ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η ποδοσφαιροποίηση της κοινωνίας

Ο οπλαρχηγός. Υπεύθυνος για φοβερές αγριότητες στην Κροατία και τη Βοσνία, ο Αρκάν θα κυκλοφορεί σύντομα στα ευρωπαϊκά σαλόνια

Δηλαδή, αν νικούσε κιόλας ο Ολυμπιακός στο ντέρμπυ με τη Βέροια, τι θα
γινόταν; Θα έπαιρνε φωτιά το λιμάνι;

ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ της έξαρσης των ιδεολογιών, πριν από δύο μόλις δεκαετίες, το
ποδόσφαιρο ήταν terra incognita για τους κοινωνιολόγους και «όπιο των λαών»
για τους αριστερούς διανοούμενους. Το κατηγορούσαν ότι παραπλανούσε και
αποπροσανατόλιζε: σάλος είχε δημιουργηθεί στην Ελλάδα ένα ή δύο χρόνια μετά
την πτώση της χούντας με την αιφνίδια απόφαση της τότε κυβέρνησης να μεταδοθεί
«ζωντανός» από την τηλεόραση ένας φιλικός αγώνας μεταξύ Ιταλίας και Αγγλίας,
που κατά σύμπτωση διεξαγόταν την ώρα της μεγάλης αντιαμερικανικής πορείας της
17ης Νοεμβρίου.

Τα χρόνια άλλαξαν. Ευτυχώς ή δυστυχώς ­ ανάλογα με την οπτική γωνία του
καθενός ­ το ποδόσφαιρο όχι μόνο έπαψε να είναι «παράνομο», αλλά αποτελεί
πλέον προνομιακό πεδίο των ερευνητών αφού συμπυκνώνει τα περισσότερα
προβλήματα της κοινωνίας. Το ποδόσφαιρο είναι ένας δείκτης, λέει ο Γάλλος
κοινωνιολόγος Κριστιάν Μπρομπερζέ στη «Λιμπερασιόν». Αποκαλύπτει τάσεις στο
επίπεδο της ταυτότητας ή των σχέσεων ανδρών και γυναικών. Αποκρυσταλλώνει
συγκινήσεις: χαρά, αγωνία, εξέγερση, αδικία. Είναι το καλύτερο μάθημα
εθνολογίας. Αν στις αρχές της δεκαετίας του ’50 ήταν ένα άθλημα λαϊκό, σήμερα
αγγίζει όλο τον κόσμο, αποτελώντας μια νέα μορφή στράτευσης και καλύπτοντας
ένα μέρος του κενού που άφησε η πτώση των συμβόλων.

Υπό την έννοια αυτή, σημειώνει ο Μπρομπερζέ, παρατηρούμε μια ποδοσφαιροποίηση
της κοινωνίας. Το είδαμε στην πρόσφατη αψιμαχία στο ιταλικό Κοινοβούλιο με
αφορμή ένα πρόβλημα διαιτησίας. Το βλέπουμε στην όλο και μεγαλύτερη εμπλοκή
του ποδοσφαιρικού λεξιλογίου με τον πολιτικό και οικονομικό λόγο. Η αιτία; Το
ποδόσφαιρο θέτει σε λειτουργία όλα τα αναγκαία συστατικά ενός σύγχρονου κόσμου
με δημοκρατικά ιδεώδη: κοινωνική άνοδος (ο τελευταίος μπορεί να γίνει πρώτος),
εξύμνηση της αλληλεγγύης (συλλογικός σχεδιασμός), ανάδειξη του ρόλου της
τύχης. Κι όσο το ποδόσφαιρο διεισδύει στην καθημερινή μας ζωή, τόσο αλλάζει
μορφή και χαρακτήρα. Τα σημερινά γήπεδα υπηρετούν το σώου-μπίζνες. Οι θεατές
είναι καθιστοί, τόσο για λόγους ασφαλείας όσο και για λόγους που έχουν να
κάνουν με την εξέλιξη του θεάματος. Αυτό που τους ζητείται μπορεί να
περιγραφεί από το τρίπτυχο: «Πλήρωνε, κάτσε και σκάσε».

Όχι πως το δημοφιλές άθλημα δεν εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ­ τόσο στις
ανεπτυγμένες κοινωνίες όσο και μεταξύ των αποβλήτων ­ για το ξέπλυμα χρημάτων,
εγκλημάτων και συνειδήσεων. Φετινή πρωταθλήτρια Γιουγκοσλαβίας, μετά την
ισοπαλία που απέσπασε την περασμένη Κυριακή από την Προλετέρ, αναδείχθηκε η
Όμπιλιτς του Βελιγραδίου. Πρόεδρος και ιδιοκτήτης της ομάδας αυτής, που
ανέβηκε πέρυσι στην πρώτη κατηγορία, είναι ένας από τους μεγαλύτερους σφαγείς
που έχουν περάσει από τα Βαλκάνια: ο διαβόητος Αρκάν, που οι «Τίγρεις» του
έσπειραν τα τελευταία χρόνια τον τρόμο στην Κροατία και τη Βοσνία. Καθώς η
ομάδα του θα μετέχει του χρόνου στο Τσάμπιονς Λιγκ, ο εγκληματίας αυτός θα
κυκλοφορεί σύντομα στα ευρωπαϊκά σαλόνια.