότι η εκάστοτε ισχυρή δύναμη, που ενεργοποιεί τις «διεθνείς» διαδικασίες, δεν
καταχράται τη δεσπόζουσα θέση της για την επιβολή δομών ισχύος και συμφερόντων
που εξυπηρετούν τα ιδιοτελή εθνικά γεωπολιτικά της συμφέροντα; Ο ΟΗΕ
μετεξελίσσεται σε πραγματικό σύστημα Συλλογικής Ασφάλειας, ή, αντίθετα, η
ενεργοποίησή του τα τελευταία χρόνια σε περιπτώσεις όπως του Κοσόβου
εντάσσεται στο πλαίσιο συγκυριακών διεργασιών που, ανοήτως, φιλοδοξούν να
μετατρέψουν τα Ηνωμένα Έθνη σε «λέσχη των ηγεμονικών δυνάμεων»; Συναφώς, τόσο
πολιτικά, όσο και νομικά, αποτελεί αμφιλεγόμενο ζήτημα το κατά πόσον η
συγκυριακή σύγκλιση απόψεων μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων θα μπορούσε να
αποτελέσει την ορθή λύση στα προβλήματα που τίθενται στον δρόμο ενός
πραγματικού συστήματος Συλλογικής Ασφάλειας.

Εν κατακλείδι, η διεύρυνση του διεθνούς δικαίου εις βάρος της κρατικής
κυριαρχίας, και όχι, όπως μέχρι τώρα, υπέρ της κρατικής κυριαρχίας, δεν είναι
εφικτό να εξελιχθεί σε διαδικασία επιβολής διεθνούς τάξεως πραγμάτων που
εξυπηρετεί μόνο τα συγκυριακά συμφέροντα των εκάστοτε ηγεμονικών δυνάμεων.

Η ιστορική πείρα δείχνει ότι κεκαλυμμένος ή φανερός, και ανεξαρτήτως
ιδεολογικού χρώματος, ο ηγεμονισμός ήταν πάντοτε ο μεγαλύτερος
αποσταθεροποιητικός παράγοντας στις σχέσεις μεταξύ των λαών και των κρατών.

Βεβαίως, όπως ήδη επισημάνθηκε, οι πιο πάνω παρατηρήσεις ουδόλως υποδηλώνουν
την ύπαρξη ευκόλων και χωρίς κόστος απαντήσεων ή αποφάσεων για τη διπλωματία
ενός μικρού κράτους όπως η Ελλάδα. Είναι, όμως, χρήσιμες για την επιλογή
βελτίστων αποφάσεων που θα ενσωματώνουν τους πιο κάτω παράγοντες και κριτήρια.

Πρώτον, σύμπλευσή μας με τις δυτικές δυνάμεις επιβάλλεται να συνοδεύεται από
ανταλλάγματα, ιδιαίτερα ως προς περιφερειακά ζητήματα που αγγίζουν ζωτικά την
εθνική ασφάλεια της Ελλάδας. Δεύτερον, συρρίκνωση και περαιτέρω διαμελισμός
της Σερβίας οδηγεί στην ανάπτυξη αποσταθεροποιητικού κενού ισχύος. Τρίτον,
κάτι τέτοιο θα πολλαπλασιάσει τις απειλές κατά της Ελλάδας και θα ενισχύσει
τον τουρκικό αναθεωρητισμό και την τουρκική επιθετικότητα.

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και
Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.