ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ιταλική Αριστερά

Στις αρχές του 1991 η «μάχη του ονόματος» συγκλόνισε το ισχυρότερο
κομμουνιστικό κόμμα της Δ. Ευρώπης, το Ιταλικό Κ.Κ., το οποίο μετασχηματίσθηκε
σε Δημοκρατικό Κόμμα της Αριστεράς (ΔΚΑ).

Συγχρόνως, μια μειοψηφία μελών και στελεχών, υπέρμαχη του «παλαιού ονόματος»
και των «παλαιών συμβόλων», ίδρυσε το κόμμα της Κομμουνιστικής Επανίδρυσης.
Κανείς δεν πίστεψε τότε, ούτε οι οπαδοί του νέου ούτε οι οπαδοί του παλαιού
ονόματος, ότι αυτή η μειοψηφία, που εκινείτο ενάντια στο «ρεύμα της Ιστορίας»,
θα επιβαλλόταν σαν μια σημαντική, αν και μειοψηφική, δύναμη στο εσωτερικό της
ιταλικής Αριστεράς.

Το ΙΚΚ, μετασχηματιζόμενο σε ένα μη κομμουνιστικό κόμμα, έθεσε στην ουσία δύο
στρατηγικούς στόχους: τη συμμετοχή στη διακυβέρνηση της χώρας και τη
δημιουργία μιας μεγάλης ευρωπαϊκού τύπου σοσιαλδημοκρατικής δύναμης, ικανής να
διαδραματίσει έναν κεντρικό ρόλο στην ιταλική πολιτική ζωή. Πράγματι, σε ό,τι
αφορά τον πρώτο στόχο, η εγκατάλειψη του nome glorioso ήρε την κύρια αιτία
«μπλοκαρίσματος» του ιταλικού κομματικού συστήματος, καθιστώντας δυνατή την
άνοδο της Αριστεράς στην εξουσία. Ωστόσο, η διαδικασία
«σοσιαλδημοκρατικοποίησης» του ΔΚΑ (ο δεύτερος στόχος) υπονομεύθηκε καίρια από
τη σημαντική διείσδυση στον παραδοσιακό αριστερό χώρο της Κομμουνιστικής Επανίδρυσης.

Η καθιέρωση και σταθεροποίηση αυτής της τελευταίας (5,6% το 1992, 6% το 1994,
8,6% το 1996) αφαίρεσε από το ΔΚΑ το μονοπώλιο εκπροσώπησης του αριστερού
χώρου, δημιουργώντας μια νέα «ερμηνευτική τάξη» και μια νέα δυναμική στο τοπίο
της ιταλικής Αριστεράς. Στοιχείο της νέας αυτής δυναμικής υπήρξε το γεγονός
ότι ο άλλοτε ενιαίος κομμουνιστικός χώρος, που το ΔΚΑ εγκατέλειψε ιδεολογικά
αλλά επεδίωκε να εκπροσωπεί εκλογικά, έγινε για πρώτη φορά αντικείμενο και
κρίσιμο διακύβευμα του εκλογικού ανταγωνισμού.

Το πρώην ΙΚΚ δεν είναι πλέον ο διαπεπιστευμένος και σχεδόν μοναδικός
εκπρόσωπος των λαϊκών στρωμάτων και του αριστερού τμήματος του πολιτικού
φάσματος. Από κόμμα των άκρων, που ελέγχει το αριστερό ημισφαίριο του
πολιτικού άξονα, μετατράπηκε σε κόμμα ενδιάμεσο, από κόμμα αριστερό
μετατράπηκε σε κόμμα θέσει κεντροαριστερό. Είναι γνωστό, ωστόσο, ότι η
ιστορική σταθερότητα και αποτελεσματικότητα των μεγάλων σοσιαλδημοκρατικών
σχηματισμών θεμελιώθηκε ακριβά στο γεγονός ότι συγκροτήθηκαν ως «αριστερά –
λαϊκά» κόμματα και όχι ως κόμματα «ενδιάμεσα», κεντρώα ή κεντροαριστερά.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η εκλογική επιρροή του ΔΚΑ, κατώτερη του 25% του
εκλογικού σώματος, κατώτερη επίσης εκείνης του ΙΚΚ, υστερεί κατά πολύ της
επιρροής των μεγάλων σοσιαλιστικών και σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων της Δ.
Ευρώπης. Συγχρόνως, η κοινωνιολογική σύνθεση του εκλογικού του σώματος είναι
εμφανώς πιο «αστική» από εκείνη των ευρωπαϊκών σοσιαλδημοκρατιών. Έτσι, κατά
παράδοξο τρόπο, όσο περισσότερο το ΔΚΑ προσεγγίζει ιδεολογικά, προγραμματικά
και συμβολικά την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία τόσο περισσότερο απομακρύνεται,
ως προς την ικανότητα εκπροσώπησης των λαϊκών συμφερόντων, από αυτήν. Στην
ουσία το σημερινό μη κομμουνιστικό ΔΚΑ, παρά τα φαινόμενα και παρά τους
στόχους της ηγεσίας του, είναι λιγότερο «σοσιαλδημοκρατικό» από το Ιταλικό
Κομμουνιστικό Κόμμα της δεκαετίας του ’70.

Η νέα πρόσφατη στροφή της πολιτικής του κόμματος και η δημιουργία της Ένωσης
των Δημοκρατών της Αριστεράς σηματοδοτεί την προσπάθεια του ΔΚΑ να διευρύνει
την κυριαρχία του στο εσωτερικό της Κεντροαριστεράς και να ενισχύσει την
κυβερνητική κλίση του κόμματος. Η υιοθέτηση του τριαντάφυλλου των σοσιαλιστών
ως συμβόλου τού νέου υπό διαμόρφωση πολιτικού σχηματισμού είναι ενδεικτική της
θέλησης της ηγεσίας Ντ’ Αλέμα να συγκροτήσει έναν αντίστοιχο με εκείνον της
σοσιαλδημοκρατίας πολιτικό χώρο. Η πολιτική όμως του ανοίγματος στον τέως
σοσιαλιστικό χώρο ενέχει έναν μεγάλο κίνδυνο για το κόμμα των πρώην
κομμουνιστών: να αφήσει ακόμη μεγαλύτερο χώρο στην Κομμουνιστική Επανίδρυση. Η
ισχυρή σήμερα εκλογική παρουσία αυτής της τελευταίας συνιστά τον κεντρικό
παράγοντα δομικής αποσταθεροποίησης (εκλογικής, συνδικαλιστικής, ιδεολογικής)
του ΔΚΑ. Εάν το ΔΚΑ απολέσει ακόμη περισσότερο τον έλεγχο του αριστερού
εκλογικού ακροατηρίου, εάν εξασθενίσει περαιτέρω η σχέση του με τα λαϊκά
στρώματα και τα συνδικάτα, θα χάσει οριστικά τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως
σοσιαλδημοκρατική δύναμη στο εσωτερικό της ιταλικής κοινωνίας. Στην περίπτωση
αυτή η αποποίηση του παρελθόντος της θα αποδειχθεί το πιο σύγχρονο πρόβλημα
της ιταλικής Κεντροαριστεράς.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.