Η «αφανής εργασία» έκανε… μπαμ

Υπάρχει μια άγραφη συνθήκη στα Πανεπιστήμια, που λέει ότι οι καθηγητές
επιτρέπεται να «εκμεταλλεύονται», ενίοτε, την εργασία κάποιων φοιτητών και
ιδιαίτερα των μεταπτυχιακών, αφού αυτό λειτουργεί, εντέλει, αμφίδρομα.

Ο ΦΟΙΤΗΤΗΣ απασχολείται σε ερευνητικές εργασίες του καθηγητή χωρίς πληρωμή και
ασφάλεια, άτυπα. Μαθαίνει, όμως. Και επιπλέον, αν αποδείξει πως αξίζει, θα
έχει επαγγελματική και ακαδημαϊκή προώθηση από τον καθηγητή, θα μπει ίσως
κάποτε το όνομά του σε δημοσιεύσεις, θα κάνει επαφές, γενικά θα διευκολυνθεί η
ζωή του με μικρό αντάλλαγμα. Η φοιτητική «μαύρη εργασία», λοιπόν, συμβαίνει
γιατί το συμφέρον είναι αμοιβαίο ­ γι’ αυτό και τα εισαγωγικά. Εξάλλου,
ουδέποτε καταγγέλλεται επωνύμως από φοιτητές, αφού δεν είναι και τόσο τρομερό,
αλλά μάλλον αναγκαίο «κακό».

Αλλά τι γίνεται, αν προκύψει ατύχημα; Τι γίνεται, αν ένα Πανεπιστήμιο
αποφασίσει να επιβάλει στους φοιτητές του να υπογράφουν «λεόντειο» συμφωνία,
ότι αυτοί φταίνε για ό,τι κι αν πάθουν εργαζόμενοι ατύπως ­ και ουδεμία ευθύνη
φέρει το ίδρυμα; Τι γίνεται, αν ένας καθηγητής προσπαθήσει να βοηθήσει, να
προωθήσει με αυτό τον άτυπο αλλά εντέλει εκ της πρακτικής διαδεδομένο τρόπο
ένα φοιτητή του, όμως εκείνος τραυματιστεί; Εκεί το «κακό» από αναγκαίο
ξαναγίνεται τρομερό και τα όρια ανάμεσα στην άγραφη συνθήκη και τον νόμο συγχέονται…

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ένα ατύχημα που συνέβη τον Ιανουάριο του 1995 στο
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Η νεαρή κ. Στέλλα Κορτσινόγλου, που μόλις είχε πάρει
πτυχίο χημικού, έκανε αίτηση να ενταχθεί στο μεταπτυχιακό τμήμα του χημικού
τμήματος η οποία, όμως, κρίθηκε εκπρόθεσμη. Εν αναμονή νέας προκήρυξης για τον
Φεβρουάριο του ’95, η κοπέλα άρχισε να εργάζεται κατά δική της παράκληση προς
την επίκουρη καθηγήτριά της κ. Μαριλένα Λέκκα, η οποία δέχθηκε να τη βοηθήσει,
στο εργαστήριο βιοχημείας. Όμως, εργαζόμενη η νεαρή σε κάποια αντίδραση,
προκάλεσε έκρηξη από την οποία τραυματίστηκε η ίδια. Τότε άρχισαν προβλήματα,
αφού η νεαρή ήταν ανασφάλιστη και, θεωρητικά, δεν έπρεπε να εργάζεται στο
τμήμα. Η καθηγήτριά της κατηγορήθηκε για σωματική βλάβη εξ αμελείας, επειδή
επέτρεψε στην άπειρη νέα χημικό να εργαστεί μόνη σε δυνητικά επικίνδυνη αντίδραση.

Τον περασμένο μήνα αθωώθηκε ποινικά, αφού καταφανώς δεν ευθυνόταν για το
ατύχημα και δεν ήταν δική της πρόταση αλλά παράκληση της φοιτήτριας να
δουλέψει ατύπως. Εκκρεμεί ακόμα το αστικό δικαστήριο, στο οποίο η νεαρή ζητάει
αποζημίωση από το Πανεπιστήμιο. Όμως, το θέμα δεν είναι εκεί, αφού η
καθηγήτρια (προς τιμήν της, λένε πολλοί συνάδελφοί της) δεν είχε ζητήσει από
τη φοιτήτρια να υπογράψει μια δήλωση που κυκλοφορεί χρόνια τώρα στα εργαστήρια
του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ­ και σε άλλα ΑΕΙ.

Η δήλωση, την οποία υποχρεώνονται πολλοί φοιτητές να υπογράψουν για να
εργαστούν, αναφέρει ότι σε περίπτωση ατυχήματος την ευθύνη την φέρει
αποκλειστικά ο φοιτητής και δεν θα προβάλει οικονομική η άλλη απαίτηση από το
ίδρυμα! Κατά τον γραμματέα της Ένωσης Ελλήνων Χημικών κ. Παν. Χαμακιώτη, και
μόνη η ύπαρξη αυτής της «λεόντειας» συμφωνίας συνιστά επίσημη ομολογία «μαύρης
εργασίας», ενώ είναι καταχρηστική για τα δικαιώματα των φοιτητών.

Σύμφωνα, όμως, με τον επίκουρο καθηγητή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κ. Βασ.
Τσίκαρη, η δήλωση αυτή διατυπώθηκε την εποχή που δεν υπήρχε η δυνατότητα να
έχουν σχέση εργασίας και δεν αμείβονταν οι φοιτητές, ενώ η απαίτηση να την
υπογράφουν έχει σήμερα ατονήσει. «Δεν πρόκειται για μαύρη εργασία», λέει ο
καθηγητής. «Εξάλλου, για τα τμήματα που απαιτούν δουλειά στον πάγκο, αν
μπαίναμε στη λογική να ελέγχουμε τα πάντα, η έρευνα θα ήταν στο μηδέν».

Οι απόψεις διίστανται, λοιπόν. Αλλά δεν είναι κρίμα να περιμένει κανείς
μοιρολατρικά το επόμενο ατύχημα, για να ξανατεθεί τότε ένα θέμα που αφορά τις
συνθήκες εργασίας, τα δικαιώματα και την υγεία των φοιτητών;