«Τα παιδιά μας άφησαν τα χαλιά και πουλάνε ναρκωτικά»

Το απογευματάκι μια σειρά από παπάκια κατακλύζει τους τσιγγάνικους
καταυλισμούς στη βορειοδυτική άκρη της Αθήνας. Τα γραμμάρια αλλάζουν χέρια με
αξιοθαύμαστη φυσικότητα. Όλοι ξέρουν τι γίνεται, απλώς στο γκέτο δεν πλησιάζει
κανείς. «Τα παιδιά μας πια πουλάνε ναρκωτικά» λένε οι πιο ψύχραιμες φωνές
εκλιπαρώντας για βοήθεια. Όμως το δέλεαρ είναι κάτι παραπάνω από μεγάλο όταν η
ανάγκη υπαγορεύεται από τις άθλιες συνθήκες ζωής. Ο πόλεμος μεταξύ των φυλών
έχει ήδη αρχίσει κι όλοι λένε πως είναι ζήτημα χρόνου να γιγαντωθεί. Τσιγγάνοι
ντόπιοι, Τσιγγάνοι που ήρθαν από την Αλβανία, Αλβανοί, και ανάμεσά τους
Ρουμάνοι και κάποιοι Ρώσοι (οι τελευταίοι έχουν την αποκλειστικότητα της
διακίνησης ηρωίνης), συγκατοικούν υπό ένα καθεστώς περίεργης «ειρήνης» και
κάθε ομάδα προσπαθεί να αποκτήσει δύναμη και κυριαρχία. Τα φορτία που έρχονται
συνεχώς κυρίως από την Αλβανία τροφοδοτούν την αγορά και ενισχύουν την
πυριτιδαποθήκη. Στο περιθώριο των συμμοριών οι «ενταγμένοι» Τσιγγάνοι, αυτοί
που έχτισαν σπίτια και στέλνουν τα παιδιά τους σχολείο, και χιλιάδες Τσιγγάνοι
από την Αλβανία ­ πρώτης τάξεως υλικό για πάσης φύσεως εκμετάλλευση.

«ΠΡΟΕΔΡΕ, κάνε κάτι, δεν είναι κατάσταση αυτή. Τι θα κάνουμε μ’ αυτούς;». Το
βλέμμα του Μήτσου γυαλίζει και η φωνή του ακούγεται κοφτή και αποφασισμένη.
Στην άκρη του καταυλισμού οι «ρόμα» από την Αλβανία κάνουν Πάσχα. Ο Μήτσος
συνεχίζει: «Εγώ είμαι Έλληνας πολίτης, έχω ταυτότητα, κατάλαβες; Αυτοί τι
έχουν; Σε σκοτώνουν και φεύγουν, ποιος θα τους πιάσει;».

Τα επεισόδια στον καταυλισμό των Τσιγγάνων, στον Εύοσμο της Θεσσαλονίκης,
φαίνεται πως ήταν μόνον η αρχή. Το καζάνι στις περιοχές όπου συνυπάρχουν
Αλβανοί, Τσιγγάνοι και αλβανόφωνοι Τσιγγάνοι, μόλις άρχισε να βράζει. Κανείς
δεν θέλει τους Αλβανούς. Ούτε οι Τσιγγάνοι. Ούτε καν οι Αλβανοί Τσιγγάνοι, κι
ας συνυπήρχαν τόσα χρόνια στη χώρα του Εμβέρ Χότζα και του Αλία. Τα συμφέροντα
υψώνουν διαχωριστικές γραμμές τόσο καθαρές σαν να τις όρισε αρχιτέκτονας –
πολεοδόμος. Οι Τσιγγάνοι το χασίς, οι Ρώσοι την ηρωίνη. Η σχέση τους ­ προς το
παρόν ­ είναι σχέση «καθαρής» ανταλλαγής καθορισμένη από τη δύναμη της
αντίστοιχης μαφίας. Όσο για τους αλβανόφωνους Τσιγγάνους που παρεισφρήουν
ζητώντας να βουτήξουν το δάχτυλο στο μέλι, φαίνεται πως έχουν πολύ δρόμο
μπροστά τους για ν’ ανέβουν τα σκαλοπάτια.

ΑΛΙΣΒΕΡΙΣΙ

Οι συμμορίες των Αλβανών και των Τσιγγάνων προς το παρόν έχουν την ανάγκη η
μία της άλλης για να δουλέψουν. Όμως η σχέση τους μοιάζει με την κατάσταση των
υλικών στη χύτρα ταχύτητας: ένα κομματάκι να σφηνώσει στην βαλβίδα δημιουργεί
την έκρηξη. Οι Αλβανοί φέρνουν τις μεγάλες ποσότητες που πωλούνται πλέον «στην
ξεφτίλα» από 70.000 έως το πολύ 200.000 το κιλό και οι Τσιγγάνοι αναλαμβάνουν
τη διακίνηση. Από τους τελευταίους αγοράζουν «τα παπάκια» που πλημμυρίζουν
τους καταυλισμούς. Οι Αλβανοί δεν έχουν οργανώσει ακόμα τόσο καλά το δίκτυό
τους. Χρειάζονται τους ντόπιους. Άλλωστε, στα γκέτο που δημιουργούν οι
παραγκουπόλεις στο Ζεφύρι, το Μενίδι και τον Ασπρόπυργο, το νόμο έχουν στα
χέρια τους οι ίδιοι οι κάτοικοι. Και το μείγμα έγινε εκρηκτικό.

Δίπλα στους ενταγμένους, φιλήσυχους Τσιγγάνους που στέλνουν τα παιδιά τους στο
σχολείο και φωνάζουν για το δικαίωμα στο δίκτυο ύδρευσης, οι συμμορίες έχουν
στα χέρια τους τη διακίνηση χασίς. Στο γκέτο δεν μπαίνει κανείς. Ούτε καν οι
αρχηγοί των ίδιων των Τσιγγάνων που προσπαθούν να αλλάξουν την εικόνα ούτε η
Αστυνομία. «Αφήσαμε τις πατάτες και τα χαλιά και πουλάμε χασίς», θα πει κάποια
στιγμή με πικρία ο Ευθύμης Δημητρίου, πρόεδρος του συλλόγου «Φιλική Εταιρεία».

ΕΥΚΟΛΑ ΛΕΦΤΑ

Ο ίδιος πιστεύει ότι «όλα οφείλονται στη φτώχεια». Λέει χαρακτηριστικά: «Αν ο
Τσιγγάνος ζει μέσα στην εξαθλίωση και έρθει ο Αλβανός με τα ναρκωτικά, τι θα
κάνει; Βγάζεις λεφτά που ούτε τα ονειρεύτηκες. Και τα παιδιά μας γίνονται
πρεζόνια. Αυτό δεν σκέφτονται. Όμως ευτυχώς δεν είναι όλοι έτσι».

Η τελευταία μετάγγιση εξαθλιωμένων γίνεται πάλι από την Αλβανία. Κι αυτήν τη
φορά είναι Τσιγγάνοι. Άλλοι με καταγωγή από τη Ρουμανία, άλλων οι παππούδες
ζούσαν στην Ελλάδα μέχρι που κατέφυγαν στην Αλβανία με τον πόλεμο. Τώρα,
επιστρέφουν. Καραβάνια των εκατό ανθρώπων περνούν τα σύνορα από τα βουνά, αφού
επί Μπερίσα γνώρισαν έναν ακόμη διωγμό. Κουβαλούν στη μνήμη τους εικόνες
φρικτές, μόνο που δεν έχουν πρόθυμο ακροατήριο να τις μοιραστούν. Όπως ένας
βράδυ, πριν από δύο χειμώνες, που ένα κοπάδι πεινασμένων λύκων εντόπισε τα
ίχνη της ανθρώπινης παρουσίας. «Έφαγαν δύο από μας. Για να γλιτώσουμε
σκαρφαλώσαμε στα δέντρα», λέει με το χαμόγελο της ασφάλειας πια ο «γύφτος»
στον καταυλισμό τού Ασπροπύργου.

ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΑ

Οι Τσιγγάνοι της Αλβανίας ζουν στις χειρότερες συνθήκες που μπορεί να
συναντήσει κανείς. Κι όμως, φαίνονται ευχαριστημένοι. «Είμαστε καλά εδώ», λέει
η γυναίκα με το ρυτιδωμένο χαμόγελο και το αιώνιο μωρό στην αγκαλιά. Ο ήλιος
αντανακλά κατ’ ευθείαν στο ασήμι του κυνόδοντα που είναι το μοναδικό στολίδι
επάνω της. Έχει απάτητα τα σαράντα, αλλά μοιάζει εξηντάρα από τις κακουχίες.
«Μεμετσέο, μεμετσέο», λέει προσπαθώντας να εξηγήσει αυτό το «καλά εδώ». Στα
αλβανικά θα πει «σαπούνι». Αυτό ήθελαν «να τους κάνουν» στην Αλβανία, γι’ αυτό
αισθάνονται πιο ασφαλείς στην Ελλάδα. Τα πράγματα είναι απλά όταν το ζητούμενο
είναι η επιβίωση.

Η αναζήτηση των πραγματικών αιτίων μετακίνησης των Τσιγγάνων από την Αλβανία
στην Ελλάδα δεν είναι τόσο απλοϊκή υπόθεση. Την ώρα που η γυναίκα προφέρει το
«μεμετσέο», κάποιος άλλος δίπλα της, ο Σωτήρης Σαΐπ, που μετακινήθηκε επίσης
μαζί με τα αδέλφια του Ισμέτ και Γραμόζ, θυμάται τις εποχές του Χότζα. «Μας
είχε δώσει σπιτάκια και μέναμε. Ο πατέρας μου δούλευε γανωματής και είχαμε
φτώχεια, όμως ζούσαμε. Τώρα, εδώ ψάχνουμε για εργάτες και δεν βρίσκουμε
τίποτε». Οι γυναίκες τους είναι ίσως λίγο πιο τυχερές. Πηγαίνουν και
καθαρίζουν τα σπίτια των Ελλήνων Τσιγγάνων. «Βοηθάνε να πλύνουν τις βελέντζες
και τις αυλές» και παίρνουν ένα-δυο χιλιάρικα. Όπως λέει ο Θόδωρος Μπεζιάνης,
εκδότης της εφημερίδας «2000» με τιράζ εννέα χιλιάδων φύλλων στο Αργυρόκαστρο,
«χωρίς να έχω ασχοληθεί και να έχω ερευνήσει το θέμα, ξέρω πως οι Τσιγγάνοι
στην Αλβανία ζούσαν σε μεγάλη μιζέρια. Ψάρευαν χελώνες στα ποτάμια για να
ζήσουν και έψαχναν τα σκουπίδια. Πάντως, δεν νομίζω ότι κινδύνευαν περισσότερο
απ’ ό,τι οι υπόλοιποι. Η Αλβανία ήταν ένας τόπος περικυκλωμένος από
συρματοπλέγματα και όλοι όσοι ήταν μέσα κινδύνευαν».

ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ

Προς το παρόν οι Τσιγγάνοι της Αλβανίας δεν φαίνεται να έχουν αποκτήσει
διασυνδέσεις με την ντόπια μαφία. Όχι οι περισσότεροι τουλάχιστον. Αποτελούν
όμως «πρώτης τάξεως υλικό» για εκμετάλλευση.

Η μαύρη Μερσεντές στρίβει με δυσκολία στους χωματόδρομους του Μενιδίου. Στο
τιμόνι της διακρίνεται ένας μεσήλικας. Φοράει καουμπόικο καπέλο και καπνίζει
πούρο. Πρόσωπο με επιρροή και δύναμη. Είχε μια πραγματικά πρωτότυπη
επιχειρηματική ιδέα. Έφτιαξε παράγκες, «μικρά σπιτάκια» των δέκα-είκοσι
τετραγωνικών, το ένα δίπλα στο άλλο και τα νοικιάζει σε Τσιγγάνους της
Αλβανίας προς είκοσι – τριάντα χιλιάδες τον μήνα.

ΓΙΑ ΤΑ ΣΚΟΥΠΙΔΙΑ

Τα κουτάκια των αναψυκτικών είναι η πολύτιμη λεία ύστερα από μια νύχτα δουλειάς στη χωματερή. Φυλάσσονται ως κόρη οφθαλμού δίπλα στην κάθε παράγκα

Κάποιοι άλλοι ζουν πολύ χειρότερα. Είναι όσοι έστησαν καλύβες στον Ασπρόπυργο.
Μεσημεράκι Τετάρτης. Ένα κοπάδι γλάρων σηκώνεται με θόρυβο πίσω από τις
παράγκες. Τα απορριμματοφόρα αδειάζουν μηχανικά τα υπολείμματα ενός πολιτισμού
που εξακολουθεί να «τρέφει» ­ έστω και σε αποσύνθεση ­ ανθρώπινα σώματα. Στον
καταυλισμό η γεωγραφική διάταξη είναι ενδεικτική. Αν θες να βρεις τους
Τσιγγάνους από την Αλβανία θα πρέπει να πας άκρη-άκρη κοντά στο λοφάκι με τα
αποκαΐδια. Αν θες να βρεις τους Έλληνες Τσιγγάνους δεν χρειάζεται να μπεις
στον κόπο. Οι δικές τους παράγκες, με χρώματα και στολίδια, είναι κοντά στον
δρόμο και σε απόσταση η μία από την άλλη. Οι δύο φυλές μιλούν ρομ και
φαινομενικά συνεννοούνται. Όμως νιώθεις την ένταση στον αέρα. Ούτε τα παιδιά
τους δεν ανακατεύονται για να παίξουν. Και ο κανόνας είναι σαφής. «Όσο είναι
ήσυχοι, μπορούν να μείνουν εδώ». Θα μπορούσαν να σφαχτούν για τα σκουπίδια;
Ναι, θα μπορούσαν να σφαχτούν για τα σκουπίδια, αφού τα σκουπίδια είναι
εκμεταλλεύσιμος πλούτος.

Θα μπορούσαν επίσης να σφαχτούν για χίλιους ακόμα λόγους: για τις καλύτερες
θέσεις στη ζητιανιά, το μοίρασμα των περιοχών πώλησης χασίς, τις τιμές του
κιλού, τις αγροτικές δουλειές, ενδεχομένως και για όπλα. Ο Αστρίτ, για
παράδειγμα, βγάζει εκατό χιλιάδες τον μήνα δουλεύοντας στη χωματερή. Με αυτές
ζει γυναίκα, δύο παιδιά, αγοράζει τα τσιγάρα του και κάνει και οικονομία για
να βγάλει κάποια στιγμή χαρτιά.

Γλιστράει σαν σκιά τις νύχτες, πάντα μετά τις δέκα το βράδυ και μαζεύει
κουτάκια αλουμινίου. Το μάτι του έχει εξασκηθεί στην παρατήρηση, η μυρωδιά
έχει ποτίσει το δέρμα του. Δουλεύει σιωπηλός μέχρι το πρωί προσέχοντας μην
κάνει ντου ο φύλακας ή η Αστυνομία. Φορτωμένος στην πλάτη το φορτίο του
γυρνάει το ξημέρωμα στην παράγκα. Περνάει όλη την ημέρα του στον καταυλισμό.
«Πού να πάω; Αν φύγω από εδώ και με βρει η Αστυνομία θα με στείλουν πίσω». Μια
σειρά από παράγκες και δίπλα τους στοιβαγμένα τσουβάλια με εκατοντάδες
τσαλακωμένα κουτάκια από κόκα κόλα.

ΚΑΙ ΦΟΝΟΣ

Ο Αντώνης, Έλληνας Τσιγγάνος, είναι ο αρχηγός του καταυλισμού στα σκουπίδια.
«Τους αφήσαμε να μείνουν εδώ γιατί είναι εντάξει», λέει καθώς περπατάμε προς
τα αποκαΐδια. Έχει μια ιστορία να διηγηθεί, ενδιαφέρουσα. Για τον αδελφό του
που άρχισε να κάνει δουλειές με Αλβανούς και δημιουργούσε πρόβλημα στην
κλειστή κοινωνία του καταυλισμού. «Εμείς δεν θέλουμε τα παιδιά μας να παίζουν
και δίπλα ο άλλος να τρυπιέται ή να καπνίζει, κατάλαβες; Θέλησα να τους διώξω
και μια μέρα βρήκα το σπιτοκάλυβό μου κάρβουνο.

Μέσα είχα χρυσαφικά για να προικίσω την κόρη μου αξίας δύο εκατομμυρίων. Και
αφού έκαψαν το σπίτι μου, έσπασαν το χέρι της γυναίκας μου για τιμωρία». Ο
ίδιος ήταν που πριν από δυο-τρεις μήνες βρήκε στην άκρη της χωματερής το
μισολιωμένο πτώμα ενός Αλβανού.

ΑΛΒΑΝΟΙ και τσιγγάνοι ζουν τα τελευταία χρόνια σε κατάσταση διαρκούς κόντρας.
Η κόντρα αυτή προς το παρόν είναι «άτυπη», όμως στους κόλπους τής κάθε ομάδας
όλοι γνωρίζουν το μυστικό… «Οι τσιγγάνοι την προηγούμενη δεκαετία στήριζαν
την οικονομία της υπαίθρου. Από το 1992 οι Αλβανοί μπήκαν στην αγορά, με πιο
φθηνά μεροκάματα, παίρνοντας μεγάλο μέρος της δουλειάς. Τώρα στην ύπαιθρο
είναι περισσότεροι Αλβανοί», λέει ο δήμαρχος των Άνω Λιοσίων κ. Νίκος
Παπαδήμας, που αποδίδει αυτήν την κόντρα και σε έναν δεύτερο λόγο. «Υπάρχουν
αλβανόφωνοι τσιγγάνοι που εμπλέκονται σε παράνομες δραστηριότητες. Η αλβανική
μαφία συχνά δραστηριοποιείται μέσω των τσιγγάνων. Έτσι αναπόφευκτο είναι να
δημιουργούνται κόντρες».

Ο αντιδήμαρχος Ασπροπύργου κ. Στέλιος Αλμπάντης τονίζει ότι τους τελευταίους
μήνες, εξαιτίας αυτής της κόντρας, ο κόσμος φοβάται όλο και περισσότερο.
«Υπάρχει ένα είδος συναγωνισμού για τις κλοπές. Ο ένας προσπαθεί να κλέψει τη
λεία του άλλου, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται αντίπαλες ομάδες». Πάντως, στα
περισσότερα αστυνομικά τμήματα των περιοχών που υπάρχουν Αλβανοί και τσιγγάνοι
λένε ότι κρούσματα σημειώνονται κυρίως στο εσωτερικό της κάθε ομάδας και όχι
τόσο μεταξύ των ομάδων. Όμως, όπως λέει ο δήμαρχος Ζεφυρίου κ. Ιωάννης Λάππας,
η κόντρα είναι μια πραγματικότητα και έχει να κάνει με την αντίθεση ανάμεσα
στους τσιγγάνους που προέρχονται από την Αλβανία και στους ελληνόφωνους τσιγγάνους.