Παιδεία, ώρα μηδέν

Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα βρίσκεται σε πολύ κρίσιμο σημείο. Η
απόφαση της Βουλής για την αναθεώρηση ή μη του άρθρου 16 του Συντάγματος θα
επηρεάσει την πορεία της Ανώτατης Εκπαίδευσης και γενικότερα της παιδείας για
πολλά χρόνια.

Αλλά γιατί είναι τόσο σημαντική αυτή η χρονική στιγμή; Υπάρχουν τρία δεδομένα:

1 Η εκπαιδευτική «μεταρρύθμιση» έγινε γιατί το σύστημα δεν άντεχε άλλο.

2 Η διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος έφτασε στο άρθρο 16, που
ορίζει ότι η Ανώτατη Εκπαίδευση προσφέρεται δωρεάν από κρατικά ΝΠΔΔ. Με
δεδομένα την οριστική και πλήρη ένταξή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την
παγκοσμιοποίηση της εκπαίδευσης και τον απαιτούμενο εκσυγχρονισμό της
παιδείας, οι βουλευτές έχουν μπροστά τους ένα δίλημμα: το άρθρο αυτό πρέπει ή
δεν πρέπει να τροποποιηθεί;

3 Στην εποχή μας εισάγεται και αναπτύσσεται ως νέο μέσο διδασκαλίας ο
συνδυασμός του ηλεκτρονικού υπολογιστή με το παγκόσμιο δίκτυο. Αυτό το
εργαλείο θα καταστήσει δυνατή την τηλεκπαίδευση με το Internet. Θα
διδασκόμαστε ό,τι θέλουμε, όποτε θέλουμε, όπου θέλουμε, με μικρό κόστος και
από ολόκληρη τη Γη.

Είναι, συνεπώς, πολύ κρίσιμη και μη αναστρέψιμη η απόφαση για την παιδεία: ΝΑΙ
ή ΟΧΙ στην αναθεώρηση αυτού του άρθρου;

ΥΠΕΡ ΚΑΙ ΚΑΤΑ

Οι λογικές και υπεύθυνες κυβερνήσεις στηρίζουν τις αποφάσεις τους στην
πραγματικότητα και τις κρατικές δυνατότητες και όχι σε δόγματα, προκαταλήψεις
και κομματικές απαιτήσεις.

Περιληπτικά αναφέρουμε τους λόγους υπέρ της αναθεώρησης:

1 Είναι θεμελιώδες δικαίωμα κάθε ανθρώπου να μορφώνεται ελεύθερα. Το
Σύνταγμα του 1975 εμποδίζει έμμεσα αυτό το δικαίωμα.

2 Στην Ενωμένη Ευρώπη θέλουμε να καταλάβουμε μια καλύτερη θέση. Αυτός ο
εθνικός σκοπός θα εξυπηρετηθεί καλύτερα, αν οι Έλληνες μορφωθούν περισσότερο.

3 Το κόστος της εκπαίδευσης στα κλασικά πανεπιστήμια αυξάνεται συνεχώς.
Η «εκπαίδευση από απόσταση» με το Internet προσφέρει ουσιαστική λύση, αλλά θα
φέρει μια άνευ προηγουμένου προσφορά διδακτικών υπηρεσιών στην Ελλάδα από ξένα κράτη.

4 Η απελευθέρωση της εκπαίδευσης θα δημιουργήσει πολλές χιλιάδες νέες
θέσεις εργασίας για παροχή εκπαιδευτικών υπηρεσιών.

5 Τα πανεπιστήμια θα αυξήσουν τα έσοδά τους, θα μετριαστεί η ανεπάρκεια
της κρατικής ενίσχυσης και θα γίνει δυνατό να ενισχυθούν οι οικονομικά ασθενέστεροι.

6 Το ρεύμα φυγής των νέων για σπουδές στο εξωτερικό θα μειωθεί
σημαντικά καθώς και η εξαγωγή συναλλάγματος.

7 Με τη δυνατότητα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ξένων με δίδακτρα θα
αυξηθεί η εισαγωγή συναλλάγματος από ξένους φοιτητές.

8 Οι δαπάνες για φροντιστήρια θα μειωθούν, αφού με τα ίδια χρήματα θα
μπορεί κάποιος να σπουδάσει και θα βελτιωθεί η αποδοτικότητα των επενδύσεων
στην παιδεία.

9 Ανεξάρτητα από τις επιθυμίες μας, τα πανεπιστήμια θα κληθούν σε λίγα
χρόνια να επιβιώσουν σε περιβάλλον ανταγωνισμού.

Τα επιχειρήματα που προβάλλονται κατά της αναθεώρησης:

1 «Η τριτοβάθμια παιδεία πρέπει να είναι δωρεάν». Πρόκειται για ένα
δόγμα, που έχει καταντήσει σκέτη κοροϊδία. Το κράτος δεν μπορεί να προσφέρει
δωρεάν παιδεία σε όλους όσους θέλουν και στην ποιότητα που πρέπει.

2 «Η τριτοβάθμια εκπαίδευση πρέπει να είναι μόνο κρατική». Δεν υπάρχει
κανένας λόγος για αυτό.

3 «Η αρχή της ισότητας επιβάλλει να έχουν όλοι τις ίδιες ευκαιρίες». Οι
πλούσιοι και οι φτωχοί δεν έχουν τις ίδιες ευκαιρίες. Οι οικονομικά
ασθενέστεροι πρέπει να βοηθούνται περισσότερο.

4 «Η δυνατότητα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση με διαφορετικά
κριτήρια θα προκαλέσει κοινωνική αναταραχή». Αυτά είναι αδικαιολόγητες υπερβολές.

5 «Πολλοί σχολάρχες θα ιδρύσουν πανεπιστήμια της κακιάς ώρας». Όχι, αν
η Πολιτεία νομοθετήσει σωστά κριτήρια.

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ;

Είναι βαριά ευθύνη της κυβέρνησης και ιδιαίτερα του Πρωθυπουργού να
αντιληφθούν ότι τα πανεπιστήμια πρέπει να εκσυγχρονιστούν και δεν είναι
δυνατόν να λειτουργήσουν μέχρι το 2010 με τη λογική του 1975.

Η λύση είναι να κριθεί το άρθρο αναθεωρητέο, με σύγχρονη δέσμευση των κομμάτων
να επιδιωχθεί ευρύτατη συναίνεση για τις αλλαγές στην επόμενη Βουλή.

Ο Σωτήρης Περσίδης είναι ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.