Ηλίας Ανδριόπουλος Η βαλίτσα με τις άριες

«Ο παππούς ο Νίκος είχε έρθει από την Αμερική. Είχε φέρει μαζί του δίσκους
των 78 στροφών, σε μια μεγάλη βαλίτσα. Άκουγε τον Καρούζο, σε άριες του
Βέρντι. “Ηλία”, μου ‘λεγε, “αυτή είναι καλή μουσική”. Εγώ, παρά το ότι είχα
κάνει 2,5 χιλιόμετρα με τα πόδια από το Γυμνάσιο στο Πελόπιο για να γυρίσω στο
χωριό μας, το Λαντζόι, 12 χιλιόμετρα από τον Πύργο, άκουγα με προσοχή τη
μουσική που έβαζε ο παππούς στο πικάπ».

Ο συνθέτης Ηλίας Ανδριόπουλος ανακαλεί στη μνήμη εικόνες της ζωής του.
Καλλιτεχνικός διευθυντής, πλέον, του Φεστιβάλ της Πάτρας, τα τελευταία δύο
χρόνια έχει τη φιλοδοξία να ξαναφέρει τον θεσμό στην αίγλη που είχε τα πρώτα
χρόνια του (’86, ’87, ’88), όταν το διηύθυνε ο Θάνος Μικρούτσικος, ο οποίος
και πρωταγωνιστεί στη φετινή επίσημη πρεμιέρα του.

«Μικρός θυμάμαι την αγάπη που είχα στην Αρχαία Ολυμπία. Κι αυτό μου έμεινε.
Γι’ αυτό και έχτισα το εξοχικό μου στην Σκαφιδιά, όπου πάω και απομονώνομαι
για να συνθέσω. Η Ολυμπία, η παραγωγή της σταφίδας, ο πλάτανος, το πηγάδι στην
αυλή, όλα μέσα μου είναι πάντα ζωντανές μνήμες».

Ο ΗΛΙΑΣ Ανδριόπουλος δεν ξεκίνησε νωρίς με τη μουσική. Γράφτηκε σχετικά
μεγάλος στο Ωδείο του Πύργου, αλλά γρήγορα «απόκτησε την τρέλα της». Και είχε
πείσμα, παρά το ότι ήταν δύσκολα οικονομικά τα χρόνια για τους γονείς του, τον
Γιάννη και τη Βασιλική.

Στο μεταξύ, η μουσική του ωρίμανση έφθασε μαζί με την πολιτική. Η οικογένειά
του ήταν δημοκρατική και ο ίδιος όταν βρέθηκε στρατιώτης επί χούντας στην
Κύπρο ταλαιπωρήθηκε, παρά το ότι ως μουσικός που πρόσφερε στους στρατιώτες θα
έπρεπε να του συμπεριφερθούν διαφορετικά.

Το 1975, ο Μάνος Κατράκης τον παρουσίασε στο αθηναϊκό κοινό, στο Θέατρο
Ακροπόλ. Και από τότε ακολούθησε μια πλούσια καριέρα: «Τα λαϊκά προάστια», «Τα
γράμματα στον Μακρυγιάννη», «Οι προσανατολισμοί», «Οι ξένες πόρτες», «Το
μουσικό τοπίο», «Οι Αργοναύτες», «Το κονσέρτο για σαντούρι και ορχήστρα»,
«Ελληνικό καλοκαίρι», «Ανταύγειες».

Ο Ηλίας Ανδριόπουλος διακρίνεται για τη σεμνότητά του. Και αποφεύγει να μιλάει
για τις επιτυχίες του, όπως αυτές στο Φεστιβάλ Αθηνών στο Ηρώδειο, το ’94 και
το ’95.

«Ήμασταν τότε με τα Μουσικά Σύνολα της ΕΡΤ, τη χορωδία και την ορχήστρα και με
σολίστ τη Νένα Βενετσάνου, την Άλκηστη Πρωτοψάλτη και τον Μανώλη Μητσιά. Ήταν
μια σημαντική εμπειρία».

ΤΟ ΣΤΙΓΜΑ ΜΟΥ

Ταξιδεμένος στην Αμερική και την Ευρώπη για ένα διάστημα έγραφε επιφυλλίδες
στα «ΝΕΑ», ενώ συνεργάσθηκε ως σύμβουλος με τον μεγάλο συνθέτη Μίκη Θεοδωράκη,
όταν ο Κρητικός μουσικός ήταν γενικός διευθυντής των Μουσικών Συνόλων της ΕΡΤ.

«Αν προσπαθούσα να έδινα το στίγμα μου το καλλιτεχνικό, θα τοποθετούσα τον
εαυτό μου στη γενιά του ’70. Γεννημένος στα 1950, σε ένα μικρό χωριό της
Ηλείας, έζησα πολύ νέος τη μεταπολεμική φτώχεια, τους πολιτικούς φανατισμούς,
τη μετανάστευση του ’60.

Θυμάμαι, όμως, τις πεσμένες πέτρες της Ολυμπίας, που καλλιεργούσαν την
ευαισθησία, τις αισθήσεις και τον μουσικό μου προσανατολισμό».

Ανοικτός σε όλα τα μουσικά ρεύματα αναζητεί συνεχώς, έχοντας θερμό
συμπαραστάτη πάντα τη γυναίκα και τα παιδιά του.

«Με βάση το τραγούδι, που είναι η πιο αρχαία μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης,
προσπαθώ να προεκτείνω τη μουσική μου στις πιο έντεχνες μορφές της σύγχρονης
πραγματικότητας. Σύμμαχοί μου σε αυτό η μεγάλη ποίηση και ο καλός στίχος.

Δεν ανήκω σ’ αυτούς που σαν καλλιτεχνική ιδεολογία τοποθετούν τη μουσική
πρωτοτυπία ή έρευνα πάνω απ’ όλα, γιατί αυτόματα μεταφέρουν για το μέλλον την
αποδοχή και την κρίση των ανθρώπων πάνω στη δημιουργία».

ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΑ

Χάνα Σιγκούλα. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του φεστιβάλ της Πάτρας με τη γνωστή Γερμανίδα ηθοποιό

«Πολλά από αυτά, τα θεωρώ άγονα διανοητικά γυμνάσματα. Πιστεύω ότι ο καλός
καλλιτέχνης πρέπει πάντα να προσπαθεί με την Τέχνη του να αποτυπώνει και να
εκφράζει την εποχή του. Και, τέλος πάντων, ας μείνει κάτι δώθε από το
κομπιούτερ και τους υπολογιστές, που να έχει να κάνει με την ψυχή των ανθρώπων».

Οι Έλληνες ποιητές τροφοδότησαν με τον καλύτερο τρόπο τη μουσική του Ηλία
Ανδριόπουλου: Διονύσιος Σολωμός, Οδυσσέας Ελύτης, Γιώργος Σεφέρης, Νίκος
Γκάτσος, Μάνος Ελευθερίου, Μιχάλης Μπουρμπούλης, Διονύσιος Καρατζάς.

Ο Ηλίας Ανδριόπουλος δεν πιστεύει στη «μουσική κονσέρβα». Και κάθε φορά που
κάποιος τον ρωτάει να του μιλήσει για ένα δίσκο του, σχολιάζει: «Η αίσθηση και
η αισθητική πρέπει να σε αποτρέπουν από λογής “εξαρτημένα αντανακλαστικά” γύρω
από “ήχους και λόγια εποχής” και “μόδες”».

Τον καιρό αυτό «είναι πνιγμένος» με το Φεστιβάλ της Πάτρας. Σε συνεχή
συνεργασία με τον δήμαρχο Ανδρέα Καράβολα και τον υπεύθυνο των Πολιτιστικών
αντιδήμαρχο Δημήτρη Πεφάνη, «τρέχει και δεν φθάνει», για να ξεπεραστούν και οι
τελευταίες τεχνικές δυσκολίες γύρω από έναν θεσμό που καθιερώθηκε το ’86.

«Το Φεστιβάλ της Πάτρας σημαδεύεται από το πετυχημένο του παρελθόν. Άνθισε σε
μια εποχή, όπου η Ελλάδα της επαρχίας ζούσε στον ρυθμό των λεγόμενων
“πολιτιστικών εκδηλώσεων”. Από τότε δεν έχουν αλλάξει και πολλά πράγματα στην
Ελλάδα, ενώ το Φεστιβάλ Αθηνών δεν πέτυχε να καθορίσει και να γίνει αντιληπτό
το στίγμα του, παρά τα εκατοντάδες εκατομμύρια που ξόδεψε».

ΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ

Γιώργος Κουρουπός. Το φεστιβάλ της Πάτρας του ανέθεσε να συνθέσει και να παρουσιάσει το νέο του έργο αυτό το καλοκαίρι

«Μετά τον εντυπωσιακό “Μουσικό Αύγουστο” του Μάνου Χατζιδάκι στο Ηράκλειο της
Κρήτης, γύρω στα 1980, που δυστυχώς διεκόπη σχεδόν στην αρχή του, ήταν η πρώτη
φορά που ένα ελληνικό Φεστιβάλ έθετε βάσεις διαφορετικές και έδινε άλλη
προοπτική στα πράγματα. Φυσικά, η παρουσία του Θάνου Μικρούτσικου, ιδρυτή και
καλλιτεχνικού διευθυντή του Διεθνούς Φεστιβάλ της Πάτρας, υπήρξε καθοριστική.

Φέτος, τιμούμε τον Θάνο Μικρούτσικο με δύο συναυλίες, κάνοντας μαζί του και
την επίσημη έναρξη του προγράμματός μας, στις 26 Ιουνίου. Και φιλοδοξούμε να
πάρει και πάλι το Φεστιβάλ, που είχε πέσει σε αδράνεια τα τελευταία χρόνια, τη
δυναμική του θέση καθιστώντας την Πάτρα πρωτεύουσα των καλλιτεχνικών γεγονότων
του καλοκαιριού. Ένα εργαστήρι παραγωγής τέχνης και ιδεών, βήμα εκείνων των
πνευματικών και καλλιτεχνικών δυνάμεων που είναι πιο δώθε από την τριβή της
καταναλωτικής κουλτούρας».

Ο συνθέτης περιμένει πώς και πώς να τελειώσει κι αυτό το Φεστιβάλ, για να πάει
στο εξοχικό του, να αγναντέψει το Ιόνιο, να ξεκουρασθεί…

Ο συνθέτης. Τα τραγούδια του από τον κύκλο «Τα γράμματα στον Μακρυγιάννη»

ΠΟΛΛΟΙ όταν πρωτάκουσαν το τραγούδι με τα λόγια «Τρεις του Σεπτέμβρη να
περνάς», νόμισαν ότι ο συνθέτης Ηλίας Ανδριόπουλος έγραψε τη μουσική αυτή για
το ΠΑΣΟΚ. Και αυτό άρεσε στο κόμμα που ίδρυσε ο Ανδρέας Παπανδρέου στις 3
Σεπτεμβρίου του ’74.

Πολλά στελέχη του έλεγαν πανελλαδικά ότι ο συνθέτης έφτιαξε τον ύμνο του
ΠΑΣΟΚ, έως ότου βέβαια αντικαταστάθηκε και ο «ύμνος» από την «Κάρμινα
Μπουράνα», που «έπαιζε» σε όλες τις προεκλογικές εκδηλώσεις.

Η αλήθεια όμως ήταν άλλη. «Τα Γράμματα στον Μακρυγιάννη ­ σ’ αυτό τον κύκλο
ήταν και το όμορφο αυτό τραγούδι ­ γράφτηκαν σε μία εποχή που για να δώσουμε
το νεοελληνικό καλλιτεχνικό μας στίγμα ανατρέχαμε σε σύμβολα του κοντινού
παρελθόντος, τα οποία συγκέντρωσαν τέτοιες αρετές. Ο Μακρυγιάννης ήταν μία
μορφή ευαίσθητη, αγωνιστική, με καθαρό λόγο και από τις πιο μορφωμένες ψυχές
του αγώνα».

ΤΑ «ΓΡΑΜΜΑΤΑ»

Στον Λυκαβηττό. Ο Ηλίας Ανδριόπουλος συγκινεί χιλιάδες νέους, με τη συναυλία του

«Όταν ο Μάνος Ελευθερίου ­ ο πρώτος μετά τον Γκάτσο ποιητής που προέκτεινε το
τραγούδι σε ποιητικές περιοχές μ’ έναν δικό του τρόπο ­ μου έδωσε το τραγούδι
“Θα σε ξανάβρω στους μπαξέδες”, του ζήτησα όλος ο δίσκος να περιστρέφεται γύρω
από αυτό το θέμα. Ο ίδιος ο Μάνος πρότεινε τον τίτλο “Γράμματα στον
Μακρυγιάννη” κι έγραψε κάποια ακόμα τραγούδια που να αναφέρονται σε μια τέτοια
ιδέα, με τον δικό του τρόπο. Από ένα σημείο και κάτω, όμως, διαπιστώσαμε ότι
δεν μπορούσε να γράψει άλλα. Είπαμε να διευρυνθεί το πλαίσιο. Τότε ο Μάνος
πρότεινε τον Μιχάλη Μπουρμπούλη, ο οποίος έγραψε κάποιες λαϊκές μπαλάντες με
δικές του εικόνες για την Ελλάδα, για την Πελοπόννησο. Κοντά είμαστε… Δεν
ξέρω γιατί, αλλά ταξιδεύοντας στην ορεινή Πελοπόννησο μου ‘ρχονται στον νου
μνήμες του ’21».

Ο Ηλίας Ανδριόπουλος και η Άλκηστις Πρωτοψάλτη ήταν τότε «καινούργιοι». Σε
εκδηλώσεις νέων που πήγαιναν ­ και στις γιορτές Νεολαίας του ΠΑΣΟΚ ­ γινόταν
«χαμός». Τα παρουσίασαν σε τρεις συναυλίες στον Λυκαβηττό, το καλοκαίρι του
’78 ­ πριν ακόμα γίνουν δίσκος ­ και το θέατρο ήταν κατάμεστο.

Τελικώς, ύστερα από πρόταση του Πατσιφά, έγινε και ο δίσκος στον οποίο μετείχε
και ο Αντώνης Καλογιάννης.

«Κάθε φορά που ακούω το μικρό ταξίμι του Χρήστου Κωνσταντίνου ανάμεσα στα δύο
κουπλέ-ρεφρέν που αποτελούν τους “Μπαξέδες”, θυμάμαι τη φοβερή ρήξη που επήλθε
στο στούντιο για να γίνει. Μόνος εγώ ­ είχα φαντασθεί το κομμάτι μ’ ένα ταξίδι
που για μένα ήταν η πιο άμεση αναφορά στον ταμπουρά του Μακρυγιάννη ­ εναντίον
του παραγωγού, του ενορχηστρωτή και των ερμηνευτών ακόμα. Όλοι επέμεναν να μην
μπει το ταξίμι για να μην κινδυνεύσει η ραδιοφωνική δύναμη του κομματιού.
Τελικά, ο Πατσιφάς ήταν εκείνος που συμβίβασε τα πράγματα, αποφασίζοντας να
μπει μεν ένα ταξίμι, αλλά πολύ μικρότερο από αυτό που είχα φροντίσει εγώ».

ΑΛΛΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

Τελικώς, οι «Μπαξέδες» κάνανε βέβαια τη δική τους ξεχωριστή πορεία σαν
τραγούδι καθώς πήραν εκείνη την εποχή και μία δεύτερη άλλη διάσταση. Εκείνη η
αναφορά στις «Τρεις του Σεπτέμβρη» ­ που αφορούσε βέβαια το 1843 ­ συνδέθηκε
με τη διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ προκαλώντας ενθουσιασμό σε κάποιους αλλά
εμποδίζοντας άλλους να αποδεχθούν το τραγούδι για τα καλλιτεχνικά τους στοιχεία.

«Δεν μπορώ να πω ότι με πείραξε τόσο. Θα με πείραζε αν είχα γράψει ένα κακό
επικό τραγούδι που το τραγουδούσαν και ανέμιζαν σημαίες. Αλλά για μένα ήταν
ένα ευαίσθητο τραγούδι που είχε ένα παράπονο, ελεγεία νοσταλγία, στοιχεία που
μου άρεσαν. Μαζί με το “Αυτές οι ξένες αγκαλιές” και, ίσως πιο πολύ απ’ όλα
σήμερα, το “Τ’ αηδόνια πια δεν θα ‘ρθουν στην Ιθάκη” είναι ό,τι αγαπώ
περισσότερο από αυτό τον δίσκο».

Ο ΗΛΙΑΣ Ανδριόπουλος δείχνει κατ’ εξοχήν αισιόδοξος άνθρωπος. Όχι ότι του
ήρθαν όλα «δεξιά», αλλά παλεύει και πιστεύει στους στόχους που βάζει.

Το έργο του «Αργοναύτες», που ως ιδέα γεννήθηκε το 1995, αντιπροσωπεύει αυτή
τη «φιλοσοφία» του συνθέτη. Και του αρέσει να μιλάει γι’ αυτό, να αποκαλύπτει
τα μυστικά του και κυρίως να αναφέρεται στη «συνάντησή» του με τον Σεφέρη.

«Δεν σας κρύβω ότι είχα μία δυσκολία να βρω τους στίχους. Έβλεπα να υπάρχει
ένα χάσμα, μια διαφορετική προσέγγιση της εποχής και της ζωής μας ανάμεσα σε
μένα και σε πολλούς νεώτερους στιχουργούς, ενώ κάποιοι παλιότεροι είτε είχαν
φύγει για πάντα είτε έγραφαν πολύ λίγο…

Όλοι νομίζω, θα θέλαμε να σμείξουμε σαν μια εκλεκτή παρέα κάτω από μια μουσική
κι ένα λόγο που μπορεί την ίδια στιγμή να εξηγεί πώς ήταν η ζωή πριν από πολλά
χρόνια, πώς είναι σήμερα και πώς θα είναι ύστερα από πολλά χρόνια».

ΟΙ «ΑΡΓΟΝΑΥΤΕΣ»

Ο Σεφέρης ήταν ο πνευματικός πατέρας του Ηλία Ανδριόπουλου. Ο συνθέτης τον
αγαπούσε, τον μελετούσε, ερευνούσε το έργο του. Και οι δικοί του «Αργοναύτες»
τον βοήθησαν να διαμορφώσει τη σκέψη και το έργο του.

«Το ταξίδι του Σεφέρη είναι περισσότερο σκοτεινή, τραγική περιπέτεια παρά
ειδυλλιακή και λυρική.

Κατά κάποιον τρόπο αυτό το στοιχείο του ταξιδιού είναι συνυφασμένο με τη ζωή
της φυλής μας, εδώ και 4 χιλιάδες χρόνια… Μ’ αυτό το κεντρικό σκεπτικό
διάλεξα τα αποσπάσματα από τον ποιητή, που μελοποίησα για πρώτη φορά εδώ…

Επιλέγοντας αυτά, ο νους μου πήγε σε παλιά μου τραγούδια πάνω στην ποίηση του
Σεφέρη που, με τις σημερινές αισθητικές και μουσικές μου θέσεις, θεωρώ ότι τα
είχα αδικήσει τότε, είτε γιατί ήμουν πολύ νέος και ανώριμος είτε γιατί το
κλίμα της εποχής εκείνης ήταν τέτοιο που με εξανάγκασε να ακουμπήσω αλλού
ενορχηστρωτικά… Θεώρησα σκόπιμο να τα επαναφέρω διορθωμένα ενορχηστρωτικά,
αλλά και μελωδικά όπου χρειαζόταν».

Η ιδέα ενός τέτοιου ταξιδιού είχε συνεπάρει τον Ηλία Ανδριόπουλο και τον
οδήγησε στο τραγούδι με τους δικούς του στίχους, κάτι που κάνει σπάνια.

«Κατά σύμπτωση και ο Ελευθερίου στους δικούς του “Αργοναύτες” είναι
επηρεασμένος από την σεφερική ποίηση και βέβαια το ποίημα του Γκάτσου είναι
αφιερωμένο εξ αρχής στον Σεφέρη ­ κάτι που ομολογώ ότι δεν το γνώριζα όταν το
μελοποιούσα. Όλα ήρθαν κατά έναν περίεργο τρόπο κι έδεσαν γύρω από το ίδιο
πρόσωπο… Ήταν μία αβίαστη κατάληξη το να γυρίσουν από την σεφερική αντίληψη
για το ταξίδι και την περιπέτεια…».