ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ΠΑΣΟΚ και Δημόσιος Τομέας

«ΠΑΣΟΚ εναντίον ΠΑΣΟΚ» ήταν ο τίτλος ενός διεισδυτικού άρθρου του Γ. Βούλγαρη
στην «Αυγή της Κυριακής». Το ΠΑΣΟΚ αντιμέτωπο με τον εαυτό του και την ιστορία
του; Αντιμέτωπο με την κοινωνική του βάση, με τα πιο πολύτιμα και πιο σταθερά
κοινωνικά του στηρίγματα;

ΟΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ στην Ολυμπιακή και την Ιονική είναι ενδεικτικές των αντιφάσεων
και της σημερινής «σχιζοφρένειας» του κυβερνώντος κόμματος. Αντιφάσεις που
όμως δεν χαρακτηρίζουν μόνο το ΠΑΣΟΚ αλλά όλα τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα.
Και διαπερνούν τη σχέση τους, την προνομιακή πια σχέση τους, με τα μισθωτά
στρώματα του δημόσιου τομέα.

Η οικονομική κρίση των τελευταίων ετών και ο «πολιτικός πόλεμος» που είχε ως
διακύβευμα το μέγεθος και τον ρόλο του κράτους οδήγησαν στην ανάδυση ενός νέου
κοινωνικού πρωταγωνιστή: των μισθωτών στρωμάτων του δημόσιου τομέα. Σταδιακά
και σταθερά, σχεδόν ανεπαίσθητα, τα στρώματα αυτά συνειδητοποίησαν τα διακριτά
τους συμφέροντα, οργανώθηκαν συνδικαλιστικά και δημιούργησαν τη δική τους
κοινωνική ταυτότητα. Υπό τη διαμορφωτική επίδραση της πολιτικής σύγκρουσης ­
πάντα οι ταυτότητες συγκροτούνται μέσα στη σύγκρουση και μέσω αυτής ­ ταύτισαν
τα συμφέροντά τους με εκείνα του απειλούμενου με συρρίκνωση κράτους και
στράφηκαν προς την Αριστερά. Οι μισθωτοί του δημόσιου τομέα αποτελούν ­ μετά
το 1975 ­ τη νέα «κατακτημένη γη» των Ευρωπαίων σοσιαλδημοκρατών.

Συνεπώς, κατά ένα παράδοξο ­ σχεδόν σχιζοφρενή ­ τρόπο, σε μία εποχή που τα
σοσιαλιστικά κόμματα υιοθετούν πολιτικές μείωσης του κράτους, η
σοσιαλδημοκρατία εμφανίζεται σχεδόν παντού ως η κατ’ εξοχήν βαθμίδα
αντιπροσώπευσης των δυνάμεων που ακριβώς συνδέονται με το κράτος! Οι δυνάμεις
αυτές είναι προφανώς τα εργατικά και λαϊκά στρώματα, που προσβλέπουν πάντα
στις αναδιανεμητικές κρατικές πολιτικές, και οι μισθωτοί του δημόσιου τομέα
των οποίων το μέλλον συναρτάται αναπόδραστα με τη μοίρα του κράτους. Αυτή η
σχέση, δύναμη και πρόβλημα ταυτόχρονα, καθιστά εκλογικά ανέφικτη την υιοθέτηση
μιας «καθαρής» νεο-φιλελεύθερης λογικής. Η επίλυση αυτού του «προβλήματος» στη
χώρα μας, λόγω του υπερτροφικού – πελατειακού κράτους, εμφανίζεται ακόμη πιο δύσκολη.

Είναι, ωστόσο, οι μισθωτοί του δημόσιου και παρα-δημόσιου τομέα τόσο
προνομιούχοι όσο συνήθως υποστηρίζεται; Εάν το κριτήριο είναι η εγγύηση της
απασχόλησης και οι εργασιακές τους επιδόσεις, αναμφίβολα ναι. Εάν το κριτήριο
είναι η θέση τους στην ιεραρχία των εισοδημάτων, αναμφίβολα όχι. Ποια σχέση
έχει η μικρή και μεσαία δημοσιοϋπαλληλική τάξη με τα υψηλά, έως προκλητικά,
εισοδήματα του μεσαίου και μεγάλου κεφαλαίου ή μιας σημαντικής μερίδας των
ελεύθερων επαγγελματιών; Στη βάση ποιου κριτηρίου η χαμηλή παραγωγικότητα των
δημοσίων υπαλλήλων συμβάλλει λιγότερο στην ανταγωνιστικότητα της ελληνικής
οικονομίας και στο «δημόσιο συμφέρον» από τις κερδοσκοπικές δραστηριότητες και
την εκτεταμένη φοροδιαφυγή της ιδιωτικής επιχείρησης; Στη βάση ποιου κριτηρίου
οι «μεταμοντέρνες» πελατειακές πρακτικές του σημερινού ΠΑΣΟΚ (και χθες της
Ν.Δ.) ­ πρακτικές που ευνοούν, μέσω της προς «ημετέρους» κατανομής των
περίφημων «πακέτων» της Ε.Ε. τα μεσαία και ανώτερα στρώματα και συμβάλλουν στη
διαμόρφωση ενός κρατικοδίαιτου «πελατειακού» κεφαλαίου ­ είναι καλύτερες από
τις πελατειακές πρακτικές του παρελθόντος; Και γιατί, από την άλλη μεριά, οι
«αμαρτίες» του κράτους και της ιδιωτικής επιχείρησης νομιμοποιούν την
κουλτούρα «βολέματος» των συνήθως με πελατειακό τρόπο εισελθόντων στο Δημόσιο;

Η ηγεσία Σημίτη βρίσκεται πράγματι αντιμέτωπη με το ΠΑΣΟΚ γιατί βρίσκεται
αντιμέτωπη με όλα τα προηγούμενα. Ίσως γιατί το ΠΑΣΟΚ είναι όλα τα
προηγούμενα. Αντιμέτωπη όχι τόσο με την εσωκομματική αντιπολίτευση όσο με την
κουλτούρα, κουλτούρα λαϊκή αλλά και λαϊκιστική, ενός ολόκληρου κόμματος. Κόμμα
που στήριξε τα λαϊκά στρώματα, που στήριξε ­ και στηρίχθηκε από ­ τις
πελατειακές πρακτικές, που στήριξε ­ και στηρίχθηκε από ­ το κρατικοδίαιτο
κεφάλαιο. Η ηγεσία Σημίτη βρίσκεται παγιδευμένη στις αντιφάσεις ενός κόμματος
με πολλά πρόσωπα. Το μόνο όραμα που προσφέρει είναι τα κριτήρια του Μάαστριχτ,
ακριβώς γιατί, αν και όχι με δική της ευθύνη, είναι η μόνη ευρωπαϊκή πολιτική
ηγεσία που δεν εκπλήρωσε ακόμη τα κριτήρια αυτά. Ωστόσο, το όραμα των
«δεικτών» δεν μπορεί να κινητοποιήσει μια κοινωνία ούτε ένα κόμμα. Αυτή η
έλλειψη «κινητοποιητικής παράστασης» αποτελεί το μεγαλύτερο κρυφό-φανερό
πρόβλημα του σημερινού ΠΑΣΟΚ.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.