Όταν η κοινωνία πλήττει

Το ότι από πολλές πλευρές αναγνωρίζεται σήμερα ο Μάης του ’68 σαν ορόσημο
στην πρόσφατη ιστορία, είναι ανησυχητικό: το γεγονός που εκτυλίχθηκε πριν από
30 χρόνια προσφέρεται με τις αμφισημίες του σε κάθε είδους οικειοποίηση.ΈΛΑΒΑΝ
μέρος σ’ αυτό όχι μόνον αριστεροί επαναστάτες, αλλά και δεξιοί, όπως φυσικά
και κεντρώοι και κεντροδεξιοί. Ακόμη και «Καταγκέζοι» μισθοφόροι από την
Αφρική και οι πρώην του φασιστικού ΟΑΣ και της «γαλλικής Αλγερίας» μετείχαν
στα οδοφράγματα: προφανώς, ο καθείς για διαφορετικό λόγο. Ενώ το κίνημα φάνηκε
από την αρχή σαν ριζοσπαστικό και μη αφομοιώσιμο, εν τούτοις με το πέρασμα του
χρόνου δεν απέφυγε αυτή τη μοίρα. Ενώ από όλες τις πλευρές εμφανίζονται μέχρι
σήμερα κερδισμένοι κληρονόμοι του Μάη, υπάρχουν και κάποιοι που σίγουρα έχουν
χάσει: οι επαγγελματίες της πολιτικής και της επανάστασης, οι κάθε είδους
μηχανισμοί κοινωνικής και πολιτικής πατρωνίας. Το κίνημα του Μάη ξεκίνησε
απολύτως αναπάντεχα, χωρίς ηγεσία και προετοιμασία, αλλά και κατέληξε εξίσου
απρόβλεπτα και αινιγματικά, μέσα στη σύγχυση και στην αντιφατικότητα. Τελικά,
το τι ήταν ο Μάης καθορίστηκε από τη συνέχεια, τις ερμηνείες και προεκτάσεις
που του δόθηκαν εκ των υστέρων. Πολλοί από τους πρωταγωνιστές του οδηγήθηκαν
σε κατάρρευση και αυτοκαταστροφή, όταν αντίκρυσαν τον κόσμο μετά το ξεφούσκωμα
της επαναστατικής ευφορίας.

Όμως, άλλοι, χρησιμοποιώντας το Μάη ως εφαλτήριο, απέσπασαν θέσεις στο
κατεστημένο και στην αλαζονεία του. Πιο εχθρικοί προς το κίνημα ήσαν το Κ.Κ.
και ο στρατηγός Ντε Γκωλ: το μεν κατήγγειλε από την αρχή τους «τυχοδιώκτες και
αποστάτες» που ηγούντο, ο δε τους χαρακτήρισε «καραγκιοζιλίκια» (chienlit).
Παράδοξο είναι ακόμη, ότι ενώ το κίνημα μετά από διάρκεια δύο μηνών ξεφούσκωνε
και ο Ντε Γκωλ κέρδιζε θριαμβευτικά τις εκλογές, ο νικητής βγήκε τελικά
χαμένος και ο εκλογικά χαμένος θεωρήθηκε απ’ όλους ως πραγματικός ανανεωτής
της κοινωνίας και της εποχής.

Εξεγερμένο Παρίσι. 11 Μαΐου 1968, η επομένη της πρώτης νύχτας των οδοφραγμάτων

Ο Μάης ήταν το πρώτο κίνημα στην ιστορία που κατήγγειλε όχι την έλλειψη και
την εξαθλίωση, αλλά την αφθονία και την ευημερία. Κατήγγειλε τον ξέφρενο δρόμο
του παραγωγισμού και του καταναλωτισμού, το πρότυπο της καταναλωτικής
κοινωνίας που αλώνει τους ανθρώπους από τα μέσα, που αλλοτριώνει κάθε
ιδιαιτερότητα και πρωτοβουλία, μετατρέποντάς τους σε χαλκομανίες πανομοιότυπες
και μονοδιάστατες. Περισσότερο από το κεφάλαιο καταγγέλθηκε η εξουσία και οι
αξιώσεις της ν’ απαγορεύει και να ελέγχει. Τα αιτήματα της ελευθερίας και της
φαντασίας στο λόγο και στη ζωή κυριάρχησαν, μέχρι ομαδικού κοινωνικού
αναχωρητισμού.

Ο Μάης περισσότερο από πολιτικό κίνημα στάθηκε κυρίως ρήξη στην
καθημερινότητα, στον τρόπο ζωής και άμεση συνέπειά του ήταν η αποξένωση κάθε
εξουσίας και εξουσιαστών από το πλήθος των εξουσιαζομένων.

Σήμερα, 30 χρόνια μετά το Μάη, τα κοινωνικά αιτήματα έχουν αντιστραφεί: οι
άνθρωποι, αντί να διεκδικούν ελευθερία και αποχωρισμό, επιστρέφουν στην ανάγκη
κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης. Ενώ πριν από 30 χρόνια κινητήρια δύναμη
ήταν η ελπίδα για το μέλλον και η φαντασία, οι σημερινοί άνεργοι και κοινωνικά
αποκλεισμένοι κινούνται από απελπισία και διεκδικούν την κοινωνική μνήμη. Όπως
είχε επισημάνει ο Μαρκούζε, είναι ανησυχητικό σε μια κοινωνία να καταστρέφεται
η ελπίδα. Η απελπισία, ως ισχυρότερο συναίσθημα από την ελπίδα, συνιστά
αναπόδραστα πραγματική μήτρα βίας και μάλιστα στις πιο παράλογες και
αυτοκαταστροφικές μορφές της. Η σύγχρονη κοινωνία αφομοίωσε με το χρόνο το Μάη
του ’68, παραμορφώνοντάς τον.

Όμως, σήμερα, στη θέση των παλαιών απαγορεύσεων επικρατεί κομφορμισμός,
μοναδική σκέψη και κυρίως δυσφήμηση του ονείρου και της φαντασίας. Εάν η
κοινωνία έπληττε τις παραμονές του Μάη του ’68, σήμερα κινδυνεύει ν’
απεμπολήσει ακόμη και το δικαίωμα στην πλήξη. Και αυτό είναι μέγιστος κίνδυνος.