ΣΗΜΑΤΑ

… σκέψης, στις ΗΠΑ, είναι η χαρά του δικηγόρου. Προσφέρονται για δικανικές
κορώνες, για άσκηση ύφους, για σόου. Λείπει απ’ αυτά η πράξη, λείπει το αίμα.
Περιττή και η σχολαστική τεκμηρίωση, μικρή η χρεία μαρτύρων. Συχνά μάλιστα ο
κατηγορούμενος ομολογεί, βέβαιος ότι είναι αθώος ­ αδυνατεί να πιστέψει ότι
εγκλημάτησε. Τόμοι και τόμοι νομολογίας έχουν ήδη συσσωρευθεί για την
ενδιάθετη βία ­ τις κακές σκέψεις, όχι τις πράξεις ­ και οι Πολιτικά Ορθοί
πανηγυρίζουν. Τι είναι το αδίκημα σκέψης; Είναι, πολύ συχνά, μια παρατήρηση.
Μια κουβέντα. Μια συμπεριφορά ­ που μπορεί να προδίδει μίσος. Αλλά δικαιούται
η δικαιοσύνη να κολάζει το μίσος; ρωτά ο Τζωρτζ Ουΐλ στην «Ουάσινγκτον Πόστ».
Είναι πράξη το μίσος; Δεν είναι απλώς ένα αίσθημα, όπως η αγάπη, ο φόβος, η αηδία;

… ομολογουμένως, είναι σύνθετο. Υπάρχουν είδη μίσους, υπάρχουν βαθμοί. Για
παράδειγμα, στην πράξη του νεαρού που γράφει το σήμα της ειρήνης στον τοίχο
μιας Συναγωγής υπάρχουν ομοιότητες με εκείνη του άλλου, που σχεδιάζει στον
ίδιο τοίχο τον αγκυλωτό σταυρό. Το ίδιο σπρέυ κρατούν. Τον ίδιο κόπο θα κάνει
ο ραββίνος για να καθαρίσει. Ωστόσο ο δικαστής αισθάνεται ότι δικαιούται να
επιβάλει στον ένα φυλάκιση μιας ημέρας και στον άλλο δέκα ημερών. Εκτιμά,
προφανώς, ότι η απέχθεια του δεύτερου για τους Εβραίους είναι μεγαλύτερη και
πιο επικίνδυνη. Δικαστικός υπολογισμός της έντασης του μίσους. Και πώς θα
κριθεί ο έμπορος που ζητεί υπάλληλο «νέα, έξυπνη και όμορφη»; Εννοεί μήπως ότι
οι ηλικιωμένες, κουτές και άσχημες δεν χρειάζονται ανθρώπινα δικαιώματα; Οι
φεμινίστριες καταθέτουν κιόλας αγωγές. Καταγγέλλονται ακόμη και οι μικρές
αγγελίες. Ήδη υπάρχουν αποφάσεις αλλά και επίσημες συστάσεις από κρατικές
υπηρεσίες εναντίον διατυπώσεων όπως: «Δωμάτιο με θέα στη θάλασσα» (αποτελεί
περιφρόνηση προς τους τυφλούς). Ή «διαμέρισμα για οικογένεια» (περιφρόνηση για
τους μοναχικούς).

… είχε πουλήσει το 1970, στο πρώτο της βιβλίο, «Το πιο Γαλάζιο Μάτι», μόλις
700 αντίτυπα. Τώρα, στα 67 της, με το έβδομο, τον «Παράδεισο», ξεπέρασε μέσα
σε λίγες μέρες τα 700.000. Όσο για τη «Λατρεμένη», που της χάρισε το Πούλιτσερ
το ’87 και το Νόμπελ το ’93, οι αναγνώστες ανέρχονται πλέον σε εκατομμύρια.
Αντάρτισσα στη ζωή της όπως και στη σκέψη (ανταρσία γι’ αυτήν είναι η αλήθεια:
να τη λες και να την πράττεις), η Τόνι λατρεύεται από λευκούς και μαύρους αλλά
δεν χαρίζεται σε κανένα. Στις περισσότερες σχολικές βιβλιοθήκες των ΗΠΑ, τα
βιβλία της απαγορεύονται, γιατί συχνά μιλά περιφρονητικά για τους ομοχρώμους
της, αποκαλώντας τους «αράπηδες», «niggers». Η χειρότερη διάκριση, κατά τη Μ.,
δεν είναι μεταξύ χρωμάτων δέρματος. «Ο πιο βαθύς ρατσισμός είναι ανάμεσα στους
πλούσιους και τους φτωχούς. Αυτός σβήνει όλους τους άλλους».

… και ο πλούσιος τον μάστορά του: εκείνον που, ανεξάρτητα από οικονομική
θέση, δεν υποχωρεί. Το σκληρό καρύδι, που δεν κάνει πίσω. Και που δεν φοβάται
ούτε την πείνα ούτε τη μοναξιά. Η Τόνι δεν είναι «δική» κανενός, δεν κάνει
χατήρια ­ και ας το πληρώνει. Θυμάται πάντα, λέει στη «Λιμπερασιόν», τα λόγια
του Τζέημς Μπώλντουϊν, του άλλου μεγάλου μαύρου της αμερικανικής λογοτεχνίας.
«Τόνι, κορίτσι μου ­ της είχε πει ­ το ταλέντο δεν αρκεί. Μπορεί να σε
συντρίψουν, κι ας το έχεις. Εσύ να γράφεις τα βιβλία που θέλεις, ακόμη και αν
δεν πουλιούνται. Να είσαι δυνατή. Και προπάντων: Κράτα απόσταση».