Ο Μάης των Ελλήνων που έμειναν σιωπηλοί

Καλός ο δούλος του Χριστού. Καλός κι ο Χριστοδούλου, ο ποιητής, που όλοι ακόμα
έχουμε τους στίχους του στα χείλια μας «Βράχο, βράχο τον καημό μου», αλλά
πόσοι τον θυμούνται πια. Δεν αναφέρομαι τυχαία στον Δημήτρη. Ήταν από τους
ενεργούς Έλληνες του Μάη του ’68, μόνο που δεν μπορούσε να μιλήσει στην έρευνα
των «ΝΕΩΝ», που ολοκληρώθηκε με τόση επιτυχία το Σάββατο που μας πέρασε.

ΕΙΔΑΜΕ στην έρευνα αυτή, επώνυμους ουδέποτε αντιστασιασθέντες διά του Τύπου,
να μιλούν για πρώτη φορά σχετικά με εκείνη την εμπειρία τους. Και είναι
αλήθεια συγκινητικό να βλέπεις ανθρώπους που ούτε φαντάστηκες ποτέ πώς ήταν
στη νιότη τους να καταθέτουν, χωρίς καμία έπαρση, ό,τι τους συγκλόνισε τότε.
Δεν διάβασα όλα τα κείμενα. Από εκείνα που μπόρεσα να βρω στα κιόσκια του
Παρισιού, ιδιαίτερη εντύπωση (αν φυσικά συμφωνήσουμε πως του Κώστα Βεργόπουλου
αποτελεί ένα είδος «τελικής σούμας») μου προξένησαν δύο: του Ανδρέα Στάικου
και του Αχιλλέα Θεοφίλου. Και τα δύο για διαφορετικούς λόγους.

Το κείμενο του Στάικου (7-5-98) είναι ό,τι ωραιότερο έχω διαβάσει για τον Μάη
του ’68. Κι επειδή διαβάζω πολλά, αυτή την εποχή στη Γαλλία, θα έλεγα χωρίς
δισταγμό ότι είναι η πεμπτουσία των γεγονότων δοσμένη με ό,τι πιο αφαιρετικό
και συνάμα πιο συγκεκριμένο. Γιατί κατάφερε μέσα σε 750 λέξεις να δώσει την
αναπαράσταση της παράστασης της αρχικής «στάσης». Είναι ένα κείμενο που
προσωπικά δεν θα δίσταζα να το εντάξω στα σχολικά αναγνώσματα, αν κάποτε θα
ήθελαν να συμπεριλάβουν μιαν αυθεντική μαρτυρία για εκείνη την εποχή.

Το κείμενο του φίλου παραγωγού δίσκων και συγγραφέα Αχιλλέα Θεοφίλου (6-5-98),
με τον τίτλο «Φάσεις από ένα ντέρμπι», γέμει από στιγμιότυπα (μικρά καθημερινά
περιστατικά) που η έκρηξη του ηφαιστείου σαν τη λάβα του Βεζούβιου απαθανάτισε
όπως τις ιδιωτικές στιγμές των νεκρών της Πομπηίας. Γράφει χαρακτηριστικά:

«Κάποιοι σημερινοί “διανοούμενοι και άνδρες συγχρόνως”, που ήταν τότε
φοβισμένες κότες, θυμούνται άραγε και ευφραίνονται τους κόπους της επανάστασής
τους; Δεν θα τους ξεμπροστιάσω ποτέ, αλλά να ξέρουν ότι τους θυμάμαι κι όταν
τους βλέπω καμιά φορά “ζωντανά” στην τηλεόραση, γελάω. Την εποχή εκείνη
σημειολογούσαν μέσω του “πουέν” του Βολίνσκι».

(Γιατί Αχιλλέα; Κάποτε θα πρέπει να πεις τα ονόματά τους, για να τα μάθουν και
οι νεώτεροι).

Τέλος, όλο αυτό το χρονικό που κράτησε στα «ΝΕΑ» μία εβδομάδα, με επανέφερε
στα δικά μου γραπτά. Κι όπως μετά τριάντα χρόνια ακριβώς επανεκδόθηκε το
βιβλίο μου «Κείμενα εξορίστων: το Καφενείο Εμιγκρέκ», τολμώ ν’ αντιγράψω
μερικές γραμμές για το πώς πέρασε ο Μάης του ’68, μέσα στα κείμενά μου:

­ «Πώς ξέμεινες εδώ στο καφενείο; Όλοι είναι στο Περίπτερο. Εγώ ήμουν στις
μπαρικάντ. Σήκωνα παβέ. Χτυπούσα τους φλίκους.

­ Άντε πάμε».

(Περίπτερο = το ελληνικό περίπτερο της Πανεπιστημιούπολης που είχε καταληφθεί
από τους εξεγερθέντες φοιτητές. Μπαρικάντ = οδοφράγματα. Παβέ = πλακάκια.
Φλίκοι = μπάτσοι).

Και συνεχίζει ως εξής:

­ «Τα μαζικά κινήματα, με τη σκούπα-λαό, ξεσηκώνουν και τους τελευταίους
ερημίτες θαλερών και μη πραγμάτων. Φέρνουν τον δημιουργό ετσιθελικά αντιμέτωπο
με νέες καταστάσεις. Πολλοί δεν επιζούν του μαρτυρίου. Αλλά γιατί να λυπόμαστε
εκείνους που χάνονται και να μην πανηγυρίζουμε γι’ αυτούς που ποτέ δεν θα
είχαν υπάρξει, αν δεν γινόταν, ας πούμε, επανάσταση;

­ Επανάσταση τη λες αυτή; Το πάρκο, την Κυριακή, ήταν γεμάτο περιπατητές. Όπως
λέει κι ο Παπατσώνης: “Βγαίναμε τις Κυριακές φαμελικώς…”.

­ Τότε τι είναι;

­ “Το Παρίσι ξανακαίει το παρελθόν του”. Αυτό είναι. Δρόμο με δρόμο, οδόφραγμα
με οδόφραγμα γίνεται η πιστή αναπαράσταση της Κομμούνας. Κι αυτό είναι ωραίο,
όπως όλα τα γνήσια πράγματα.

­ Την ώρα που οι απεργοί αγωνίζονται στις επάλξεις των εργοστασίων και κρατούν
γερά, το παγιδευμένο κράτος μοιάζει με καρφωμένο άνθρωπο που, όταν του βγάζεις
ένα καρφί ­ στην περίπτωση αυτή ένα εργοστάσιο που ξαναπιάνει δουλειά ­ η
κίνηση αυτή της απελευθέρωσης κάνει ένα άλλο καρφί να σφιχτεί περισσότερο,
όπως η σκλήρυνση των απεργών στη “Ρενό”. Το φάσμα του καπιταλισμού πνέει τα
λοίσθια και δεν βλέπω ακόμα τον θαυματοποιό της νεκρανάστασής του.

­ Αν τα συνδικάτα δεν ήταν διεκδικητικά, αλλά εκδικητικά, τότε θα έβλεπες τις
αντιδράσεις της μπουρζουαζίας που, πιο ευέλικτη, πιο εύστροφη, πιο πονηρή, δεν
μένει μονολιθική και αμετάβλητη, αλλά προσαρμόζεται στις εκάστοτε συνθήκες.

­ Εγώ όταν βλέπω τις δημοκρατικές δυνάμεις μιας χώρας να βρίσκονται σε άνοδο,
ετοιμάζω τις βαλίτσες μου για να φύγω. Το πραξικόπημα έρχεται.

­ Τα γεγονότα μάς ξεπερνούν. Ομολογώ αδυναμία να τα παρακολουθήσω. Μόνο η
πράξη είναι λυτρωτική. Η αδράνεια δημιουργεί άγχος.

Άκουγε σοβαρός. Το πρόσωπό του είχε την ήρεμη σιγουριά που χαρίζει ο ελληνικός
ήλιος. Το βάρος στις κινήσεις του, ερχόταν σε απόλυτη αντίθεση με τον
νευρωτισμό μας. Μόλις είχε έρθει και θα ξαναγύριζε. (Στην Ελλάδα). Γέννημα
θρέμμα της Κοκκινιάς. Δεν μιλούσε. Δεν έλεγε για επαναστάσεις, για ένοπλο, για
Τσε Γκεβάρα, Ρούντι Ντούσκε και Κον Μπεντίντ, όλα αυτά που οι εμιγκρέδες τ’
αναμασούσαν γύρω του σαν δανεισμένη φωνή. Από τις σιωπές του καταλάβαινες την
κρίση κάτω μετά τις 21 του Απρίλη…».

Κ.τ.λ. Και τα λοιπά. Κουτουλού. Κουτουλού.

«Το καφενείο ξαναγεμίζει με τη συνηθισμένη πελατεία του».