ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Χρειαζόμαστε νέα κόμματα;

Ένας στους τρεις πολίτες, όπως έδειξε μια πρόσφατη δημοσκόπηση, πιστεύει ότι
υπάρχει χώρος, ευκαιρία και ίσως ανάγκη για ένα νέο κομματικό σχηματισμό στην
πολιτική μας σκηνή.

ΤΟ ΕΥΡΗΜΑ είναι συμβατό με την ώς τώρα εμπειρία: Νέοι πολιτικοί σχηματισμοί,
που ιδρύθηκαν τα τελευταία χρόνια, μετά την ΔΗΑΝΑ του κ. Κ. Στεφανόπουλου, από
την «Άνοιξη» του κ. Α. Σαμαρά ώς το ΔΗΚΚΙ του κ. Δ. Τσοβόλα, ανεξάρτητα από
την τύχη που είχαν μετά, απέσπασαν με χαρακτηριστική ευκολία, στην πρώτη τους
εκλογική εμφάνιση, ποσοστά αξιοπρεπούς κοινοβουλευτικής παρουσίας. Είναι
φανερό ότι το παλαιό εκείνο απόφθεγμα περί προβάτου, μαντριού και λύκου δεν
έχει, κατά τη δεκαετία του ’90, την αξία που είχε στα χρόνια της δεκαετίας του ’70-’80.

Θα ήταν, βέβαια, λάθος να θεωρήσει κανείς ότι το εύρημα αυτό προεξοφλεί την
επιτυχία της πρωτοβουλίας που θρυλείται ότι ετοιμάζουν οι έξι ανέστιοι και
πλάνητες εκσυγχρονιστές της Δεξιάς, που έπεσαν θύματα του πειθαρχικού
μπλιτς-κριγκ του προέδρου Κωστάκη.

Μα θα ήταν, επίσης, λάθος να θεωρήσει κανείς ότι το εύρημα είναι άνευ
σημασίας. Αυτή η προθυμία μιας σημαντικής μερίδας της κοινής γνώμης να
υποδεχθεί ή και να εμπιστευθεί κομματικούς σχηματισμούς πέραν των ήδη
υπαρκτών, αντιστρόφως ανάλογη της προθυμίας των πολιτών να ταυτιστούν με
κάποιο από τα κόμματα που ήδη τους «εκπροσωπούν», είναι μια ακόμη απόδειξη του
προβλήματος που πολλοί έχουν επισημάνει ως κεντρικό της πολιτικής μας ζωής:
Την αναντιστοιχία προσφοράς και ζήτησης στην πολιτική αγορά.

Όπως και να διαβάσει κανείς τις δημοσκοπήσεις, αυτή η αναντιστοιχία είναι
ολοφάνερη. Υπάρχει μια ζήτηση πολιτικής που δεν καλύπτεται από την προσφορά,
από τα σημερινά κόμματα δηλαδή, και η ανισορροπία αυτή εκδηλώνεται με τα
καθημερινά συμπτώματα, που συχνά διεκτραγωδούν οι εφημερίδες: την δυσθυμία για
την πολιτική γενικώς, τα χαμηλά ποσοστά εκτίμησης προς τα κόμματα και τους
επαγγελματίες λειτουργούς τους, την χαλαρή συσπείρωση των ψηφοφόρων στα
περισσότερα κόμματα και ούτω καθ’ εξής.

Αυτής της αναντιστοιχίας έκφραση είναι, υποθέτω, και η ευκολία με την οποία
σημαντική μερίδα της κοινής γνώμης αποδέχεται νέα κομματικά σχήματα.

Αλλά είναι, αντιστοίχως, η απάντηση στο πρόβλημα η δημιουργία νέων κομμάτων;
Αρκεί να συμπληρωθούν ή να υποκατασταθούν τα σημερινά κόμματα με νέα για να
γεφυρωθεί το χάσμα και να καλύψει η πολιτική προσφορά την ανικανοποίητη
ζήτηση; Αρκεί να πολλαπλασιασθούν διά καταβολάδων τα σημερινά κόμματα για να
ξανακερδίσουν τη χαμένη εμπιστοσύνη των πολιτών;

Φοβάμαι πως όχι. Τα κόμματα αποτελούν ένα από τα στοιχεία της πολιτικής ζωής,
αναμφισβήτητα. Μα όχι το σημαντικότερο. Και όσο το κράτος, το μοναδικό σημείο
αναφοράς των παραδοσιακού τύπου κομμάτων, όλο και λιγότερο είναι πια το κέντρο
του δημόσιου χώρου, τόσο τα παραδοσιακού τύπου κόμματα ­ παλαιά ή νεότευκτα,
αδιάφορο ­ χάνουν έδαφος και ικανότητα αντιπροσώπευσης των πολιτών.

Το κενό που δημιουργείται, βλέπουμε ήδη, σε άλλα μήκη και πλάτη, να καλύπτεται
από νέου τύπου κοινωνικά κινήματα, από ένα ουράνιο τόξο κινημάτων,
σχηματισμών, ρευμάτων, που προτάσσουν και υπερασπίζουν αρχές και αξίες, εκεί
όπου ένα παραδοσιακό κόμμα προτάσσει παίγνια εξουσίας, και που διευρύνουν τη
θεματολογία αλλά και τα μέσα της πολιτικής ένταξης. Κοινωνικά κινήματα νέου
τύπου ­ με κλασικότερα εκείνα που χτίζονται γύρω από προβλήματα όπως η ανεργία
και ο αποκλεισμός, ο ρατσισμός ή το περιβάλλον ­ αλλά και ρεύματα ιδεών είναι
που καλύπτουν αυθεντικότερα το κενό που αφήνει ο περιορισμός των κομμάτων σε
ένα παιχνίδι εξουσίας όλο και πιο αδιάφορο, όλο και μικρότερης πράγματι
σημασίας, η μετατροπή τους σε μηχανισμούς επαγγελματιών χωρίς κοινωνική
αντιστοιχία και ο ευτελισμός του λόγου τους σε έναν αυτοαναφερόμενο και
αδιάκοπα επαναλαμβανόμενο πολιτικαντισμό.

Και αφού τέτοια αυθεντικά ρεύματα και κινήματα σκέψης και διεκδίκησης λείπουν
από το δικό μας τοπίο, θα ήταν ανεδαφικό να ελπίζει κανείς ότι η ίδρυση ενός
νέου κόμματος θα τα αναπληρώσει και θα ξαναδώσει στο παιχνίδι της
αντιπροσώπευσης την αυθεντικότητα που του λείπει.