ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Άκρα Δεξιά και λαϊκές τάξεις

Η εκλογή σημαντικών πολιτικών στελεχών της γαλλικής Κεντροδεξιάς ως προέδρων
σε πέντε περιφέρειες ύστερα από μία άτυπη και σιωπηλή συμμαχία με το ακροδεξιό
Εθνικό Μέτωπο (Ε.Μ.), υπήρξε ένας πραγματικός σεισμός στο γαλλικό πολιτικό
σύστημα. Και επανέφερε την άκρα Δεξιά στο επίκεντρο της επικαιρότητας.

Ποια όμως είναι τα κοινωνιολογικά χαρακτηριστικά των εκλογέων που υποστηρίζουν
το Ε.Μ.;

Το Ε.Μ., το οποίο έλαβε 15.2% των ψήφων στις βουλευτικές εκλογές του 1997,
εμφανίζεται πολύ ισχυρό και υπερεκπροσωπείται στο εσωτερικό της παραδοσιακής
μικροαστικής τάξης (οι περίφημοι «μικρομεσαίοι» στη χώρα μας) με 26%, στην
εργατική τάξη (24%), στους ανέργους (19%), στους υπαλλήλους (17%), ενώ
υποεκπροσωπείται εμφανώς στους αγρότες (4%) και στα διανοητικά επαγγέλματα
(4%). Είναι χαρακτηριστικό ότι οι εργάτες με τα περισσότερα «εργατικά»
χαρακτηριστικά (όχι μόνον εργάτες οι ίδιοι, αλλά και με πατέρα εργάτη και με
σύζυγο εργάτρια) εκδηλώνουν με μεγαλύτερη έμφαση την προσήλωσή τους στο κόμμα
του Λεπέν. Η «ψυχή», συνεπώς, και το κοινωνιολογικό κέντρο βάρους του Ε.Μ.
τοποθετούνται στον ευρύ λαϊκό χώρο και στα στερημένα οικονομικά και μορφωτικά στρώματα.

Το γεγονός ότι το Ε.Μ. έχει σταδιακά αποκτήσει τα χαρακτηριστικά ενός λαϊκού
κόμματος, οδήγησε πολλούς αναλυτές στο συμπέρασμα ότι πρώην κομμουνιστές
ψηφοφόροι μετακινήθηκαν προς την άκρα Δεξιά. Τα άκρα άλλωστε, σύμφωνα με μια
διαδεδομένη γνώμη, δεν τείνουν να συναντηθούν; Η άποψη αυτή είναι, ωστόσο,
ριζικά εσφαλμένη. Η ενίσχυση της άκρας Δεξιάς με ψήφους του κομμουνιστικού
χώρου υπήρξε περιθωριακή. Η μείωση της εκλογικής επιρροής του ΓΚΚ άρχισε πολύ
πριν από την πολιτική ισχυροποίηση του Ε.Μ. και συντελέστηκε προς όφελος των
σοσιαλιστών. Ο κύριος όγκος των ψήφων του Ε.Μ. προέρχεται από την παραδοσιακή
Δεξιά και εν μέρει από το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Η όποια μεταφορά ψήφων από τον
κομμουνιστικό στον ακροδεξιό χώρο δεν υπήρξε ευθεία και άμεση, αλλά έλαβε χώρα
ύστερα από πολλούς ενδιάμεσους σταθμούς: ψήφος προς τους σοσιαλιστές, κατόπιν
αποχή και κατόπιν ­ ενδεχομένως ­ ψήφος προς την άκρα Δεξιά. Οι εκλογείς τού
Ε.Μ. έχουν βέβαια, τουλάχιστον σε ορισμένες περιοχές, το ίδιο κοινωνιολογικό
προφίλ με τους εκλογείς του παλαιού και άλλοτε πανίσχυρου ΓΚΚ, δεν είναι όμως
οι ίδιοι άνθρωποι. Υπό κάποια έννοια, το Ε.Μ. τείνει να υποκαταστήσει στις
λαϊκές γειτονιές το ΓΚΚ, όχι γιατί οι κομμουνιστές έγιναν ακροδεξιοί αλλά
γιατί η ριζική εξασθένηση των κομμουνιστών διευκόλυνε την εμφάνιση και
συγκρότηση των ακροδεξιών.

Στη σημερινή Γαλλία οι λαϊκές τάξεις «γλιστρούν» όλο και περισσότερο προς το
ιδεολογικό πεδίο της άκρας Δεξιάς, υιοθετώντας αξίες και επιλογές ξενοφοβικές
και ρατσιστικές. Συγχρόνως, οι ανώτερες μορφωμένες τάξεις προσεγγίζουν όλο και
περισσότερο τις αξίες του «αριστερού ουμανισμού». Υιοθετούν εν τούτοις, και
ταυτόχρονα, τις αξίες του οικονομικού φιλελευθερισμού, εγκαταλείποντας
αβοήθητα, στο έλεος των αμείλικτων νόμων της αγοράς, μεγάλα τμήματα των φτωχών
και αμόρφωτων στρωμάτων του πληθυσμού. Αυτή η αποκλίνουσα ιδεολογικά κίνηση, η
διεύρυνση της κοινωνικής και ιδεολογικής απόστασης μεταξύ ανώτερων και
κατώτερων τάξεων, η διαμόρφωση δηλαδή δύο κόσμων που όλο και λιγότερο
επικοινωνούν και κατανοούνται, διευκολύνει την εδραίωση της άκρας Δεξιάς.
Εξίσου, και ακόμη περισσότερο, διευκόλυνε αυτή την εδραίωση η στροφή της
Αριστεράς προς τον νεοφιλελευθερισμό.

Όσο η οικονομική πολιτική της Αριστεράς ήταν αποτελεσματική αλλά και ανάγλυφα
διακριτή από εκείνη του συντηρητισμού, τόσο η Αριστερά λειτουργούσε ως δύναμη
συγκρότησης της συλλογικής ταυτότητας των φτωχών στρωμάτων. Ως δύναμη δηλαδή
όχι μόνον εκπροσώπησης κοινωνικο-οικονομικών συμφερόντων, αλλά και ως δύναμη
πολιτισμού, ως φορέας οικουμενικών και εξισωτικών αξιών για τα άτομα, τις
τάξεις, τις φυλές και τα έθνη. Ωστόσο, η αποτυχία της Αριστεράς να εκφράσει τα
συμφέροντα των λαϊκών στρωμάτων, απομάκρυνε αυτά τα τελευταία όχι μόνον από
την Αριστερά, αλλά και από τις αξίες που αυτή εκπροσωπούσε. Η ψήφος στο Ε.Μ.,
έγραψε ο Ε. Τοντ, είναι «η αντανάκλαση, στο εσωτερικό των λαϊκών στρωμάτων,
της βίας των ανώτερων τάξεων». Είναι όμως και η συνέπεια της διάψευσης των
εξισωτικών προσδοκιών, προνομιακός φορέας των οποίων υπήρξε ιστορικά η Αριστερά.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.