Η γοητεία της μπάλας, δυναστεία της σφαίρας

Καθώς ολοκληρώθηκε χθες η πρώτη φάση των αγώνων του Μουντιάλ και μπαίνουμε από
σήμερα στη δεύτερη, η Γαλλία εξακολουθεί να ζει κάτω από τη δυναστεία της σφαίρας.

Σ’ ΕΝΑ επίκαιρο θεατρικό η γυναίκα αντί για μωρό γεννά μια μπάλα, σ’ ένα άλλο
θέατρο παίζουν επί σκηνής ποδόσφαιρο, τα σοκολατένια πασχαλινά αυγά που
περίσσεψαν ξαναχύθηκαν σε σφαιρικό καλούπι, ενώ σε όλες τις διαφημίσεις
προϊόντων που διαθέτουν «ο» στο όνομά τους, μετατράπηκε κι αυτό στο σχήμα της μπάλας.

Η σφαιροποίηση αυτή του κόσμου μου θυμίζει το παλιό εκείνο κατοχικό τραγούδι
«η αγάπη κυλάει σαν τη σφαίρα, ίσως μια μέρα σε ξαναβρώ…». Ή την έκφραση
«σφαιρικά» που έγινε πολύ «in» από την τηλεόραση αρχές της δεκαετίας του ’80,
παίρνοντας τη σκυτάλη από το «βασικά» της προηγούμενης δεκαετίας.

Σ’ ένα ένθετο της γαλλικής «Λιμπερασιόν», ειδικά αφιερωμένο στη σχέση των
συγγραφέων με το ποδόσφαιρο (από όπου, όπως εξήγησα στο προηγούμενο άρθρο μου
εμείς οι Έλληνες απουσιάζουμε, διότι απουσιάζει η χώρα μας από το Μουντιάλ)
συναντάμε 32 τρανταχτά ονόματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας που εξηγούν τη σχέση
τους με το «όπιο αυτό των λαών».

Π.χ. ο Chico Buarque από τη Βραζιλία, γεννημένος στο Ρίο το 1944, που εκτός
από πεζογράφος είναι και σεναριογράφος, τραγουδιστής και μουσικός, αρχίζει ως
εξής το κείμενό του: «Είμαι βετεράνος των Παγκόσμιων Κυπέλλων. Θα μπορούσα
ακόμα να ισχυριστώ ότι παρακολούθησα τον αγώνα Βραζιλίας – Ελβετίας στο
Μουντιάλ του ’50, αν και δεν θυμάμαι καθαρά το παιχνίδι. Πάντως, θυμάμαι καλά
ότι όταν οι Ελβετοί μπήκαν στο γήπεδο με την κόκκινη φανέλα και τον άσπρο
σταυρό πάνω στο στήθος, νόμισα ότι ήταν νοσοκόμοι…».

Ο Γερμανός Friedrich Christian Delius, γεννημένος κι αυτός το ’44, θυμάται:
«Το ’60 δεν είχε επιτραπεί στη Γερμανία να μετέχει στο Μουντιάλ. Ο μυθικός
προπονητής Sepp Herbeger, γνωστός για τις συμπάθειές του στους ναζί και
«προπονητής του Ράιχ» επί Χίτλερ, έγινε ο Αντενάουερ του γερμανικού
ποδοσφαίρου. Όπως ο πρώτος καγκελάριος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της
Γερμανίας, κατάφερε κι αυτός, ως ομοσπονδιακός προπονητής πια, να συμφιλιώσει
τους Γερμανούς με τον εαυτό τους.

«Στη Βέρνη λοιπόν, στις 4 Ιουλίου του 1954, κάτω από βροχή, η ομάδα του έδωσε
έναν αγώνα που θύμιζε πεδία μαχών σε όλους τους παλαιούς πολεμιστές του Β’
Παγκοσμίου Πολέμου. Με βρεγμένες και βρώμικες φανέλες, οι έντεκα, ύστερα από
σκληρό αγώνα κέρδισαν με 3-2, (την Ουγγαρία στον τελικό), πετυχαίνοντας έτσι
να αλλάξουν την εικόνα που είχαν οι Δυτικογερμανοί για τον εαυτό τους. Τέρμα
οι ήττες. Γραμμή για τη νίκη ξανά».

Ενώ ο Νιγηριανός συγγραφέας και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ λογοτεχνίας το
1986, ο Wole Soyinka, που ζει ως εξόριστος από το 1994 στην Ατλάντα των
Ηνωμένων Πολιτειών, αφού διηγείται ένα περιστατικό με κάποιον εμίρη, γράφει:
«Αλλά εκείνο που με απομάκρυνε από το ποδόσφαιρο, που η χάρη του και η
ευλυγισία του μπορεί μερικές φορές να είναι θεία, είναι όταν ύστερα από μια
συλλογική προσπάθεια (μεταφράζω ελεύθερα) ο παίκτης που βάζει το γκολ
στρέφεται προς τις κερκίδες και διεκδικεί τις επευφημίες του κοινού σαν να
οφείλεται μόνο σ’ αυτόν η επιτυχία. Με πιάνει τέτοια αηδία με τις άσεμνες
καμιά φορά χειρονομίες του γκολτζή προς το κοινό, που κλείνω αυτόματα τα μάτια
μου, ύστερα από κάθε τέρμα, για να μη δω τη σκηνή να επαναλαμβάνεται…».

Όλοι οι συγγραφείς γενικά αναλύουν το ποδόσφαιρο σε σχέση με την ιστορία της
χώρας τους (πολύ ενδιαφέρον είναι το κείμενο του εξόριστου Κροάτη Pedrag
Matvejevitch για τη σχέση του ποδοσφαίρου με τον εμφύλιο στην πατρίδα του)
πράγμα που μου έφερε στο νου δικές μου μνήμες από τον δικό μας εμφύλιο, όταν
π.χ. στη Νάουσα μπήκαν οι αντάρτες ή το αντίθετο, είχαν καταλάβει οι αντάρτες
τη Νάουσα και μπήκε ο στρατός, πάντως, θυμάμαι, που είχα διαβάσει μικρό παιδί
ότι ένας επιθετικός του «Άρη» που συνάντησε ένα αμυντικό του «Ηρακλή», μπορεί
και το αντίθετο, μπορεί να μην ήταν καθόλου αυτές οι δύο ομάδες, και να ήταν
του ΠΑΟΚ ή του «Μακεδονικού», πάντως, ο ένας βρήκε τον άλλον κατάκοιτο στο
νοσοκομείο και τον καθάρισε, με μια ριπή πολυβόλου, για μια παλιά κόντρα που
είχαν κάποτε στο γήπεδο ως αντίπαλοι πριν βρεθούν αντίπαλοι στην εμφύλια
διαμάχη. Τέτοια αγριάδα. Ή ήταν η πληρωμένη προπαγάνδα της εποχής για τα
«κόκκινα τσακάλια» τα χωρίς αισθήματα; Δεν θυμάμαι. Εκείνο που θυμάμαι είναι
ότι από τότε προβληματίστηκα για τις ποδοσφαιρικές κόντρες που μπορούσαν να
είναι ισχυρότερες κι από τις πολιτικές…

Γι’ αυτό κι εγώ που υπήρξα «Μακεδονικός» στα νιάτα μου και «Εθνικός» τα δέκα
τελευταία χρόνια, όταν με ρωτούν πώς εξηγώ αυτή τη μεταγραφή τους απαντώ: «Δεν
άλλαξα ποτέ ομάδα. Απλώς, εν τω μεταξύ, το μακεδονικό έγινε εθνικό ζήτημα».