Τα 85 χρόνια τριών επετείων

Η πολύ προσεγμένη «μηνιάτικη επιθεώρηση πολιτικού-κοινωνικού και πολιτιστικού
προβληματισμού» «ΓΙΑΤΙ», που εκδίδεται στα Σέρρας, και όχι «στις Σέρρες»
(ιδιοκτήτης και εκδότης ο ποιητής – δημοσιογράφος – συγγραφέας Βασίλης
Τζανακάρης), στο τεύχος του Ιουνίου, έρχεται να μας θυμίσει τρεις επετείους
που συμπληρώνουν, φέτος, 85 χρόνια.

Γιορτάζουμε έτσι διαδοχικά την απελευθέρωση της Καβάλας στις 27 Ιουνίου του
1913, των Σερρών στις 29 Ιουνίου και της Δράμας την 1η Ιουλίου. Ακολουθούν η
Αλεξανδρούπολη (12 Ιουλίου), η Ξάνθη (13 Ιουλίου), η Κομοτηνή (16 Ιουλίου),
«εν τούτοις διπλωματικές σκοπιμότητες χάραξαν στο Βουκουρέστι με την ομώνυμη
συνθήκη (28 Ιουλίου 1913) τα σύνορά μας μέχρι τον Νέστο, αφήνοντας τη Δυτική
Θράκη (μεταξύ Νέστου και Έβρου) στους Βούλγαρους ­ οι οποίοι επίμονα και με
θράσος απερίγραπτο ζητούσαν και την Καβάλα! ­ για άλλα έξι περίπου χρόνια»,
όπως γράφει ο κ. Λάμπρος Τουφεξής, στο άρθρο του «Καλοκαίρι 1913 ­ η σωτηρία
της Μακεδονίας» στο «ΓΙΑΤΙ».

Το τεύχος κοσμείται με σπάνιες φωτογραφίες της εποχής. Σε μία από αυτές
βλέπουμε τον Ελευθέριο Βενιζέλο που επισκέπτεται το ελληνικό στρατηγείο στο
Χατζή – Μπεϊλίκ (σημερινή Βυρώνεια) παρουσία του επιτελάρχη Βίκτωρα Δούσμανη
και ενός νεαρού τότε κοντοπίθαρου αξιωματικού που στέκεται όρθιος (οι άλλοι
κάθονται) που δεν είναι βέβαια άλλος από τον κατοπινό δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά.

Μια άλλη σπάνια φωτογραφία που είχε δημοσιευτεί στο γαλλικό περιοδικό «L’
ILLUSTRATION» τον Ιούλιο του 1913 προέρχεται από την πολύνεκρη μάχη του
Κιλκίς. Η απεσταλμένη του περιοδικού δημοσιογράφος Jeanne Leune ανάμεσα σε
πτώματα στρατιωτών, θα μπορούσε να περάσει και σαν τωρινή ρεπόρτερ (τα πτώματα
παντού είναι ίδια), αν δεν την πρόδιδαν τα ρούχα της σε στυλ μπελ επόκ με το
καπελάκι και ο στρατιωτικός ημίονος, επάνω αριστερά, στη θέση του στρατιωτικού
Τζέημς. Αλλού βλέπουμε την πόλη των Σερρών που μοιάζει με τη ρημαγμένη Βηρυτό
της δεκαετίας του ’80, ενώ μια ακόμα φωτογραφία (του τραυματία Γ. Τσάπαλου)
δείχνει την επίθεση «διά της λόγχης» του στρατού μας στη μάχη του Λαχανά: οι
φαντάροι ορμούν μέσα από τα στάχυα, με τη λεζάντα της εποχής: «Αι κατά των
υψωμάτων οχυρωμένων έφοδοί των διά της λόγχης εθαυμάσθησαν». Η λόχμη των
σταχυών χρησιμεύει σαν καμουφλάζ (κατά τη στρατιωτική ορολογία) στις λόγχες
των φαντάρων. Αργότερα ο στρατηγός Δαγκλής, σε πρώτο πλάνο, με τον θρυλικό
ναύαρχο των βαλκανικών πολέμων Κουντουριώτη, μπροστά και δίπλα από τον
Ελευθέριο Βενιζέλο, παρακολουθούν την παρουσίαση της σημαίας της Μεραρχίας
Σερρών κατά την αναχώρησή της για το μέτωπο της Μακεδονίας. Η φωτογραφία
δισέλιδη (σαλόνι) πρωτοδημοσιεύτηκε στο γαλλικό περιοδικό «MIROIR». Ο Δαγκλής
μοιάζει με τον νικητή του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου (και κατοπινό, στον Β’
Παγκόσμιο, προδότη της πατρίδας του) στρατάρχη Πετέν, ενώ ο Βενιζέλος, με το
ημίψηλο και τη ρεντιγκότα, με το γενάκι και το μεταλλικό των γυαλιών, κουβαλά
κάτι από τον αέρα του Φρόυντ της Βιέννης. Οι μουστάκες του ναυάρχου
Κουντουριώτη προαναγγέλλουν ήδη το «Θωρηκτό Ποτέμκιν», της επόμενης χρονιάς (1917).

Τώρα γιατί όλα αυτά; Γιατί, όπως σημειώνει ο Λάμπρος Τουφεξής στο άρθρο του
που προανέφερα, «εμείς οι νεοέλληνες σε αντίθεση με τους γειτόνους μας,
βορείους και ανατολικούς, πάσχουμε από ένα είδος χρονίας θα έλεγα ιστορικής
αμνησίας. Και λέω σε αντίθεση με όλους τους γύρω γειτόνους μας, διότι επειδή
συμβαίνει να γνωρίζω αρκετά καλά τις γλώσσες τους και έχω τη “λόξα” να
παρακολουθώ, αρκετά συχνά, ραδιοφωνικές εκπομπές τους, διαπιστώνω… ότι αν
θελήσει κανείς να παραλληλίσει την αντίστοιχη συμπεριφορά των δικών μας ΜΜΕ
και θελήσει να κρίνει αντικειμενικά και χωρίς υπερβολή, δύο είναι εν
προκειμένω αρμόζουσες λέξεις: ΕΙΜΑΣΤΕ ΑΞΙΟΘΡΗΝΗΤΟΙ».

Θα γιορταστούν και φέτος, όπως κάθε χρονιά, τα «Ελευθέρια» στην Καβάλα, θα
βγουν οι καθιερωμένοι πανηγυρικοί, το ίδιο θα γίνει και στα Σέρρας και στη
Δράμα, και τι έγινε; Ποιος κατάλαβε τι είχε συμβεί τότε;

Αρκεί να διαβάσουμε ένα μικρό απόσπασμα από το ημερολόγιο ενός Σερραίου, που
ανακάλυψε πρόσφατα, σε κόλλες αναφοράς, ο Βασίλης Τζανακάρης, για να
«μυριστούμε» κάτι από την ατμόσφαιρα:

«30 Ιουνίου 1913. Κυριακή. (Δηλαδή ακριβώς σαν σήμερα, 85 χρόνια πριν). Ο
κόσμος ανεθάρρησε πλέον, ουδέν τον πτοεί, ουδέν τον τρομάζει αλλά είναι
κατειλημμένος υπό αμηχανίας και θλίψης, παρατηρών τα ερείπια, εξέρχεται,
μεταβαίνει εις τας καείσας οικίας του, ανασκάπτει και επιθυμεί να εύρη τα
κεκρυμμένα πολύτιμα αντικείμενά του, τα χάλκινα και σιδηρά σκεύη του.

Επανέρχονται καθ’ ομάδας εκ των χωρίων εις τα οποία ηύρον καταφύγιον και
πλείστα όσα ανέκδοτα λύπης, τρόμου και συγκίνησης διηγούνται. Έτσι
συναθροιζόμενοι διαφοροτρόπως ο εις τον άλλον παρηγορεί… στέρησις
ασπρορούχων. Εις τας βρύσεις πλένουσι τα πόδια τους και τας κάλτσας τους τας
στεγνώνουσι και τας φορούσι. Πλύνουσι με τον κόπανον εν άκρα θυμηδία. Τα
κορίτσια άπροικα, οι άνδρες επιθυμούσι επισύγαμβροι! Το ψωμί ανάρπαστο, τα
διανεμόμενα εφαπλώματα ανάρπαστα. Περισυλλέγονται τα κλοπιμαία πανταχόθεν και
αναγιγνώσκει ο λαός την πρώτη προκήρυξη του Ελληνικού Στρατού εις την ημετέραν
χώραν και αναβιώνει το εθνικόν του πάθος εκπληρούμενον». (Το «ΓΙΑΤΙ» βρίσκεται
στην Αθήνα μόνο στο βιβλιοπωλείο Αρ. Γαζώνη, οδός Ακαδημίας 57, τηλ. 3621.481).