Μάσκες κεφιού, μάσκες γκαζιού…

Τις μέρες αυτές, άλλοι ετοιμάζονται να φορέσουν τις μάσκες του γκαζιού και
άλλοι ετοιμάζονται να βάλουν τις μάσκες του κεφιού, για την τελευταία Κυριακή
του καρναβαλιού. Ο κόσμος, αληθινά, είναι μια ιλαροτραγωδία.

ΣΤΟ ΠΟΛΥ ενδιαφέρον βιβλίο του Γιάννη Κιουρτσάκη «Το Καρναβάλι και ο
Καραγκιόζης» (εκδόσεις Κέδρος), διαβάζουμε:

«Κι εδώ βρίσκεται το κύριο δομικό γνώρισμα του καρναβαλιού όλων των εποχών: οι
γιορτές αυτού του τύπου, που τελούν πρωταρχικά ένα κοσμικό γεγονός ­ την
εναλλαγή των εποχών και την ανανέωση της φύσης ­ διακρίνονται από την κοινή
τάση ν’ αντιστρέφουν επίμονα και συστηματικά την τάξη και τις ιεραρχίες της κοινωνίας.

Το γύρισμα του χρόνου εκφράζεται προνομιακά μ’ ένα καθολικό αναποδογύρισμα:
την οικοδόμηση ενός κόσμου από την ανάποδη, όπου οι άνθρωποι βγάζουν τα ρούχα
τους και τα ξαναφορούν ανάποδα, οι άντρες ντύνονται γυναίκες και οι γυναίκες
άντρες, ο ζητιάνος ενθρονίζεται βασιλιάς και ο καντηλανάφτης παπάς, ο τρελός
ανακηρύσσεται σοφός, ο διάβολος δοξολογείται, η θεία λειτουργία τρέπεται σε
βωμολοχία κ.λπ.

Αυτή η γενική αντιστροφή χαρακτηρίζει την κινητή γιορτή του καρναβαλιού (…)
πριν από τη μεγάλη Σαρακοστή, σημαδεύοντας το τέλος του χειμώνα με ένα
οργιαστικό ξέσπασμα, το οποίο ετοιμάζει την άνοιξη, την ευφορία της γης, τη
γονιμότητα ζώων και ανθρώπων. Γιορτή που στοιχειοθετείται από ποικίλες
εκδηλώσεις: τελετουργικές πράξεις, όπως διάφοροι καθαρμοί, η έξωση των
δαιμόνων, το άναμμα και το σβήσιμο των φώτων ή μιας πυράς (…), η καθαίρεση
ενός πλασματικού βασιλιά, το κάψιμο ή ο ενταφιασμός ενός ανδρείκελου που
αναπαριστά τον χειμώνα ή τον απερχόμενο καρνάβαλο, ο πόλεμος καρνάβαλου και Σαρακοστής…».

Να’ μαστε λοιπόν πάλι στον πόλεμο όχι πια του Καρνάβαλου και της Σαρακοστής,
αλλά στον πόλεμο που απειλείται μέσα στη Σαρακοστή και που, αν ώς τώρα δεν
τελέσθηκε, αυτό οφείλεται στην ολυμπιακή εκεχειρία που πρότεινε η Ελλάδα στο
Ναγκάνο της Ιαπωνίας πριν από την έναρξη των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων και
έγινε ασμένως δεκτή από την πλανητάρχη, γιατί ίσως βόλευε την καλύτερη
προετοιμασία του.

«Το κύριο υποκατάστατο της Γιορτής στους καιρούς μας δεν είναι άλλο από τον
πόλεμο» (Roger Caillois, «Ο άνθρωπος και το Θείο»).

Παράξενος, αληθινά, ο κόσμος που ζούμε! Τα παιδιά που θα σκοτωθούν ή θα
αναπηροποιηθούν, ο άμαχος πληθυσμός, γενικά, ήδη περιλαμβάνονται στον τελικό
ισολογισμό, ενώ ακόμα ο πόλεμος δεν έχει αρχίσει (κι ελπίζουμε ­ αμάν ­ ν’ αποφευχθεί).

Ωστόσο, ξεφύγαμε. Προχθές, στη Βενετία, ευρωπαϊκή κοιτίδα της μάσκας, εδώ και
μερικούς αιώνες, δόθηκε ο «χορός των δόγηδων». Προσωπικότητες του διεθνούς
τζετ-σετ παρέστησαν, όπως κάθε χρόνο, και μόνο για τα ενοίκια των κοστουμιών
δαπανήθηκαν αμύθητα ποσά.

Η μάσκα στην άλλοτε παντοκρατόρισσα Βενετία αποτελούσε μέρος αναπόσπαστο στην
άσκηση της εξουσίας. Όταν το δηλητήριο δεν ήταν αρκετό για να εξουδετερώσει
τον αντίπαλο, η μάσκα προστάτευε τους δολοφόνους.

Σήμερα που η Βενετία έχει πλημμυρίσει όχι από τα νερά, αλλά από τους
Γιαπωνέζους τουρίστες, που αντί να παρακολουθούν τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς
στη χώρα τους επισκέπτονται για ένα δεκαήμερο την Ευρώπη ­ ενώ δικαιούνται, οι
ίδιοι δεν θέλουν μεγαλύτερες διακοπές ­ οι τιμές στη Γαληνοτάτη προσαρμόστηκαν
στην κλίμακα γιεν. Ακόμα και τα περιστέρια του Αγίου Μάρκου γουργουρίζουν στα γιαπωνέζικα…

Και μόνο εκεί όπου ο παγανισμός συνδέεται άμεσα με τη χριστιανοσύνη, μόνο
εκεί, δηλαδή στη μακρινή Βραζιλία, το καρναβάλι διατηρεί ακόμα τις αρχέγονες
ρίζες του.

Στη χώρα μας, οι θύλακες του καρναβαλιού είναι γνωστοί: Νάουσα, Πάτρα, Θήβα,
Σκύρος κ.λπ. Θυμάμαι τον μακαρίτη τον φίλο μου Κώστα Ταχτσή που είχε ντυθεί
στις αρχές της δεκαετίας του ’60 «Φύλλο – Πηγάδι – Αγγέλιασμα». (Έτσι, για να
συντονιστούμε και με την τηλεοπτική επικαιρότητα και όχι μόνο του CNN).

«Ζήτω η τρέλα. Τούτο μόνο / ας το μάθουμε πολλοί / μια φορά μόνο το χρόνο /
πρέπει να’ μεθα τρελοί».