Οδοιπορικό στο ταραγμένο Κοσσυφοπέδιο

Ξημερώματα στις 24 Μαρτίου, ένας μεθυσμένος άνδρας προσπάθησε να διασχίσει
έναν κεντρικό δρόμο στο Βελιγράδι και παρασύρθηκε από ένα αυτοκίνητο. Ο οδηγός
και η παρέα του κάλεσαν το ασθενοφόρο, την αστυνομία και περίμεναν πλάι στον
άνδρα που αιμορραγούσε. Η ώρα όμως περνούσε και κανείς δεν ερχόταν. Μια
φοιτήτρια, η Μάγια Ίλιτς, είπε: «Καθυστερούν γιατί είναι όλοι κάτω στο
Κόσοβο!», όπως κατέγραψαν οι «Τάιμς της Νέας Υόρκης». Αλλά δεν ήταν αστείο…

ΤΡΕΙΣ μήνες μετά, μέσα σε ένα λεωφορείο, κάπου 30 δημοσιογράφοι από την
Ελλάδα, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, τη Σερβία, το Μαυροβούνιο, τη Βοσνία και
αρκετοί Σέρβοι κυβερνητικοί που μας καθοδηγούν ­ αλλά, κυρίως, μας
προστατεύουν χωρίς να μας το δείχνουν εμφανώς ­ κατεβαίνουμε από το Βελιγράδι
στην Πρίστινα, την πρωτεύουσα του ταραγμένου Κοσσυφοπεδίου. Νομίζαμε ότι θα
συμμετείχαμε στην πρώτη διαβαλκανική συνδιάσκεψη δημοσιογράφων για θέματα
νεολαίας στο Βελιγράδι, κατόπιν συμφωνίας που είχε γίνει στην Αθήνα από τη
Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς. Καταλήξαμε, απροειδοποίητα, εκτός από το
συνέδριο, να κάνουμε και οδοιπορικό… 850 χιλιομέτρων πηγαινέλα, στο Κοσσυφοπέδιο!

Μόλις μπαίνουμε στα όρια της επαρχίας, όπου το 90% των περίπου 2 εκατ.
κατοίκων είναι Αλβανοί, αρχίζουν τα σερβικά μπλόκα. Στους δρόμους βλέπουμε
πρόχειρα στημένα πολυβολεία πίσω από σακιά άμμου και πάνοπλους αστυνομικούς με
αλεξίσφαιρα γιλέκα.

Δείχνουν νευρικοί, ελέγχουν εξονυχιστικά όποιο αυτοκίνητο περνάει. Η περιοχή
θυμίζει ηφαίστειο σε δραστηριότητα. Στα ποτάμια, βλέπουμε δεκάδες
κατεστραμμένα από σφαίρες και μισοβυθισμένα αυτοκίνητα. Τα χωριά που περνάμε,
μοιάζουν φαντάσματα. Τα περισσότερα σπίτια είναι μισοχτισμένα, γιαπιά στα
τούβλα, εγκαταλειμμένα. Βλέπουμε άνδρες στους δρόμους, Αλβανούς κυρίως με τα
χαρακτηριστικά τους καπελάκια, αλλά γυναίκες και παιδιά δεν βλέπουμε συχνά.

ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΖΩΝΗ

Τα πολυβολεία. Πάνοπλοι αστυνομικοί έτοιμοι να επέμβουν

Κάπου 30 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα Πρίστινα, τρία τεθωρακισμένα αυτοκίνητα
(αύρες) της σερβικής αστυνομίας μπαίνουν μπροστά μας και μας συνοδεύουν. Πίσω
μας ακολουθούν άλλοι κυβερνητικοί, με πολιτικά και συμβατικά Ι.Χ.

Τα τεθωρακισμένα μάς αφήνουν μόνο αφού διασχίζουμε την «επικίνδυνη ζώνη»,
δηλαδή τα αμιγώς αλβανικά χωριά, περνάμε την Πρίστινα και παίρνουμε τον ορεινό
δρόμο για την Μπρεζόβιτσα, έναν θύλακο των Σέρβων και πανέμορφο ορεινό θέρετρο
με χιονοδρομικό κέντρο, στα σύνορα με τα Σκόπια. Θα μείνουμε εκεί μας λένε, θα
κάνουμε το συνέδριό μας στην κορυφή του βουνού! Για λόγους ασφαλείας αυστηρά
φρουρούμενοι και σχεδόν απομονωμένοι, αλλά διακριτικά…

Γιατί το κάνουν αυτό οι Σέρβοι; Με τα μάτια στραμμένα στο Μαυροβούνιο και στις
κρίσιμες για την ενότητα των ομόσπονδων δημοκρατιών εκλογές της ερχόμενης
Κυριακής, κρατάνε την ανάσα τους για το Κοσσυφοπέδιο. Ακόμα και τώρα, σχεδόν 3
μήνες μετά τη δολοφονία 4 αστυνομικών και την απάντηση της σερβικής αστυνομίας
με εξόντωση κάπου 60 ενόπλων αλλά και αμάχων Αλβανών, που ακολούθησε στο χωριό
Πρέκατς, γίνονται κάπου 3-4 φόνοι την εβδομάδα και μικρής έκτασης
«εκκαθαριστικές» επιχειρήσεις.

Στόχοι, κυρίως, οι αστυνομικοί και οι «φιλικοί» προς τους Σέρβους Αλβανοί, από
ελεύθερους σκοπευτές και μασκοφόρους. Στόχος της αστυνομίας, οι ένοπλοι
Αλβανοί. Η ζωή τα βράδια σχεδόν παραλύει.

Οι Αλβανοί έχουν στήσει το κυρίως αντάρτικο στα δυτικά, κι ας συνεχίζονται οι
διαπραγματεύσεις Ρουγκόβα – Μιλόσεβιτς. Αν το μικρό Μαυροβούνιο των 650.000
κατοίκων, που όμως είναι ισότιμο με τη Σερβία των 10 εκατ., κινηθεί προς την
ανεξαρτητοποίησή του, όπως υπόσχεται το κόμμα του προέδρου του Μ.
Τζουγκάνοβιτς και πολιτικού αντίπαλου του Μιλόσεβιτς, τότε πώς θα συγκρατήσουν
τους περίπου τριπλάσιους Αλβανούς του Κοσσυφοπεδίου;

Θέλουν λοιπόν να μας δείξουν ότι σέβονται τα δικαιώματα της μειονότητας. Γι’
αυτό, η σχετική συζήτηση του συνεδρίου οργανώνεται στην καρδιά του
Κοσσυφοπεδίου, αλλά… στην κορυφή του βουνού.

ΤΡΟΜΟΣ ΤΗ ΝΥΧΤΑ

Μπλόκα, έλεγχοι. Η σερβική αστυνομία είναι «πανταχού παρούσα» στο Κοσσυφοπέδιο

Οι Σέρβοι, υποδειγματικά ευγενείς και ασφυκτικά προστατευτικοί ταυτόχρονα, μας
μιλάνε για τους Αλβανούς «αυτονομιστές τρομοκράτες». Γύρω στους 3.000
υπολογίζονται σήμερα οι ένοπλοι του «Απελευθερωτικού Στρατού του Κόσοβου»,
όπως αυτοαποκαλούνται, ενώ στις αρχές του χρόνου δεν ήταν πάνω από 500.
Εκατοντάδες είναι οι νεκροί και στα δύο στρατόπεδα, ειδικά από τον Φεβρουάριο
και μετά. Οι Σέρβοι όμως δεν αφήνουν να συναντήσουμε Αλβανούς, επίσημα
τουλάχιστον. Όταν το ζητάμε, λένε ευγενικά «δεν προλαβαίνουμε, το πρόγραμμα
είναι φορτωμένο». Έτσι το κάναμε μόνοι μας, τρέχοντας σχεδόν πανικόβλητοι για
να μη μας σταματήσουν οι συνοδοί, για να προλάβουμε το «πρόγραμμα», αλλά
κυρίως για να μην μας πάρει καμιά αδέσποτη, ένα πρωί στην Πρίστινα, όπου το
80% περίπου των 240.000 κατοίκων είναι Αλβανοί. Η κατάσταση εκεί είναι επίσης
έκρυθμη, αν και λιγότερο από όσο είναι στο Δυτικό Κόσοβο, τα Μετόχια, που
συνορεύουν με την Αλβανία. Το πρωί η ζωή συνεχίζεται σχεδόν κανονικά, το βράδυ
όμως πέφτει φόβος και ελάχιστοι κυκλοφορούν.

Με τεθωρακισμένα. Η συνοδεία από αύρες της αστυνομίας θεωρήθηκε αναγκαία για να διασχίσουμε με ασφάλεια το Κοσσυφοπέδιο

ΔΥΟ ΗΜΕΡΕΣ πριν φθάσουμε, Σέρβοι φοιτητές είχαν κάνει δυναμική διαδήλωση και
κατάληψη του Πανεπιστημίου της πόλης, αντιδρώντας στην πρόσφατη εκπαιδευτική
συμφωνία που δίνει μερικά κτίρια του Πανεπιστημίου στους Αλβανούς συμφοιτητές
τους.

Χρειάστηκε να επέμβει η αστυνομία για να διαλυθούν. Οι Αλβανοί έχουν
μποϋκοτάρει το εκπαιδευτικό σύστημα από τα νηπιαγωγεία ώς τα Πανεπιστήμια, κι
έφτιαξαν «κρυφά σχολειά» με αλβανικά προγράμματα διδασκαλίας. Πριν το κάνουν
αυτό, το Πανεπιστήμιο της Πρίστινα είχε περισσότερους Αλβανούς φοιτητές από το
Πανεπιστήμιο… των Τιράνων!

Η συμφωνία, λοιπόν, ήταν να επιστρέψουν στα κρατικά κτίρια οι Αλβανοί. Και από
τις δύο πλευρές, ακούστηκαν φωνές για «προδοσία». Οι εξτρεμιστές των Αλβανών
δεν θέλουν καμία σχέση με τους Σέρβους, οι Σέρβοι εξτρεμιστές επίσης.

Δύο γκέτο, διασπασμένα και αυτά στα δύο, στους μετριοπαθείς και τους
εξτρεμιστές. Και αρκετοί νεκροί κάθε εβδομάδα. Καχυποψία και συχνά μίσος
σφίγγουν τα δόντια όλων τους. «Το ’89 μας έκοψαν την αυτονομία, αν και αυτοί
είναι μόλις 10%.

Όμως το Μαυροβούνιο, με 650.000 κατοίκους, είναι ανεξάρτητη Δημοκρατία. Εμείς,
με 2 εκατομμύρια, είμαστε υποτελείς των Σέρβων, που μας φέρνονται σαν ζώα,
έχουν εκτελέσει ακόμα και γυναικόπαιδα…», λέει ο Ισάφ και οι άλλοι Αλβανοί
που καταφέραμε να βρούμε. «Οι ένοπλοι είναι κοινοί τρομοκράτες, πυροβολούν
αστυνομικούς και αθώους πολίτες και βάζουν στο Κόσοβο χιλιάδες όπλα από την
Αλβανία, με μουλάρια από τα βουνά. Γι’ αυτό σταμάτησε η αυτονομία.

Ενώ παρέχουμε ίση μεταχείριση, αυτοί ονειρεύονται απόσχιση, έχουν τον
μεγαλοϊδεατισμό της μεγάλης Αλβανίας που θα περιλαμβάνει το Κόσοβο, τμήμα των
Σκοπίων, του Μαυροβουνίου, ακόμα και της Ελλάδας! Και κάνουν μποϋκοτάζ σε κάθε
τομέα της καθημερινής ζωής, εναντίον μας ενώ χρησιμοποιούν τους αμάχους σαν
ασπίδες», μας είπαν ο Σέρβος διοικητής του Κόσσοβου Βέλκο Οντάλοβιτς και ο
δήμαρχος της Πρίστινα Ντούσαν Σίμιτς.

Ο τελευταίος είναι εκλεγμένος δήμαρχος, παρ’ ότι Σέρβος σε πόλη με 80%
Αλβανούς, αφού η συντριπτική πλειοψηφία των Αλβανών αρνείται να ψηφίσει, να
εργαστεί στο δημόσιο, να νομιμοποιήσει με οποιονδήποτε τρόπο τη σερβική
διακυβέρνηση. Πολλοί ελπίζουν πως κάποτε θα διοικηθούν από την εκλεγμένη και
«εξόριστη» στη Γερμανία ­ παράνομη για τους Σερβους ­ κυβέρνησή τους.

Καχυποψία, μίσος, αγωνία, ελπίδα. Ελπίδα ότι αυτό δεν είναι το τέλος, πως η
ζωή δεν είναι μόνο αέναος κλεφτοπόλεμος που ίσως εξελιχθεί σε σύρραξη. Εμφανή
και τα δύο συναισθήματα στα πρόσωπά τους, Σέρβων και Αλβανών. Σε έναν τόπο
εγκαταλελειμμένο, μα όμορφο, κάποτε κέντρο της σερβικής Ορθοδοξίας, με δεκάδες
μοναστήρια που θυμίζουν Βυζάντιο και την πρώην έδρα του σερβικού Πατριαρχείου
από τη μια, με τους μιναρέδες των αλβανικών μουσουλμανικών χωριών και τις
μνήμες της Βοσνίας από την απέναντι. Σε τεντωμένο σχοινί…