Ο κύβος ερρίφθη στις 9 Φεβρουαρίου

Το πρωινό της Δευτέρας 9 Φεβρουαρίου, ξημέρωσε παγωμένο ­ η θερμοκρασία στην
Αθήνα δεν ξεπερνούσε τους οκτώ βαθμούς.

Ο ΚΩΣΤΑΣ Σημίτης, όμως, ήταν σε εξαιρετικά καλή διάθεση: οι εσωκομματικές
εκλογές που είχαν γίνει την προηγουμένη στις οργανώσεις του ΠΑΣΟΚ σε όλη την
Ελλάδα είχαν αναδείξει τους «εκσυγχρονιστές» νικητές ­ γεγονός που
δημιουργούσε, όσο να ‘ναι, τις καλύτερες υποθήκες για το συνέδριο του ’99.
Άλλωστε ­ για να επισημάνουμε ακόμη μια από τις «συμπτώσεις» που σημάδεψαν την
τελευταία υποτίμηση της δραχμής ­ το εορτολόγιο έγραφε «Νικηφόρου Μάρτυρος».

Η προσοχή του Πρωθυπουργού, ωστόσο, δεν ήταν προσανατολισμένη στα
εσωκομματικά. Στην ολιγόωρη σύσκεψη που έγινε στο γραφείο του, στο Μέγαρο
Μαξίμου, επρόκειτο να ληφθεί η «μεγάλη απόφαση» ­ η ένταξη της δραχμής στο
Σύστημα Συναλλαγματικών Ισοτιμιών πριν από τη σύνοδο κορυφής της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, στις 2-3 Μαΐου. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας Γιάννος Παπαντωνίου, ο
διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος Λουκάς Παπαδήμος και ο οικονομικός
σύμβουλος του Πρωθυπουργού Τάσος Γιαννίτσης, συμφώνησαν ότι πρέπει να
θεωρείται βέβαιο το «κλείδωμα» των ισοτιμιών των ευρωπαϊκών νομισμάτων τη
νύχτα της 3ης Μαΐου. Ως εκ τούτου, η Ελλάδα ή θα έπρεπε να κινηθεί νωρίτερα ή
δεν θα έπρεπε να κινηθεί καθόλου. Το δεύτερο δεν συζητήθηκε καν.

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ

Ξεκίνησε έτσι η αντίστροφη μέτρηση ενός διαπραγματευτικού μαραθωνίου, που
κατέληξε στην πιο σημαντική ίσως κίνηση της πρωθυπουργίας του Κώστα Σημίτη ­
ενός μαραθωνίου που, για ορισμένους, δεν έκλεισε παρά την Πέμπτη το βράδυ, στο
Λονδίνο, όταν ο κ. Σημίτης οριστικοποίησε τα πάντα με τον καγκελάριο Χέλμουτ Κολ.

Οι απαραίτητες επαφές ξεκίνησαν την επομένη σχεδόν της «κλειστής» σύσκεψης της
9ης Φεβρουαρίου. Την Τρίτη, 10 Φεβρουαρίου, ο Γιάννος Παπαντωνίου αναχωρεί με
την πτήση της Ολυμπιακής για τις Βρυξέλλες, προκειμένου να λάβει μέρος στο
Συμβούλιο του ECOFIN. Εκεί, έχει την πρώτη του συζήτηση με τον αρμόδιο
επίτροπο, Ιβ-Τιμπό ντε Σιλγκί, ο οποίος αντιμετωπίζει τις προθέσεις της
ελληνικής κυβέρνησης με ενδιαφέρον. Αποφεύγει, βέβαια, όπως είναι φυσικό, να
δεσμευθεί για οτιδήποτε και συνιστά διαβουλεύσεις, πρωτίστως με τους διοικητές
των κεντρικών τραπεζών.

Τη σκυτάλη παραλαμβάνει πάραυτα ο Λουκάς Παπαδήμος, ο οποίος συναντάται
μυστικά, στη Βασιλεία της Ελβετίας, με τον διοικητή της πανίσχυρης γερμανικής
κεντρικής τράπεζας Χανς Τιτμάγερ. Πρόκειται για την πρώτη ­ και σημαντικότερη
­ συνάντηση του διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος για το θέμα. Ακολούθησαν, σε
όλο το επόμενο διάστημα, επαφές με τους διοικητές όλων των κεντρικών τραπεζών
­ τον διοικητή της κεντρικής τράπεζας της Γαλλίας, κ. Τσισέ και τους ομολόγους
του της Ολλανδίας, του Βελγίου, της Ισπανίας, της Ιταλίας κ.ά.

ΔΥΟ ΚΥΚΛΟΙ ΕΠΑΦΩΝ

Από εκεί και πέρα ξεκινούν δύο κύκλοι διαβουλεύσεων: ο ένας αφορά τη
διαπραγμάτευση και ενημέρωση των κυβερνήσεων και ο άλλος των τεχνικών αρμοδίων
των μεγάλων κεντρικών τραπεζών της Ευρώπης. Το βάρος του πρώτου αναλαμβάνουν
ως επί το πλείστον ο Γιάννος Παπαντωνίου και ο πρόεδρος του Συμβουλίου
Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων, Γιάννης Στουρνάρας. Το βάρος του δεύτερου κύκλου
πέφτει στους ώμους του Παναγιώτη Θωμόπουλου, υποδιοικητή της Τραπέζης της
Ελλάδος, αλλά και του Νίκου Γκαργκάνα, του έτερου υποδιοικητή της Τράπεζας. Οι
δύο αυτοί άνθρωποι, χωρίς κανείς ουσιαστικά να το καταλάβει, «αλωνίζουν» την
Ευρώπη ­ και διαπραγματεύονται.

Η πλέον κρίσιμη συνάντηση πραγματοποιείται, με κάθε δυνατή προφύλαξη, στη
Βόννη, όπου πραγματοποιεί επίσκεψη-αστραπή μια «ευέλικτη ομάδα κρούσης». Την
αποτελούν ο Παναγιώτης Θωμόπουλος, ο Γιάννης Στουρνάρας και ο Τάσος Γιαννίτσης
και αρκετοί παραφουσκωμένοι με δεδομένα και στοιχεία φάκελοι. Στη γερμανική
πρωτεύουσα συναντώνται με μια αντίστοιχη ομάδα, που αποτελείται από
εκπροσώπους του κ. Κολ, του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών και της
Μπούντεσμπανκ. Εκείνη την ημέρα, οι γραμματείς των τριών που αποτελούν την
ελληνική «ομάδα κρούσης» απαντούν πως «ο κ. Τάδε είναι εκτός γραφείου αυτήν τη στιγμή…».

«ΚΑΛΟΝ ΘΑ ΗΤΟ»

Στις αρχές Μαρτίου οι επιμέρους επαφές έχουν πια τελειώσει και το «μπαλάκι»
παραλαμβάνει, μόνος του ουσιαστικά, ο Γιάννης Στουρνάρας, αφού είναι ο
εκπρόσωπος της Ελλάδας στη Νομισματική Επιτροπή. Την Πέμπτη, 5 Μαρτίου, έχει
μια «μακρά και εις βάθος» συνομιλία με τον πρόεδρο της Νομισματικής Επιτροπής,
σερ Νάιγκελ Γουίκς. Η ελληνική πλευρά ήδη έχει πει ότι είναι έτοιμη να
προχωρήσει ακόμη και στις 7 Μαρτίου. Η κυρίαρχη διάθεση ήταν για το Γιόρκ,
όπου θα πραγματοποιηθεί στις 20 του μηνός το άτυπο ECOFIN. Την Τρίτη, 10
Μαρτίου, ωστόσο, ο κ. Στουρνάρας λέει στις Βρυξέλλες, στη Νομισματική
Επιτροπή, ότι «καλόν θα ήτο» το μεγάλο άλμα να γίνει το Σαββατοκύριακο. Και
τούτο, διότι θα μπορούσε να… συνεκδικαστεί και το θέμα της ιρλανδικής λίρας,
ενώ πλέον ο κύκλος των γνωριζόντων είχε ανοίξει πολύ, γεγονός που δημιουργούσε
κινδύνους διαρροής.

Η Τετάρτη και η Πέμπτη πέρασαν σε μια βασανιστική αναμονή. Ο Κώστας Σημίτης
έφυγε το μεσημέρι της Τετάρτης με το Φάλκον για το Λονδίνο, γνωρίζοντας ότι
κατά πάσα πιθανότητα θα χρειαζόταν να επιστρέψει στην Αθήνα μετά την ευρωπαϊκή
διάσκεψη και πριν από τη μετάβασή του στην Πράγα. Την Πέμπτη το απόγευμα ­ και
αφού οι εργασίες της διάσκεψης έχουν πάει «κατ’ ευχήν» για την ελληνική πλευρά
­ ο Πρωθυπουργός είναι υποχρεωμένος να προσέλθει σε εθιμοτυπική συνάντηση με
τον Λετονό ομόλογό του. Λίγο αργότερα συναντάται με τον Χέλμουτ Κολ,
γνωρίζοντας πως ήδη όλα έχουν τελειώσει…

ΔΙΑΡΡΟΗ ΣΤΟ ΠΑΡΑ 5

Την Παρασκευή το πρωί, το οικονομικό επιτελείο στην Αθήνα κάθεται «σε αναμμένα
κάρβουνα». Κινείται, όμως, σαν να μη συμβαίνει τίποτε ­ buisness as usual
είναι το σύνθημα: διαβεβαιώνουν τους εκπροσώπους μεγάλου επενδυτικού οίκου ότι
δεν πρόκειται να γίνει υποτίμηση και κανονίζουν με τους φίλους τους πώς θα
περάσουν το Σαββατοκύριακο.

Λίγες ώρες αργότερα η κερδοσκοπική επίθεση στη δραχμή δείχνει πως «στο παρά
πέντε» υπήρξε κάποια διαρροή και ορισμένοι στην Αθήνα κατάλαβαν πως τα σχέδιά
τους για τη βραδινή έξοδο είχαν ανατραπεί…

ΗΤΑΝ λίγο μετά τις εκλογές του ’96, στις πρώτες συνεδριάσεις της περίφημης
πλέον Επιτροπής Σπράου. Ο «καθηγητής», όπως αποκαλούσαν όλοι τον Γιάννη Σπράο,
στις κουβέντες που ακολουθούσαν τις επίσημες συνεδριάσεις ­ συνήθως στην
ταβέρνα του Βαγγέλη, στην οδό Ευριπίδου ­ δεν έκρυβε τον προβληματισμό του για
την απώλεια ανταγωνιστικότητας λόγω της ισοτιμίας της δραχμής. Οι
συνδαιτυμόνες του, άλλωστε, γνώριζαν ότι και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, πριν
ακόμη επιστρέψει το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, το 1993, είχε δημοσιεύσει κείμενα με
αντίστοιχους προβληματισμούς. Σε εκείνες τις συζητήσεις κάποιοι «έριξαν την
ιδέα» για την εκπόνηση μιας έκθεσης για τη σχέση νομισματικής και
δημοσιονομικής πολιτικής. Η ιδέα απερρίφθη ­ αλλά ορισμένοι δεν αποκλείουν ο
ίδιος ο Γιάννης Σπράος να έχει κάνει ένα σημείωμα για τον Πρωθυπουργό.

Ίσως δεν είναι τυχαίο ότι στην Επιτροπή Σπράου μετείχαν οι τρεις από τους
πέντε αρχιτέκτονες των τωρινών διαπραγματεύσεων ­ ο Γιάννης Στουρνάρας, ο
Νίκος Γκαργκάνας και ο Τάσος Γιαννίτσης.

Ίσως ακόμη δεν είναι τυχαίο ότι, εκτός από τον καθηγητή Σπράο, κοντά στον
Κώστα Σημίτη, «όταν ο Πρωθυπουργός ήταν υπουργός Εθνικής Οικονομίας και έκανε
τη δεύτερη υποτίμηση της κυβέρνησης Παπανδρέου, ήταν τότε τρεις από τους
αρχιτέκτονες της σημερινής υποτίμησης ­ ο Νίκος Γκαργκάνας, ο Λουκάς Παπαδήμος
και ο Παναγιώτης Θωμόπουλος.

Κώστας Σημίτης

Ο Πρωθυπουργός κατηύθυνε την όλη «επιχείρηση» χωρίς να εμπλακεί στις
λεπτομέρειες των διαπραγματεύσεων για την ένταξη της δραχμής στο ευρωπαϊκό
Σύστημα Συναλλαγματικών Ισοτιμιών.

Γνώριζε από την πρώτη στιγμή ότι η υποτίμηση του νομίσματος θα είχε
συγκεκριμένο πολιτικό κόστος και για τον ίδιο και για την κυβέρνησή του.

Κατάφερε να κρατήσει την όλη υπόθεση μυστική από τους κορυφαίους υπουργούς
του, αλλά και από τους στενούς του συνεργάτες, αφήνοντας παράλληλα την «ομάδα
κρούσης» να κινηθεί με ευελιξία και αποφασιστικότητα.

Γιάννος Παπαντωνίου

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας ανέλαβε το βάρος όλων σχεδόν των πολιτικών
διαβουλεύσεων στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ­ έχοντας ταυτοχρόνως κατά νου ότι η
υποτίμηση και η ένταξη στο ευρωπαϊκό Σύστημα Συναλλαγματικών Ισοτιμιών «πάνε
πακέτο» με μέτρα ουδόλως ευχάριστα για το μεγαλύτερο μέρος του εκλογικού σώματος.

Παρ’ όλα αυτά, ούτε μια στιγμή δεν εμφανίστηκε απέναντι στον κ. Σημίτη να έχει
αμφιβολίες για την ορθότητα της επιλογής.

Λουκάς Παπαδήμος

Ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος είναι από τους πλέον «ειδικούς» σε θέματα
νομισματικής ενοποίησης. Μαθητής του Μοντιλιάνι ­ ένα από τα πλέον
διακεκριμένα βραβεία Νόμπελ ­ έχει σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια των
ΗΠΑ. Στην Ελλάδα τον έφερε ο Δ. Χαλικιάς, ως σύμβουλο στη διεύθυνση μελετών ­
την ίδια θέση στην οποία είχε επιστρέψει, από την Αμερική, ο Α. Παπανδρέου. Ο
κ. Παπαδήμος απολαμβάνει διεθνούς αναγνώρισης και είναι εξαιρετικά χαμηλών
τόνων ­ δηλαδή, όπως λέει συνεργάτης του, «είναι αυτό που πρέπει να είναι ένας
διοικητής Κεντρικής Τράπεζας».

Γιάννης Στουρνάρας

Ο πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων και εκπρόσωπος της
Ελλάδας στη Νομισματική Επιτροπή, χαρακτηρίζεται εναλλάξ το «alter ego» του
Γιάννου Παπαντωνίου, το «αριστερό και δεξί χέρι ταυτοχρόνως» του υπουργού
Εθνικής Οικονομίας και το «χρυσό παιδί» της νέας γενιάς των Ελλήνων
οικονομολόγων ­ επειδή σε εξαιρετικά μικρή ηλικία έχει φθάσει σε τέτοιες
θέσεις. Είναι προσωπικός φίλος του κ. Παπαντωνίου και δεν τρέφει το παραμικρό
ενδιαφέρον για την «κομματική πολιτική».

Παναγιώτης Θωμόπουλος

Ο υποδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος «τράβηξε κουπί», όπως λένε τραπεζικοί
κύκλοι, διαπραγματευόμενος, μαζί με τον Νίκο Γκαργκάνα, σε όλες τις Κεντρικές
Τράπεζες της Ευρώπης. Επί χρόνια εργαζόταν στον ΟΟΣΑ, με αρμοδιότητα τις
εθνικές οικονομίες (και άρα και την ελληνική).

Από τη θέση αυτή συνεργάστηκε στενά με τον Κώστα Σημίτη, όταν ο νυν
Πρωθυπουργός ήταν υπουργός Εθνικής Οικονομίας ­ και έκανε τη δεύτερη υποτίμηση
της κυβέρνησης Παπανδρέου.

Νίκος Γκαργκάνας

Ο έτερος υποδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος είναι από τους ανθρώπους που
βρίσκονται πολύ κοντά στον Κώστα Σημίτη εδώ και χρόνια ­ στον οικονομικό
τομέα, αυτός και ο καθηγητής Σπράος είναι οι άνθρωποι που εμπιστεύεται
περισσότερο ο Πρωθυπουργός.

Στην Τράπεζα της Ελλάδος τον έφερε ο Ξενοφών Ζολώτας, ενώ προηγουμένως είχε
αφήσει άριστες εντυπώσεις και στην Αγροτική. Αυτοί που τον γνωρίζουν προσωπικά
τον χαρακτηρίζουν «γκρινιάρη όπως ένα μεγάλο παιδί».

Τάσος Γιαννίτσης

Ο οικονομικός σύμβουλος του Πρωθυπουργού ήταν ο συνδετικός κρίκος όλων ­ ο
συντονιστής, εκ μέρους του Κώστα Σημίτη, της όλης «επιχείρησης». Καθηγητής στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών, συνδέεται προσωπικά με τον Πρωθυπουργό και βρίσκεται στο
ίδιο πόστο από την προηγούμενη κυβέρνηση, του Ανδρέα Παπανδρέου. Μυστικοπαθής
από τη φύση του, είναι γνωστός στους φίλους του ως «σταχάνωφ» και διακριτικής
έκφρασης άνθρωπος, που σε ορισμένες περιπτώσεις δεν αποφεύγει τα ξεσπάσματα.