Τα ήθελαν «όλα και αμέσως»

«Οι φοιτητές δεν ήθελαν τα διαγωνίσματα και τα κορίτσια ήθελαν να μπαίνουν στα
δωμάτια των αγοριών».

Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ αυτή, που έδωσε μια 23χρονη Γαλλίδα όταν ρωτήθηκε πρόσφατα
από μία εφημερίδα για τα αίτια του Μάη του ’68, περιγράφει χωρίς αμφιβολία μια
ήττα. Ο «κόκκινος Ντάνι» και η παρέα του, που τα ήθελαν «όλα και αμέσως», δεν
είναι οι ήρωες της σημερινής νεολαίας, η οποία συχνά δεν θυμάται καν γιατί
αγωνίστηκαν. Δεν θα μπορούσε, όμως, να γίνει και διαφορετικά. Τότε, οι νέοι
ανησυχούσαν για τον πόλεμο του Βιετνάμ, σήμερα για την ανεργία, το AIDS και
την τρύπα του όζοντος. Τότε, τα μάτια ήταν γεμάτα ελπίδα, υπήρχαν ευγένεια,
αυθορμητισμός, αλληλεγγύη. Σήμερα, αυτές οι αξίες κοντεύουν να εκλείψουν.

Στις 15 Μαρτίου 1968, ο αρθρογράφος της «Μοντ» Βιανσόν-Ποντέ διαπίστωνε ότι «η
Γαλλία πλήττει» και ότι οι Γάλλοι δεν συμμετέχουν ούτε από μακριά ούτε από
κοντά στις μεγάλες αναταραχές που συγκλονίζουν τον κόσμο. Μια εβδομάδα
αργότερα γινόταν η πρώτη κατάληψη της σχολής της Ναντέρ, στα δυτικά του
Παρισιού, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη σύλληψη ενός φοιτητή που είχε
επιτεθεί εναντίον των γραφείων της Αμέρικαν Εξπρές, συμβόλου του αμερικανικού
ιμπεριαλισμού. Στις 3 Μαΐου, η αναταραχή μεταφερόταν στο Παρίσι, με βίαια
επεισόδια στο Καρτιέ Λατέν, όπου συνελήφθησαν 596 άτομα και τραυματίστηκαν
περισσότερα από 100. Δέκα ημέρες αργότερα, ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ σημείωνε: «Η βία
είναι το μόνο που μένει στους φοιτητές, που πιστεύουν ότι δεν έχουν ακόμη μπει
στο σύστημα το οποίο έφτιαξαν γι’ αυτούς οι γονείς τους και που δεν θέλουν να
μπουν σ’ αυτό (…) Η μόνη σχέση που μπορούν να έχουν με το Πανεπιστήμιο είναι
να το διαλύσουν (…) Δεν υπάρχει παρά μία λύση: να κατεβούν στο δρόμο».

Πού οφείλεται αυτό το αιφνίδιο και τόσο δυναμικό ξέσπασμα, που δεν θα
καταλάγιαζε παρά έπειτα από τρεις εβδομάδες; Οι ιστορικοί αποδίδουν το
φαινόμενο κυρίως στη μαζικοποίηση της εκπαίδευσης: αν το 1936 οι Γάλλοι
φοιτητές ήταν 50.000, το 1968 είχαν φτάσει το μισό εκατομμύριο. Ένα από τα
πρώτα αιτήματά τους ήταν πράγματι η ελευθερία κίνησης στις πανεπιστημιουπόλεις
και η ελεύθερη πρόσβαση του ενός φύλου στα δωμάτια του άλλου. Το αντικείμενο
της αμφισβήτησης, όμως, ήταν πολύ ευρύτερο: η καταναλωτική κοινωνία και η
αυταρέσκεια της άρχουσας τάξης. Ο στόχος των εξεγερμένων ήταν ο ιμπεριαλισμός
που είχε προκαλέσει το έγκλημα του Βιετνάμ και οι ντόπιοι εκπρόσωποί του. Και
τα μέσα που χρησιμοποίησαν ήταν ποικίλα: από τραγούδια, συνθήματα και
μαργαρίτες μέχρι τις πλάκες με τις οποίες ήταν στρωμένοι οι δρόμοι. Κάτω απ’
αυτές, άλλωστε, βρισκόταν η παραλία…

Ο αντίπαλός τους ήταν ισχυρός και, όπως αποδείχθηκε, ανίκητος. Ο στρατηγός Ντε
Γκωλ κυβερνούσε ήδη δέκα χρόνια και είχε καταφέρει να εγκαθιδρύσει ένα σταθερό
καθεστώς, να αποκαταστήσει το κύρος της Γαλλίας μετά την επίλυση της αλγερινής
κρίσης και να την οδηγήσει στην οικονομική ευημερία. Στο άλλο άκρο της
ιδεολογικής κλίμακας (ή μήπως του κύκλου;) υπήρχε ένα σταλινικό Κομμουνιστικό
Κόμμα που έβλεπε τουλάχιστον με δυσπιστία την εξέγερση και εμπόδιζε όσο
μπορούσε τον διάλογο ανάμεσα στους φοιτητές και τους εργάτες. Και στο δρόμο,
απέναντί τους, οι «λυσσασμένοι» είχαν μια ιδιαίτερα βίαιη αστυνομία που την
παρομοίαζαν με τα SS: μόνο τη νύχτα της 10ης Μαΐου, όταν κάηκε το Καρτιέ Λατέν
και τραυματίστηκαν 1.045 άτομα, οι δυνάμεις της τάξης εκτόξευσαν εναντίον της
νεολαίας 6.000 δακρυγόνα.

Η εξέγερση θα λήξει στις 30 Μαΐου, με μια μαζική διαδήλωση της «σιωπηρής
πλειοψηφίας» στα Ηλύσια Πεδία. Μα η κληρονομιά της ήταν πλούσια, τόσο στο
Πανεπιστήμιο όσο και στον καθημερινό τρόπο ζωής. Κι ας λένε σήμερα ότι όλα
έγιναν για τη λούφα και το σεξ…

Οι «αρχηγοί». Από τ’ αριστερά, Αλέν Ζεσμάρ, Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ και Ζακ Σοβαζό

«ΤΡΙΑΝΤΑ χρόνια είναι πολλά, μα θυμάμαι ακόμη εκείνη την άνοιξη στο Παρίσι σαν
να ήταν χθες», λέει ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ, ο «κόκκινος Ντάνι» που έγινε
Πράσινος ευρωβουλευτής. «Καταλάβαμε το Πανεπιστήμιο της Ναντέρ και από εκεί
άρχισαν όλα: ο ενθουσιασμός της αμφισβήτησης και ύστερα η υποχώρηση, η
αυταπάτη, ο κατήφορος κάποιων στην κόλαση της τρομοκρατίας».

Είκοσι τριών χρόνων ήταν φοιτητής της κοινωνιολογίας. Τον Μάη του ’68, ο
Κον-Μπεντίτ δεν ανήκε σε καμία πολιτική οργάνωση. Αυτοπροσδιοριζόταν ως
«αναρχικός». Τώρα υποστηρίζει την ομοσπονδοποίηση της Ευρώπης και τη
νομιμοποίηση της ινδικής καννάβεως.

Ο «κόκκινος Ντάνι» ήταν τότε το σύμβολο και η ψυχή του Κινήματος της 22ης
Μαρτίου στη Ναντέρ, που είχε στόχο να ενώσει όλες τις πολιτικές συσπειρώσεις
της Άκρας Αριστεράς σε μία κοινή δράση.

«Ηττηθήκαμε ή νικήσαμε; Και τα δύο. Μακροπρόθεσμα αναδειχθήκαμε νικητές, με
τις μεγάλες αλλαγές στα ήθη και στην κουλτούρα της κοινωνίας μας που
δρομολογήσαμε το Μάη του ’68».

Τα πρωινά του Σαββάτου ο Κον-Μπεντίτ παίζει ποδόσφαιρο με τους φίλους του σε
ένα πάρκο της Φρανκφούρτης. Η φανέλα που φοράει έχει πάνω τον αριθμό 68.

Μέλος της ηγετικής φοιτητικής τριανδρίας, ο μαοϊκός Αλέν Ζεσμάρ αγωνίστηκε
κατά του συντηρητισμού των πανεπιστημιακών μανδαρίνων. Πενήντα εννέα χρόνων
σήμερα, ο Ζεσμάρ προσπαθεί ακόμη να αλλάξει το γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα,
τώρα ως συνεργάτης του Γάλλου υπουργού Παιδείας Κλοντ Αλέγκρ.

Ο Ζακ Σοβαζό ήταν τότε είκοσι πέντε χρόνων. Σπούδαζε νομικά και ιστορία της
Τέχνης. Αντιπρόεδρος της Εθνικής Φοιτητικής Ένωσης της Γαλλίας (UNEF), ανέλαβε
την ηγεσία της όταν παραιτήθηκε ο πρόεδρός της.

Σήμερα, στα πενήντα πέντε του, διευθύνει τη Σχολή Καλών Τεχνών της Ρεν και δεν
του αρέσει καθόλου να μιλάει για το Μάη.

Ο Χέρμπερτ Μαρκούζε

Ο ΧΕΡΜΠΕΡΤ Μαρκούζε, ο φιλόσοφος της Σχολής της Φρανκφούρτης που μετανάστευσε
και εργάστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, ήταν ο θεωρητικός της φοιτητικής
εξέγερσης του Μάη του ’68 ­ οι εξεγερμένοι μιλούσαν τότε για τα «τρία Μ»:
Μαρξ, Μάο, Μαρκούζε. «Τι σκέφτεστε γι’ αυτό που ονομάζουμε “φοιτητική
εξουσία”, κατ’ αναλογίαν προς τη “μαύρη εξουσία”;», είχε ρωτήσει τον φιλόσοφο
η «Λε Μοντ» στις 11 εκείνου του Μάη. «Το σύνθημα αυτό μου φαίνεται
επικίνδυνο», είχε απαντήσει εκείνος. «Παντού και πάντα η μεγάλη πλειοψηφία των
φοιτητών είναι συντηρητική και μάλιστα αντιδραστική. Συνεπώς, μια “φοιτητική
εξουσία”, αν ήταν δημοκρατική, θα ήταν συντηρητική, με άλλα λόγια
αντιδραστική. “Φοιτητική εξουσία” σημαίνει πως η Αριστερά δεν αντιτίθεται στη
διοίκηση του πανεπιστημίου, αλλά στους ίδιους τους φοιτητές. Διαφορετικά, θα
έπρεπε να υπερβεί τη δημοκρατική διαδικασία. Υπάρχει εδώ μια θεμελιώδης αντίθεση».

«Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η ουσιαστική αιτία αυτών των βίαιων
διαδηλώσεων των φοιτητών σε όλη τη χώρα;». «Διεκδικούν μια εντελώς διαφορετική
μορφή ύπαρξης. Αρνούνται μια ζωή που δεν είναι παρά ένας πόλεμος για την
ύπαρξη, αρνούνται να μπουν μέσα σ’ αυτό που οι Άγγλοι αποκαλούν
“establishement” (κατεστημένο), γιατί πιστεύουν ότι κάτι τέτοιο δεν είναι πια
απαραίτητο.

Αισθάνονται πως η ζωή τους ολόκληρη θα πλημμυρίσει από τις απαιτήσεις της
βιομηχανικής κοινωνίας, κι αυτό προς το συμφέρον των μεγάλων επιχειρήσεων, των
στρατιωτικών και των πολιτικών».