2.000 μέτρα βάθος το «βασίλειο» του γκρι καρχαρία

Το «βασίλειο» του γκρι καρχαρία στα ελληνικά πελάγη φαίνεται πως δεν
εκτείνεται σε βάθος μεγαλύτερο των… 2.250 μέτρων. Πιο κάτω, στα 2.500 μέτρα
και βάλε, ξεκινά αυτό του κόκκινου κάβουρα (!). Τα μυστικά του Αιγαίου
ξεδιπλώνονται ένα προς ένα και προκαλούν ευχάριστο πονοκέφαλο στους
επιστήμονες, που ασχολούνται με τη θαλάσσια βιολογία.

ΡΟΔΟΣ

ΤΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ 15 ημέρες, το ερευνητικό σκάφος «Φιλία», που διαχειρίζεται το
Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας Κρήτης (ΙΘΑΒΙΚ), ξεκίνησε ένα ακόμη ταξίδι, στο
Νότιο Αιγαίο και τα νερά της Ανατολικής Μεσογείου. Με πλήρη εξοπλισμό χάραξε
πορεία σε μια περιοχή μεγαλύτερη των 180 ναυτικών μιλίων. Για να ακολουθήσει,
ανάμεσα στα άλλα, τα ίχνη του καρχαρία Hexanchus griseus.

Ένα είδος γκρι καρχαρία που έχει έξι βραγχιακές σχισμές, που σε μήκος μπορεί
να ξεπεράσει τα πέντε μέτρα, αλλά και που διαθέτει τέτοια δύναμη ώστε να
μπορεί να αναδύεται αστραπιαία από τα 2.000 μέτρα βάθος στα 40 μέτρα κάτω από
την επιφάνεια της θάλασσας. Ο άνθρωπος δεν έχει να φοβάται τίποτε από αυτόν.
Άλλο γκρι και άλλο λευκός καρχαρίας. Που δεν ζει κιόλας στην Ελλάδα.

4 ΔΟΛΩΜΑΤΑ

Οι ερευνητές που εργάστηκαν πάνω στο «Φιλία» χρησιμοποίησαν έναν ειδικό
μηχανισμό, για να διαπιστώσουν το πού και πόσο βαθιά ζει ο συγκεκριμένος
καρχαρίας. Αυτόν τον μηχανισμό, όπως έλεγε στα «ΝΕΑ» ο ερευνητής του ΙΘΑΒΙΚ
Τάσος Τσελεπίδης, τον πόντισαν έξι φορές. Τρεις από αυτές στο Κρητικό Πέλαγος,
στον δρόμο από το Ηράκλειο προς τη Σαντορίνη. Μια ακόμη φορά στο Ανατολικό
Κρητικό, 20 ναυτικά μίλια βόρεια της Σητείας, ύστερα στο Καρπάθιο Πέλαγος και
τέλος στη Θάλασσα της Λεβαντίνης, 26 ναυτικά μίλια μακριά από τη Ρόδο, σε
διεθνή ύδατα.

Ο γκρι καρχαρίας «έφαγε το δόλωμα στις τέσσερις πρώτες περιπτώσεις. Σε μέγιστο
βάθος, δηλαδή 2.250 μέτρα. Αυτό μας κάνει να πιστεύουμε πως το βάθος αυτό
είναι σχεδόν και το όριο στο οποίο μπορεί να καταδυθεί». Η πόντιση στη Θάλασσα
της Λεβαντίνης έγινε σε βάθος 4.000 μέτρων. Είναι η περιοχή που ονομάζεται και
Βαθύ της Ρόδου. Στα 2.500 μέτρα ήταν η αντίστοιχη πόντιση που έγινε στο
Καρπάθιο. Και τις δύο αυτές φορές ο Hexanchus griseus δεν εμφανίστηκε.

Σε όλες τις περιπτώσεις ο μηχανισμός με το δόλωμα και τη φωτογραφική μηχανή
παρέμεινε στον βυθό της θάλασσας για ένα 24ωρο. Η εμφάνιση των σλάιτ που
ακολούθησε έδειξε πως οι καρχαρίες, σε όποιο σημείο και αν βρίσκονταν,
χρειάστηκαν σχεδόν μία ώρα για να φθάσουν το δόλωμα. Αυτό ήταν μια ποσότητα 20
κιλών ξιφία ή τόνου. Στερεωμένο σε δύο διαγώνιες ράβδους, μήκους η κάθε μία
ενός μέτρου και σημαδεμένες ανά δέκα εκατοστά. Οι ράβδοι αυτοί δεν παίζουν τον
ρόλο του άγκιστρου. Αντιθέτως.

«Είναι μια απλή πρακτική για να υπολογίσεις κατά προσέγγιση το μήκος των
καρχαριών. Τη στιγμή που στριφογυρίζουν το δόλωμα, το σώμα τους περνά πάνω από
τις βέργες, γεγονός που σε κάνει να δεις αμέσως με τι ψάρια έχεις… να
κάνεις». Οι πρώτες εκτιμήσεις που έχουν κάνει οι ερευνητές μιλούν για πυκνό
πληθυσμό καρχαριών. «Ένας από τους λόγους που συνηγορεί σε αυτή τη διαπίστωση
είναι και το γεγονός ότι το δόλωμα, στο Κρητικό Πέλαγος, φαγώθηκε και τις
τέσσερις φορές, παρά τη σημαντική απόσταση που χώριζε τις ποντίσεις».

ΣΚΥΛΟΨΑΡΑΚΙΑ

Όμως κάτω στον βυθό, στα δύο χιλιόμετρα από την επιφάνεια της θάλασσας, έχει
διαπιστωθεί και η ύπαρξη τριών άλλων ειδών μικρού καρχαρία. «Θα τα λέγαμε
σκυλοψαράκια, αφού το μήκος τους δεν ξεπερνά τα 50 εκατοστά». Τα δύο πρώτα
είδη είναι ο Etmopterus spinax και ο Galeus melastomus. Συναντώται πιο συχνά
στις ελληνικές θάλασσες και ζουν πάντα σε άμεση επαφή με τον βυθό.

Επειδή είναι μικροί και δεν έχουν τη δύναμη να αναδυθούν σε μικρότερα βάθη,
όπως κάνει ο γκρι καρχαρίας. Το ίδιο συμβαίνει και με τον Gentrophorus sp.
που, σε αντίθεση με τους άλλους δύο, εντοπίζεται πολύ σπάνια.

Ο Hecanchus griseus είναι είδος γκρι καρχαρία που έχει έξι βραγχιακές σχισμές, που σε μήκος μπορεί να ξεπεράσει τα πέντε μέτρα, αλλά και που διαθέτει τέτοια δύναμη, ώστε να μπορεί να αναδύεται αστραπιαία από τα 2.000 μέτρα βάθος, στα 40 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ο άνθρωπος δεν έχει να φοβάται τίποτε από αυτόν. Άλλο γκρι και άλλο λευκός καρχαρίας. Που δεν ζει κιόλας στην Ελλάδα

Ο καρχαρίας είναι αρχέγονο είδος. Ειδικά ο Hexanchus griseus που έχει έξι
βραγχιακές σχισμές. Ο κ. Τσελεπίδης, εξηγώντας τη δυνατότητα που έχει να
κινείται με άνεση σε μικρά αλλά και μεγάλα βάθη, όπου η διαφορά στην πίεση
μόνο αμελητέα δεν είναι, λέει πως «πρόκειται για ένα από τα πιο επιτυχημένα
μοντέλα οργανισμού που έχει φτιάξει η Φύση. Είναι ένας οργανισμός αναλλοίωτος
εδώ και εκατομμύρια χρόνια, ευπροσάρμοστος σε οποιεσδήποτε συνθήκες. Το
γεγονός μάλιστα ότι ζει από τα 40 μέτρα μέχρι τα 2.000 σημαίνει ότι το
βιοχημικό του οπλοστάσιο μπορεί και λειτουργεί κάτω από ένα ευρύτατο φάσμα πιέσεων».

Το σύστημα την ώρα που ποντίζεται στα 4.000 μέτρα βάθος. Ο ρυθμός καθόδου είναι 30 – 40 μέτρα το λεπτό

ΤΟ ΠΑΝΕΥΡΩΠΑΪΚΟ πρόγραμμα, στο πλαίσιο του οποίου εντάχθηκε η αναζήτηση του
γκρι καρχαρία, είναι το ALIPOR. Οι ερευνητές που μετείχαν σε αυτό ήταν οι κ.κ.
Έμα Τζόουνς, Στίβεν Άντισον από το Πανεπιστήμιο Άμπερντιν της Σκωτίας και οι
κ.κ. Κώστας Χριστοδούλου, Θάλεια Πολυχρονάκη και Φώτης Πανταζόπουλος από το ΙΘΑΒΙΚ.

Εκτός από τις έρευνες για τον Hexanchus griseus, οι ερευνητές του Ινστιτούτου
κατασκεύασαν και δοκίμασαν για πρώτη φορά μία άκατο, η οποία ποντίζεται στον
πυθμένα και συλλέγει δείγματα νερού, ώστε να διαπιστωθεί η κατανάλωση οξυγόνου
από τους οργανισμούς που ζουν εκεί κάτω. Ο κ. Κ. Χριστοδούλου, που κατασκεύασε
την άκατο (Lander), έλεγε στα «ΝΕΑ» ότι: «Από τη συλλογή και τη χημική ανάλυση
των δειγμάτων νερού που συλλέγει η άκατος, προκύπτει η εικόνα για την
ενεργειακή απαίτηση των οργανισμών, οι οποίοι ζουν στον πυθμένα, την ποσότητα
του οξυγόνου που καταναλώνουν, τον ρυθμό με τον οποίο γίνεται αυτό. Αποκτούμε
επίσης εικόνα για τη θερμοκρασία στον βυθό, την αλατότητα της θάλασσας και
γενικά για τη δυναμική που έχει το περιβάλλον του πυθμένα».