Εκτός παιδείας 75.000 νέοι

Πριν από λίγον καιρό κατατέθηκε από το υπουργείο Εργασίας στο Συμβούλιο της
Επικρατείας για επεξεργασία σχέδιο προεδρικού διατάγματος (π.δ.) που οριοθετεί
τις προϋποθέσεις εργασίας των ανηλίκων.

«Οκτάχρονη συλλαμβάνεται να ζητιανεύει σε κεντρικό δρόμο της Θεσσαλονίκης
και οδηγείται στον εισαγγελέα» («ΤΑ ΝΕΑ», Ιανουάριος, 1998)

ΤΟ νέο αυτό προεδρικό διάταγμα, που είναι προσαρμοσμένο στην υπ’ αρ. 94/33
Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την «προστασία των νέων κατά την εργασία»,
παρουσιάστηκε τόσο από τους εισηγητές του όσο και από τα ΜΜΕ ως «τομή στο θέμα
της εργασίας των ανηλίκων», «ασπίδα για την προστασία της ευάλωτης φύσης τους,
της σωματικής και ψυχικής τους υγείας, της ηθικής και κοινωνικής τους
ανάπτυξης», καθώς και ως «διευκόλυνση της μαθησιακής διαδικασίας».

Ας δούμε, όμως, ορισμένες από τις σημαντικές ρυθμίσεις του νέου π.δ.:

* Όσοι δεν έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας τους και όσοι έφηβοι
φοιτούν δεν επιτρέπεται να εργάζονται περισσότερο από 6 ώρες την ημέρα και 30
την εβδομάδα.

* Η εργασία όσων νέων φοιτούν σε Γυμνάσια και Λύκεια αρχίζει και λήγει
τουλάχιστον δύο ώρες μετά τη λήξη ή πριν από την έναρξη των μαθημάτων.

Η πρώτη παρατήρηση είναι ότι το π.δ. αποδέχεται και νομιμοποιεί την εργασία
πριν ακόμη κοπεί η κορδέλα των εγκαινίων της εφηβικής ηλικίας, κοντολογίς πριν
από τα 16 χρόνια.

Στο πλαίσιο αυτό οι ρυθμίσεις που οριοθετούν τις μειωμένες ώρες εργασίας ή τις
«διευκολύνσεις» σε όσους σπουδάζουν δεν μπορεί παρά να πιστωθούν στη λογική
του «κοινωνικού ελέους», κοντολογίς στο «δέντρο» της φιλανθρωπικής διάθεσης
που πασχίζει να κρύψει το «δάσος» της εκμετάλλευσης της παιδικής εργασίας.

Πόσο, όμως, οι διατάξεις του νέου προεδρικού διατάγματος και
η «βιτρίνα» της ρητορικής του αντέχουν στην πραγματικότητα;

Και στον τομέα της έκτασης και της έντασης της εργασίας των «ναυαγών της
παιδικής ηλικίας» στη χώρα μας, ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία, η
πραγματικότητα δεν αφήνει πολλά περιθώρια για ρητορικές ταχυδακτυλουργίες.

Πριν από λίγους μήνες ανακοινώθηκαν τα ενδιαφέροντα ευρήματα μιας έρευνας που
πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Οργανισμού Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και
Κατάρτισης (ΟΕΕΚ) και του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου (Π.Ι.) και αφορούσε τους
«μαθητές που εγκαταλείπουν τις σπουδές τους στο Γυμνάσιο και τις ανάγκες τους
για επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση».

Τα στοιχεία της έρευνας που είδαν το φως της δημοσιότητας ήταν περιορισμένα
στους δείκτες μαθητικής διαρροής, επικεντρωμένα κυρίως στα Γυμνάσια εκείνα του
Λεκανοπεδίου τα οποία παρουσιάζουν μεγαλύτερο ποσοστό μαθητών που
εγκαταλείπουν το υποχρεωτικό σχολείο.

Μια σημαντική πλευρά των ευρημάτων της έρευνας είναι ο βαθμός εμπλοκής των
ανηλίκων που δεν ολοκληρώνουν την υποχρεωτική εκπαίδευση με την εργασία.

Γίνεται φανερό ότι ένας από τους λόγους που συνδέονται με την εγκατάλειψη του
σχολείου είναι και η πρόωρη εμπλοκή των παιδιών αυτών με την εργασία, μια
σχέση που ξεκινάει σε πολλές περιπτώσεις ακόμη και από το Δημοτικό, σε ηλικία
δηλαδή αρκετά κάτω των 12 ετών.

Στον πίνακα 1 γίνεται φανερό ότι 4 στους 10 μαθητές που εγκατέλειψαν το
σχολείο δήλωσαν ότι εργάζονταν κατά τη διάρκεια της σχολικής τους φοίτησης στο
Δημοτικό Σχολείο και 5 στους 10 δήλωσαν ότι εργάζονταν κατά τη διάρκεια της
σχολικής τους φοίτησης στο Γυμνάσιο.

Τα παραπάνω στοιχεία επιβεβαιώνονται και από την έρευνα των κοινωνιολόγων
Ιορδάνη Ψημμένου και Στρατή Γεωργούλα, που παρουσιάστηκε σε εκδήλωση του
Ιδρύματος Μαραγκοπούλου, σύμφωνα με την οποία 75.000 παιδιά αναγκάζονται από
πολύ νωρίς, σε ηλικίες που αντιστοιχούν ακόμη και με τον πρώτο κύκλο
εκπαίδευσης, να ενταχθούν στο εργατικό δυναμικό, αναβιώνοντας σε πολλές
περιπτώσεις, σε πείσμα της τεχνολογικής επανάστασης που μεσολάβησε, της «γης
τους κολασμένους» του προηγούμενου αιώνα.

ΟΙ ΝΟΜΟΙ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ

Ας δούμε, τώρα, το νέο προεδρικό διάταγμα από την πλευρά των «οριοθετήσεων»
που θέτει στην παιδική εργασία, όσον αφορά δηλαδή τις ελαφρύνσεις στο είδος
της εργασίας και στο ωράριο όσων φοιτούν σε εσπερινά σχολεία.

Ποια είναι τα επαγγέλματα που ασκούν οι ανήλικοι που εγκαταλείπουν το σχολείο;

Σε μια παλαιότερη έρευνα (1993-94) σε εσπερινά Γυμνάσια της Αττικής έγινε
φανερό από τις απαντήσεις των μαθητών ότι οι 8 στους 10 εφήβους ηλικίας 14 –
17 ετών εργάζονται στις πιο βαριές και ανθυγιεινές χειρωνακτικές εργασίες, με
ωράριο που σε αρκετές περιπτώσεις ξεπερνάει τις 50 ώρες εβδομαδιαίως,
αναδεικνύοντας έτσι τις «οριοθετήσεις» του π.δ. «χάρτινες».

Συνεργεία αυτοκινήτων και μηχανών, μηχανουργεία, βενζινάδικα, εξωτερικές
δουλειές και μεταφορές σε πιτσαρίες και καταστήματα έτοιμου φαγητού, λαϊκές
και παζάρια, μουντζούρα και ανασφάλεια, να ποιοι είναι οι όροι της
«απαγορευμένης» και αδήλωτης παιδικής εργασίας, το καθημερινό «περιβάλλον»
χιλιάδων ανηλίκων για τους οποίους η παιδική ηλικία δεν βιώνεται παρά ως τόπος
εξορίας από την αληθινή ζωή (πίνακας 2).

Σχετικά ήταν και τα συμπεράσματα της μεγάλης έρευνας του ΟΕΕΚ και του Π.Ι.:
ένας στους έξι ανηλίκους, περίπου, εργάζεται στη γεωργία και την κτηνοτροφία,
προφανώς στο πλαίσιο της οικογένειας, στις αγροτικές περιοχές της χώρας. Ένας
στους πέντε εργάζεται σε συνεργεία αυτοκινήτων, ένας στους τρεις σε
οικοδομικές εργασίες (χτίστες, σιδεράδες, ξυλουργοί, μαρμαροτεχνίτες κ.λπ.).

«ΡΙΖΖΑ BOYS»

Στα μεγάλα αστικά κέντρα καταγράφεται ένα αυξημένο ποσοστό παιδιών που
δουλεύουν ως διανομείς έτοιμων φαγητών.

Μάλιστα στην έρευνα του ΟΕΕΚ και του Π.Ι. στον Νομό Αττικής το 17% των παιδιών
που εγκαταλείπουν το σχολείο και εργάζονται δηλώνουν πωλητές, διανομείς,
ντίλερ κ.λπ.

Πρόκειται, ως γνωστόν, για μια από τις πιο επικίνδυνες, κακοπληρωμένες και
ανασφάλιστες εργασίες, που αν και δεν δηλώνονται για να καταγράφονται στην
πραγματική τους έκταση, ωστόσο η κοινή εμπειρία αποκαλύπτει την έκταση και την
ένταση της συμμετοχής των ανηλίκων σε αυτές.

Αναφερόμαστε, βεβαίως, στους pizza boys, τους χιλιάδες ανηλίκους με τα
μηχανάκια που δουλεύοντας κατά κανόνα με ποσοστά πυκνώνουν τους δρόμους της
Αθήνας, μεταφέροντας αγχωτικά το «έτοιμο φαγητό» στο σπίτι.

Στα ταχυφαγεία που ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια ο μισθός του ανήλικου
μεταφορέα εξαρτάται από τη μηχανοκίνητη ταχύτητά του, που βέβαια θέτει σε
συνεχή κίνδυνο την ανασφάλιστη ζωή του.