ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ο θνητός θεός της μπάλας

Το σύμβολο. Ο Ρονάλντο σημαδεύει την τελευταία δεκαετία του αιώνα (το σκίτσο από την «Ελ Παΐς»)

Δεν παίζονται αυτοί οι αριστεροί. Μολυσμένοι όπως είναι από τον ιό της
πολιτικής, βλέπουν τα πάντα μέσα απ’ αυτόν τον φακό. Ακόμη και δεξιό και
αριστερό ποδόσφαιρο ανακάλυψαν.

ΤΗΝ ιδέα, ο Μανουέλ Βάσκες Μονταλμπάν την είχε πρωτακούσει από τον Βαλντάνο,
που υπήρξε μεγάλος παίκτης στην Αργεντινή και αποτυχημένος προπονητής στη Ρεάλ
Μαδρίτης. Ο πραγματικός εμπνευστής της θεωρίας, όμως, ήταν ο Μενότι. Ο πρώην
προπονητής της Εθνικής Αργεντινής έκανε διάκριση ανάμεσα στο δημιουργικό, το
πρωτοποριακό, το ρομαντικό ποδόσφαιρο, που τοποθετείται κατά συνέπεια στην
«αριστερά», και το συντηρητικό ποδόσφαιρο, που δεν έχει θέση για τα όνειρα ή
τη μνήμη, στηρίζεται κυρίως στη σωματική προσπάθεια και βρίσκεται έτσι πιο
κοντά στη «δεξιά». Στο βιβλίο του «Ποδόσφαιρο, μια θρησκεία σε αναζήτηση του
δικού της Θεού», ο Μονταλμπάν αναφέρεται εκτενώς σ’ αυτή τη διάκριση, μην
παραλείποντας όμως να περιλάβει κι ένα αντι-παράδειγμα: τον γερμανό
ποδοσφαιριστή Μπρίγκελ, έναν άνθρωπο αριστερών πεποιθήσεων, αλλά «δεξιό» στον
τρόπο που έπαιζε.

Η ιδεολογική διάσταση του ποδοσφαίρου, όμως, δεν εξαντλείται εδώ. Σε
συνέντευξή του στη «Ρεπούμπλικα», ο ­ γνωστός και στην Ελλάδα από τα
μεταφρασμένα βιβλία του ­ καταλανός συγγραφέας θυμάται ότι την εποχή του
Φράνκο η υποστήριξη της Μπαρτσελόνα, μιας ομάδας που είχε ανέκαθεν έναν έντονα
εθνικιστικό χαρακτήρα, ερμηνευόταν ως αντίσταση προς τη δικτατορία. Ένας από
τους προέδρους της, άλλωστε, είχε τουφεκιστεί από τον Φράνκο. Μετά τον εμφύλιο
πόλεμο, τόσο η Μπαρτσελόνα όσο και η Μπιλμπάο αποτελούσαν για πολλά χρόνια
κανάλια πολιτικής προπαγάνδας.

Τη σχέση αυτή του ποδοσφαίρου με την πολιτική, σημειώνει ο Μονταλμπάν, την
εκμεταλλεύθηκαν άνθρωποι σαν τον Μπερλουσκόνι για να ανεβούν στην εξουσία.
Εκτός όμως της πολιτικής, της οικονομικής, της διαφημιστικής και της πλευράς
που έχει σχέση με τα μέσα ενημέρωσης, το ποδόσφαιρο έχει και μια πλευρά
θρησκευτική. Στην πραγματικότητα, είναι η ίδια η θρησκεία, μια θρησκεία
μονοθεϊστική, που δεν ανέχεται διαφωνίες και συγκρούσεις. Ο θεός της είναι
ένας, μόνο που σε κάθε εποχή είναι διαφορετικός. Τη δεκαετία του ’50 ήταν ο
Ντι Στέφανο. Έπειτα ήλθε η σειρά του Πελέ. Η δεκαετία του ’70 ταυτίζεται με
τον Γιόχαν Κρόιφ. Η επόμενη, με τον Μαραντόνα. Και η τελευταία δεκαετία του
αιώνα ανήκει στον Ρονάλντο.

Μπορούμε να κάνουμε δηλαδή και συγκρίσεις ανάμεσα στο στυλ μιας εποχής και σ’
εκείνο του παίκτη που την εκφράζει; «Η σχέση αυτή είναι υπαρκτή. Σκέπτομαι τον
Κρόιφ, έναν παίκτη εξαιρετικό αλλά και φειδωλό στο παιχνίδι του, που ταιριάζει
με μια δεκαετία η οποία μείωσε την κατανάλωση και έδωσε χώρο στη συντηρητική
ιδεολογία. Ο Μαραντόνα ενσαρκώνει τον μυστικισμό της χειραφέτησης του λούμπεν
προλεταριάτου: είναι άσωτος και αλαζών, όπως η δεκαετία του ’80. Όσο για τον
Ρονάλντο, δεν έχω καταλήξει αν είναι πράγματι ο καλύτερος ποδοσφαιριστής του
κόσμου ή αν αυτό συμβαίνει στη φαντασία μας. Ακόμη κι αυτό, όμως, είναι προϊόν
του μεταμοντερνισμού μας».