Μικρή βελτίωση Σημίτη, αλλά και πολλά σύννεφα

Η πανελλαδική έρευνα του Μαρτίου άρχισε στις 4/3 και είχε στο μεγαλύτερο μέρος
της ολοκληρωθεί πριν από την αναγγελία της υποτίμησης της δραχμής, στις
13/3/98. Η αιφνιδιαστική παρεμβολή ενός μείζονος σημασίας πολιτικού γεγονότος
οδήγησε στην απόφαση να συνεχιστεί η αρχικά προγραμματισμένη έρευνα (η οποία
και ολοκληρώθηκε στις 16/3), αλλά και ταυτόχρονα να συμπληρωθεί με τη
διεξαγωγή ενός δεύτερου κύματος, το οποίο πραγματοποιήθηκε από τις 19/3 έως
τις 24/3.

Τα αποτελέσματα της έρευνας, που δημοσιεύουν από σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ»,
αναφέρονται στο συνολικό δείγμα των 1.882 ατόμων με ιδιαίτερη μνεία, όπου αυτό
είναι αναγκαίο, για τις διαφορές ή/και τις ομοιότητες που υπάρχουν ανάμεσα στα
δύο κύματα της έρευνας.

Το «πολιτικό βαρόμετρο των “ΝΕΩΝ”» είχε καταγράψει τον περασμένο Ιανουάριο μια
απότομη μεταστροφή του πολιτικού κλίματος, κύριο χαρακτηριστικό της οποίας
είναι ότι η παγίως αρνητική αξιολόγηση της κυβέρνησης άρχισε πλέον να
συνδυάζεται και με μια (έστω και περιορισμένα) αρνητική δημοτικότητα του ιδίου
του Πρωθυπουργού.

Βέβαια, σε σύγκριση με τον περασμένο Ιανουάριο, η δημοτικότητα τόσο της
κυβέρνησης όσο και του Πρωθυπουργού, εμφανίζουν κάποια ελαφρά βελτίωση: σήμερα
οι θετικές κρίσεις για την κυβέρνηση βρίσκονται στο 17,7% (έναντι 15,8% πριν
από δύο μήνες) και αντίστοιχα για τον Πρωθυπουργό στο 40,7% (έναντι 36,4%).

Όμως, η μικρή αυτή ανάκαμψη δεν μεταβάλλει ουσιαστικά το πολιτικό κλίμα. Η
δημοτικότητα της κυβέρνησης δείχνει να σταθεροποιείται, από τις αρχές του
1998, σε επίπεδα χαμηλότερα του 20%, ενώ στη διάρκεια της προηγούμενης χρονιάς
ξεπερνούσε σταθερά αυτό το συμβολικό όριο. Και, ίσως το κυριότερο, ο χώρος της
πλήρους απόρριψης («καθόλου ικανοποιημένος») έχει σημαντικά διευρυνθεί και
συγκεντρώνει πλέον σταθερά το 45% περίπου του συνολικού πληθυσμού. Μεταξύ των
ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, αυτοί που δηλώνουν «ικανοποιημένοι» από την κυβέρνηση
αντιπροσωπεύουν περίπου το 36% (όπως και τον περασμένο Ιανουάριο), ενώ
διευρύνεται συνεχώς ο χώρος της πλήρους απόρριψης, που προσεγγίζει πλέον το
25%. Έτσι, το μόνο ενθαρρυντικό στοιχείο για την κυβέρνηση που προκύπτει από
την παρούσα έρευνα, σε σχέση με τη σημερινή συγκυρία, είναι ότι η πρόσφατη
υποτίμηση της δραχμής δεν φαίνεται να είχε καμία επιπλέον επίπτωση στην, έτσι
κι αλλιώς, περιορισμένη δημοτικότητά της.

Η ΔΗΜΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΗΜΙΤΗ

Ακόμη κρισιμότερες είναι όμως οι αντίστοιχες εξελίξεις που παρατηρούνται όσον
αφορά τη δημοτικότητα του Πρωθυπουργού. Και αυτό, γιατί η σταθερά υψηλή
προσωπική του δημοτικότητα σε όλη τη διάρκεια του 1996 και του 1997 ήταν το
κρίσιμο στοιχείο που λειτουργούσε ως αντίβαρο και επέτρεπε στην κυβέρνηση να
βελτιώνει, αργά αλλά σταθερά, την εικόνα της. Από τις αρχές όμως του 1998, η
δημοτικότητα του Κ. Σημίτη, αν και παραμένει υπερδιπλάσια από την αντίστοιχη
δημοτικότητα της κυβέρνησης, έχει πλέον εισέλθει στο χώρο της αρνητικής
αξιολόγησης. Οι αρνητικές κρίσεις ξεπερνούν το 50% (σήμερα βρίσκονται στο
53,2%) και το κυριότερο, η έντασή τους αυξάνεται συνεχώς. Έτσι, ο χώρος της
πλήρους απόρριψης («καθόλου ικανοποιημένος») έχει φτάσει το 39% (έναντι 32,4%
τον περασμένο Ιανουάριο), κάτι που συνιστά αρνητικό προσωπικό ρεκόρ.

Εξετάζοντας τη δημοτικότητα του Πρωθυπουργού με βάση την πολιτική τοποθέτηση
και την κομματική επιλογή των απαντώντων, διαπιστώνεται ότι η επιρροή του έχει
πλέον περιοριστεί στο χώρο του Κέντρου και της Κεντροαριστεράς ­ τους μόνους
όπου διαθέτει θετική δημοτικότητα ­ ενώ έχει σημαντικά περιοριστεί τόσο στον
χώρο της Αριστεράς (θετικές κρίσεις 25,5% και αρνητικές 73,5%) όσο και στον
χώρο της Κεντροδεξιάς (θετικές κρίσεις 25,8% και αρνητικές 71,2%).

Όμως ακόμη και στους προνομιακά δικούς του πολιτικούς χώρους, οι αρνητικές
κρίσεις για τον Κ. Σημίτη έχουν αρχίσει να συγκροτούν μια καθόλου
ευκαταφρόνητη μειοψηφία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ (το
1996), από τους οποίους το 26,7% εκφράζεται σήμερα αρνητικά για τον
Πρωθυπουργό και μόνο το 70,4% δηλώνει «ικανοποιημένο».

ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ

Είναι, ίσως, η πρώτη φορά μετά το Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ τον Ιούνιο του 1996, όπου
η πολιτική παρουσία του Κ. Σημίτη δεν αποτελεί την κύρια ενωτική αναφορά για
την εκλογική βάση του ΠΑΣΟΚ, ενώ αντίθετα άλλα στελέχη, όπως π.χ. ο Α.
Τσοχατζόπουλος, εμφανίζουν υψηλότερη δημοτικότητα, όχι μόνο στο σύνολο του
εκλογικού σώματος, αλλά και στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ (76,4% θετικές κρίσεις και
19,7% αρνητικές). Πρέπει, πάντως, να σημειωθεί ότι η επιρροή των δύο κορυφαίων
στελεχών του ΠΑΣΟΚ ­ του Πρωθυπουργού και του υπουργού Εθνικής Άμυνας ­ δεν
εμφανίζονται ως αντιθετικά μεγέθη στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ, αλλά ως
συγκλίνοντα: το 60% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ έχει ταυτοχρόνως θετική γνώμη και
για τους δύο, ενώ το 15% έχει ταυτοχρόνως αρνητική. Έτσι, μόνο το 25% των
οπαδών του ΠΑΣΟΚ τοποθετείται διχαστικά στην επιλογή Σημίτης / Τσοχατζόπουλος,
συνδυάζοντας τη θετική γνώμη για τον έναν με αρνητική γνώμη για τον άλλο.

ΠΟΙΟΣ Ο ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΕΡΟΣ

Η μείωση της δημοτικότητας του Πρωθυπουργού, όπως έχει ήδη επισημανθεί («ΤΑ
ΝΕΑ», 28.1.1998), οφείλεται κυρίως στον περιορισμό της επιρροής του στα
στρώματα εκείνα που αποτελούσαν μέχρι πρόσφατα τους προνομιακούς χώρους
αποδοχής του (νεώτερες και μεσαίες ηλικίες με σχετικώς υψηλό μορφωτικό
επίπεδο) και προσέδιδαν στην εικόνα του μια ιδιαίτερη δυναμική. Το γεγονός
αυτό αντανακλάται με σαφήνεια, και σε μια άλλη κρίσιμη μέτρηση της
δημοτικότητας του Πρωθυπουργού, αυτή που προκύπτει από την ερώτηση για το
«ποιος είναι καταλληλότερος για Πρωθυπουργός;».

Σύμφωνα με τη μέτρηση αυτή, στη διάρκεια του περασμένου χρόνου το 41%-46% των
ερωτωμένων θεωρούσε τον Κ. Σημίτη ως «καταλληλότερο για Πρωθυπουργό», σε
σύγκριση με τον Κ. Καραμανλή (το αντίστοιχο μάλιστα ποσοστό, στις παραμονές
των εκλογών του 1996 έφτανε το 50,7%, σε σύγκριση με τον Μ. Έβερτ, ­ «ΤΑ ΝΕΑ»,
10.9.1996). Όμως, μέσα σε έξι μήνες, η αποδοχή της πρωθυπουργικής εικόνας του
Κ. Σημίτη έχει μειωθεί δραστικά και σήμερα βρίσκεται περίπου στο 30%. Χωρίς
μάλιστα αυτό να συνεπάγεται μια αντίστοιχη άνοδο του Κ. Καραμανλή, ο οποίος
παραμένει στο ίδιο ουσιαστικά επίπεδο που βρισκόταν και τον Μάιο του 1997. Η
απάντηση που η συχνότητά της αυξάνεται δραματικά είναι το «κανένας από τους
δύο», η οποία υιοθετείται σήμερα σχεδόν από το 1/3 του εκλογικού σώματος (ενώ
ήταν μόλις 13,1% τον Μάρτιο του 1997).

ΤΟ ΠΙΟ ΘΕΤΙΚΟ

Το κυριότερο θετικό χαρακτηριστικό που αναγνωρίζεται στην πολιτική εικόνα του
Κ. Σημίτη, είναι η συλλογικότητα που τον διακρίνει και η οποία αποτυπώνεται
στη φράση «έχει ικανούς συνεργάτες». Το χαρακτηριστικό αυτό δεν αναφέρεται
όμως σε κάποια ιδιότητα που παραπέμπει απευθείας στον ίδιο τον Πρωθυπουργό,
αλλά αντανακλά ταυτόχρονα ένα γενικότερο προβάδισμα που διαθέτει το ανώτερο
στελεχικό δυναμικό του ΠΑΣΟΚ, σε σύγκριση τουλάχιστον με το αντίστοιχο της Ν.Δ.

Αντίθετα, το ασθενέστερο σημείο της πολιτικής εικόνας του Κ. Σημίτη είναι ότι
δεν δείχνει να ενδιαφέρεται για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι απλοί
άνθρωποι. Μόνο το 15% των ερωτηθέντων αξιολογεί θετικά τον Κ. Σημίτη ως προς
το χαρακτηριστικό αυτό (βαθμοί 4 και 5 σε μια κλίμακα από το 1 έως το 5), ενώ
το 60% περίπου τον κρίνει αρνητικά (βαθμοί 1 και 2).

Τέλος, ως προς τα δύο βασικά χαρακτηριστικά που προσδιορίζουν την εικόνα ενός
πρωθυπουργού («μπορεί να υπερασπίσει τα συμφέροντα της χώρας» και «εμπνέει
εμπιστοσύνη»), οι θετικές κρίσεις για τον Κ. Σημίτη βρίσκονται σε ένα επίπεδο
ελαφρώς χαμηλότερο του 30% (όσο περίπου και η γενική αποδοχή του ως
«καταλληλότερου πρωθυπουργού»), χωρίς όμως και οι αρνητικές κρίσεις να
ξεπερνούν το 50% (κυμαίνονται από 42% έως 47%).

ΤΟ ΚΥΡΙΟΤΕΡΟ πλεονέκτημα που φαίνεται να διαθέτει η κυβέρνηση, και το οποίο
της επιτρέπει να λειτουργεί σχεδόν ανεμπόδιστα παρά την περιορισμένη
δημοτικότητά της, είναι η εξαιρετικά χαμηλή αξιοπιστία της αξιωματικής
αντιπολίτευσης. Αυτοί που δηλώνουν «ικανοποιημένοι» από την πολιτική παρουσία
της Ν.Δ., μετά βίας ξεπερνούν σήμερα το 10% του εκλογικού σώματος, ενώ
αντίθετα μια σταθερή πλειοψηφία, περίπου 55%, τοποθετείται με απόλυτα αρνητικό
τρόπο («καθόλου ικανοποιημένοι»). Ακόμη και μεταξύ των ψηφοφόρων της Ν.Δ., οι
απόλυτα αρνητικές κρίσεις φθάνουν το 40%, ενώ αυτοί που δηλώνουν
«ικανοποιημένοι» δεν ξεπερνούν το 22%. Εξετάζοντας διαχρονικά τη δημοτικότητα
της αξιωματικής αντιπολίτευσης μπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι, μετά την
εκλογή του Κ. Καραμανλή στην ηγεσία της Ν.Δ. πριν από ένα χρόνο, άρχισε μια
αργή αλλά σταθερή πορεία βελτίωσης, η δυναμική της οποίας διατηρήθηκε μέχρι
τις αρχές του φθινοπώρου. Έκτοτε όμως η τάση έχει αντιστραφεί και η εικόνα της
Ν.Δ. είναι σήμερα εντονότατα αρνητική, όπως ακριβώς ήταν και την εποχή που
ανέλαβε την ηγεσία της ο νέος αρχηγός.

Στο ερώτημα αν οι εσωκομματικές αντιπαραθέσεις είναι αυτές που φθείρουν την
εικόνα της Ν.Δ. ή αν αντίθετα αποτελούν απλώς παρεπόμενο και συνέπεια της
αρνητικής της εικόνας, δεν είναι δυνατόν να δοθεί απάντηση, με βάση τα
δεδομένα της έρευνας. Το μόνο στοιχείο που προκύπτει όμως με σαφήνεια είναι ο
βαθύτατος διχασμός που προκαλεί στην εκλογική βάση της Ν.Δ. η αντιπαλότητα που
έχει αναπτυχθεί το τελευταίο διάστημα γύρω από το πρόσωπο και την παρουσία του
Κ. Μητσοτάκη. Παρά τις επιθέσεις που δέχτηκε, ο Κ. Μητσοτάκης φαίνεται να
διατηρεί τη δημοτικότητα που διέθετε και στο παρελθόν, τόσο στο σύνολο του
εκλογικού σώματος (περίπου 35%) όσο και στο εσωτερικό της Ν.Δ. (περίπου 60%).
Βέβαια, αυτή η δημοτικότητα δεν είναι προσωποπαγής και μόνον το 7,2% των
ψηφοφόρων της Ν.Δ. εκφράζονται θετικά για τον Κ. Μητσοτάκη και ταυτοχρόνως
αρνητικά για τον Κ. Καραμανλή.

Ενώ, αντίθετα, η αντι-μητσοτακική μερίδα της Ν.Δ. ­ εκείνοι δηλαδή που
αξιολογούν θετικά τον Κ. Καραμανλή και αρνητικά τον Κ. Μητσοτάκη ­
αντιπροσωπεύουν το 30% της εκλογικής της βάσης. Το κρίσιμο εντούτοις μέγεθος
δεν είναι οι δύο πολωμένες μερίδες της Ν.Δ., αλλά το 50% των ψηφοφόρων της που
αξιολογούν ταυτοχρόνως θετικά τον Κ. Καραμανλή και τον Κ. Μητσοτάκη και τη
θέση των οποίων δεν είναι εύκολο να προδικάσει κανείς, αν η σύγκρουση οδηγηθεί
στα άκρα.