ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Διακοπή ρεύματος

Οι απότομες αλλαγές του καιρού και η ­ όλο και συχνότερη ­ εμφάνιση ακραίων
καιρικών φαινομένων, αποτελούν κραυγαλέα απόδειξη της αποτυχίας των κοινωνιών
μας να φέρουν τη φύση στα μέτρα τους.

Η ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ξεκίνησε από πολύ παλιά. Συμπίπτει σχεδόν με την εμφάνιση του
ανθρώπου. Τουλάχιστον από το τελευταίο στάδιο της Πλειστοκαίνου, όπου και η
πρώτη εμφάνιση της γεωργίας. Από τότε, και με μικρά μόνο διαλείμματα, οι
κινητήριες δυνάμεις της ιστορίας έβλεπαν πάντα απέναντί τους μια φύση εχθρική,
μια φύση που έπρεπε να υποταγεί στις διαθέσεις της οικονομικής μηχανής και
στις νόρμες της τεχνολογίας.

Με την εμφάνιση των πρώτων οργανωμένων κοινωνιών, η προσαρμογή έπαψε να
αποτελεί την ικανή συνθήκη για την επιβίωση. Ο άνθρωπος έπρεπε να αλλάζει
συνεχώς το περιβάλλον του, έπρεπε να προσθέτει συνεχώς τη δική του σφραγίδα
στο ατελές δημιούργημα της εξέλιξης. Τα φράγματα έπρεπε να σταματήσουν την
ανεξέλεγκτη ροή των ποταμών, τα δάση έπρεπε να δώσουν τη θέση τους σε
καλλιεργούμενες εκτάσεις, η άγρια ζωή έπρεπε να υποχωρεί συνεχώς προς όφελος
των εξημερωμένων ειδών. Οι δυναμικές και αυθόρμητες ισορροπίες έδωσαν τη θέση
τους στις μη αναστρέψιμες μεταβολές και το φυσικό άρχισε να αποτελεί
ξεθωριασμένη ανάμνηση από τοπία του παρελθόντος.

Πολλοί έφθασαν μάλιστα στο σημείο να αμφισβητούν την αντικειμενική υπόσταση
της έννοιας «περιβάλλον», αφού αυτό διαμορφώνεται συνεχώς από την ανθρώπινη
παρέμβαση που από τη μια το τεχνοποιεί και το καταστρέφει κι από την άλλη
συλλαμβάνει σχέδια για την προστασία του. Η επίκληση της ακεραιότητάς του δεν
αποτελεί πλέον ζήτημα φιλοσοφικής προσέγγισης ­ αν και κατά πόσον δηλαδή
νομιμοποιείται η αναζήτηση των χαμένων παραδείσων ­ αλλά κυρίως ζήτημα
εφικτότητας των προσφερόμενων τεχνικών, αφού οι διαψεύσεις των προσδοκιών και
οι ανατροπές των προβλέψεων προστίθενται στις αβεβαιότητες της θεωρίας.

Με τη βιομηχανική επανάσταση πήγαμε πολύ μακρύτερα. Η «φθηνή και άφθονη»
ενέργεια δεν έφερε μόνο την κυριαρχία των μηχανών, μα και την αναπάντεχη
ρύπανση, το «θερμοκήπιο» και τις αναστατώσεις στο κλίμα. Αυτά που ακούμε δεν
είναι παρά μόνον η αρχή και αυτά που βλέπουμε δεν είναι παρά σκηνές από έναν
επαπειλούμενο μετεωρολογικό εφιάλτη. Εκτός από την ατμόσφαιρα, στη «μεγάλη
διαταραχή» άρχισε να συμμετέχει και ο ωκεανός. Η ομοιοστασία του πλανήτη
δοκιμάζεται για πρώτη φορά από το χέρι, την αδεξιότητα των ανθρώπων.

Η περίσσεια αυτή ενέργειας είχε βέβαια και τις θετικές της πλευρές. Ο
ηλεκτρισμός ξεδίπλωσε μπροστά στα μάτια μας έναν απίστευτο πολιτισμό. Ο κόσμος
γέμισε ξαφνικά δίκτυα: μετάδοσης εικόνων, επικοινωνιών και ταχύτατης
διακίνησης των πάσης φύσεως δεδομένων. Κάποιοι μάλιστα δεν δίστασαν να πουν
ότι βρισκόμαστε ένα βήμα πριν από την παγκόσμια δημοκρατία. Το μυστικό της
επιτυχίας, τα κεντρικά συστήματα. Το Internet έδειξε τον δρόμο.

Χρειάστηκε όμως και πάλι μια βροχή για να μας θυμίσει το πόσο εύθραυστο είναι
το οικοδόμημα που χτίσαμε. Τα αεροδρόμια έκλεισαν, τα συγκοινωνιακά δίκτυα
παρέλυσαν, οι προβληματικές περιοχές αποκλείστηκαν, τα σχέδια εκτάκτου ανάγκης
μπήκαν σε εφαρμογή. Τα γνωστά υπόγεια πλημμύρισαν, οι ηρωικοί πυροσβέστες
έκαναν και πάλι το καθήκον τους, οι αυτόπτες μάρτυρες αναρωτήθηκαν για μία
ακόμη φορά «μα πού είναι επιτέλους το κράτος;». Τότε άναψαν τα τηλέφωνα, πήραν
φωτιά οι τηλεοράσεις. Οι ανταποκριτές έστειλαν καυτές ειδήσεις από τα μέτωπα.
Οι ελπίδες όλων μας στις δηλώσεις των μετεωρολόγων. Ώσπου ξαφνικά, εκεί μέσα
στον ορυμαγδό και την απόγνωση, ήρθε η από μηχανής κάθαρση. Τα φώτα
τρεμόπαιξαν, οι οθόνες στα κομπιούτερ ταράχτηκαν νευρικά, τα τηλεφωνικά κέντρα
εξέπεμψαν περίεργους ήχους. Διακοπή ρεύματος. Μια γλυκιά παράλυση κυρίευσε τη
χώρα, που λίγες στιγμές πριν ζούσε μέσα στον παροξυσμό. Μέσα σε κλάσματα του
δευτερολέπτου περάσαμε στην προβιομηχανική εποχή.