Η επετηρίδα και οι εξετάσεις

Το σύστημα διορισμών στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, όπως
αυτό ίσχυε μέχρι την ψήφιση του Νόμου 2525/1997, ήταν πολύ απλό. Υπήρχε ένας
ενιαίος κατάλογος διοριστέων κατά βαθμίδα εκπαίδευσης και κατά ειδικότητα, η
επετηρίδα, όπως συνηθίσαμε να τη λέμε.

Η ΕΠΕΤΗΡΙΔΑ καθιερώθηκε με σκοπό να διαμορφωθεί μια διαδικασία διορισμών
απόλυτα αντικειμενική και αδιάβλητη. Λειτούργησε ικανοποιητικά για όσο χρονικό
διάστημα ο ρυθμός εγγραφής σ’ αυτήν και ο ρυθμός διορισμών βρίσκονταν σε μια
σχετική ισορροπία.

Σήμερα ο ρυθμός εγγραφής των εκπαιδευτικών είναι τόσο ταχύς, ώστε
παρεμβάλλεται ένα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα μεταξύ της εγγραφής κάποιου
στους πίνακες διοριστέων και του διορισμού του. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι για
τον διορισμό τους θα χρειαστούν περίπου: οι θεολόγοι 53 χρόνια, οι φιλόλογοι
47, οι μαθηματικοί 99, οι φυσικοί 86, οι κοινωνιολόγοι 131 χρόνια κ.λπ.

Έτσι, η επετηρίδα έχει από μόνη της ξεπεραστεί. Σήμερα, όχι μόνο δεν
εξυπηρετεί τους αρχικούς σκοπούς για τους οποίους δημιουργήθηκε, αλλά
εμποδίζει να στελεχωθεί η εκπαίδευση με νέους, ικανούς και αποτελεσματικούς
εκπαιδευτικούς και οδηγεί στη δημιουργία ενός γερασμένου εκπαιδευτικού σώματος
με προφανείς επιπτώσεις στην ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης.

Ένα άλλο σοβαρό μειονέκτημα της επετηρίδας είναι ότι δεν προβλέπει καμία
αξιολόγηση και κανέναν ουσιαστικό έλεγχο για την καταλληλότητα εκείνων που
διορίζονται στα σχολεία. Αυτό αποτελεί και παγκόσμια πρωτοτυπία. Σε καμία
προηγμένη χώρα οι εκπαιδευτικοί δεν διορίζονται χωρίς κάποια αξιολόγηση.

Ήταν, επομένως, αναγκαία και επιβεβλημένη η κατάργηση της επετηρίδας. Έπρεπε
να βρεθεί ένας τρόπος για την πρόσληψη των εκπαιδευτικών που να είναι κατά το
δυνατόν αντικειμενικός και αδιάβλητος. Έτσι επιλέχτηκε μια μορφή εξετάσεων
ενταγμένη στο πλαίσιο του ΑΣΕΠ με γνωστούς από πριν τους όρους και με
διαδικασίες Γενικών Εξετάσεων. Επειδή πρόκειται για την πρόσληψη
εκπαιδευτικών, είναι ευνόητο ότι η ύλη των εξετάσεων οφείλει να είναι συναφής
προς τον σκοπό για τον οποίο διεξάγονται οι εξετάσεις. Δηλαδή, η ύλη των
εξετάσεων θα πρέπει να συνδέεται αφενός με την ύλη και τη διδακτική τών προς
διδασκαλία μαθημάτων και αφετέρου με τον προβληματισμό των υποψηφίων σε θέματα
παιδαγωγικής. Αυτά ακριβώς είναι και τα ζητούμενα. Εάν οι υποψήφιοι δεν είναι
σε θέση να ανταποκριθούν σ’ αυτά, δεν θα μπορέσουν κατά τεκμήριο και να
ανταποκριθούν στη βασική αποστολή τους.

Τα γνωστικά αντικείμενα που θα διδάξουν οι εκπαιδευτικοί, καθώς και βασικά
στοιχεία παιδαγωγικών και διδακτικής του αντικειμένου, έχουν διδαχθεί οι
υποψήφιοι στα Τμήματα από τα οποία αποφοίτησαν. Στην απίθανη περίπτωση που δεν
τα έμαθαν αυτά κατά τη φοίτησή τους στα Πανεπιστήμια, τότε υπάρχει χάσμα
μεταξύ των Πανεπιστημίων και της Γενικής Εκπαίδευσης. Το χάσμα αυτό θα πρέπει
να γεφυρωθεί με τρόπους που ήδη εξετάζονται, ώστε να ενισχυθεί η κατάλληλη
προετοιμασία των υποψήφιων εκπαιδευτικών.

Πολύς λόγος γίνεται για τους αναπληρωτές. Κατά τον κ. Γεωργουσόπουλο («Από την
Επετηρίδα στον τραγέλαφο», «ΤΑ ΝΕΑ», 17.2.98) οι αναπληρωτές είναι «οι μόνοι
με βούλα επιτυχημένοι». Εδώ πρέπει να επισημάνουμε δύο πράγματα: Πρώτο, ότι οι
αναπληρωτές διορίζονται και επαναδιορίζονται από την επετηρίδα, χωρίς καμία
αξιολόγηση. Αυτό σημαίνει ότι ένας αναπληρωτής ο οποίος είναι τέλειος στη
δουλειά του και επιθυμούν τον επαναδιορισμό του μαθητές, γονείς και ο
διευθυντής του σχολείου, δεν μπορεί να επαναδιοριστεί, αν δεν έχει την
απαιτούμενη σειρά στην επετηρίδα. Δεύτερο, αν οι αναπληρωτές είναι «οι μόνοι
με βούλα επιτυχημένοι», τότε και στις εξετάσεις δεν θα έχουν πρόβλημα, αφού θα
υπερέχουν αισθητά από τους «άπειρους και άγευστους αιθούσης». Άλλωστε είναι
γνωστό ότι μόνο το 20% θα προσληφθεί φέτος με εξετάσεις, ενώ το 80% θα
προσληφθεί από την επετηρίδα, η οριστική κατάργηση της οποίας θα γίνει
σταδιακά σε μία πενταετία.

Με μια σειρά από σοβαρά μέτρα που σήμερα λαμβάνονται, η εκπαίδευση στον τόπο
μας φιλοδοξεί να εισέλθει σε μια νέα εποχή. Σε αυτή την προσπάθεια, κάθε
καλόπιστη κριτική είναι απόλυτα θεμιτή και χρήσιμη. Όμως, θα πρέπει όλοι να
βοηθήσουν και με συγκεκριμένες θετικές και εποικοδομητικές προτάσεις.

Ο Θ. Εξαρχάκος είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών,
πρόεδρος του Παιδαγωγικού Τμήματος Δ.Ε. του Πανεπιστημίου
Αθηνών και πρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.