ΑΥΤΟΙ

… ­ με παλιές όμως ρίζες ­ διεκδικεί θέση εν μέσω των ιδεολογιών.
Αποκαλείται Δημοκρατισμός ή, καλύτερα ίσως, Ρεπουμπλικανισμός. Έρχεται να
προστεθεί στο οπλοστάσιο του «συντηρητικού» μάλλον χώρου, που βρίσκεται και
αυτός σε φάση εναγωνίων αναζητήσεων. Σε αρκετά σημεία ωστόσο ο
ρεπουμπλικανισμός συναντά και την αριστερή πλευρά της πολιτικής σκέψης (πράγμα
που αν δεν μεγαλώνει τη σύγχυση, επιβάλλει σίγουρα αυξημένη προσοχή). Μια
επιτομή των σχετικών επεξεργασιών, που άρχισαν πριν από μερικά χρόνια σε
αγγλοσαξωνικούς κυρίως κύκλους, παρουσίασε τελευταία ο Φίλιπ Πέττιτ, καθηγητής
Πολιτικών Επιστημών στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας. Η summa του Π., με
τίτλο «Ρεπουμπλικανισμός, Μια Θεωρία Ελευθερίας και Διακυβέρνησης», κάνει ήδη
τον γύρο του κόσμου, και ακούγονται ουκ ολίγα υπέρ, αλλά και κατά. (Ph.
Pettit: «Republicanism, Α Theory of Freedom and Government», Oxford University Press).

… της θεωρίας αυτής βρίσκεται στην παρατήρηση των καθημερινών
«βασανιστηρίων» που υφίσταται ο μέσος πολίτης χωρίς να έχει τρόπο αντίδρασης
αφού αυτά, κατ’ αρχήν, δεν αποτελούν παραβίαση συγκεκριμένων νόμων.
Παράδειγμα: Ο εργάτης που ακούει βρισιές από το αφεντικό αλλά δεν τολμά να
αντιμιλήσει. Ο δανειολήπτης που στέκεται σούζα μπροστά σ’ ένα στυφό υπάλληλο
τραπέζης ο οποίος του παριστάνει τον σπουδαίο. Η φοιτήτρια που υποκύπτει σε
βίτσια του καθηγητή της ξέροντας ότι αλλοιώς δεν παίρνει πτυχίο. Ο
μικροπαραβάτης που τυραννιέται μια ολόκληρη μέρα στο τμήμα επειδή λείπει ο
αρμόδιος αξιωματικός.

… σχετικά με τις πολιτικές ελευθερίες, λέει ο Π., στηρίζεται σε μια
περιπτωσιολογία στέρησης: Τιμωρείται όποιος μας ασκήσει ωμή βία. Ή όποιος μας
στερήσει κάτι ­ χρήματα, την υγεία, την ίδια την ελευθερία ­ όχι όμως αυτός
που απλώς δεν θα μας φερθεί «σωστά». Στα παραπάνω παραδείγματα δεν υπάρχει,
πράγματι, ούτε «ωμή βία» ούτε αφαίρεση κάποιου αγαθού. Εκείνο που υπάρχει
είναι κλίμα αυθαιρεσίας και συνθήκες εξάρτησης κάποιου από τη βούληση άλλου.
Ωστόσο, σημειώνει ο Π., εξετάζοντας κάπως προσεκτικότερα όλες αυτές τις
περιστάσεις, δεν αργεί κανείς να διαπιστώσει ότι και εδώ, κατά βάθος,
υποκρύπτεται αφαίρεση ελευθεριών. Η Magna Charta, η Γαλλική Επανάσταση, τα
φιλελεύθερα κινήματα του 19ου αιώνα, είχαν καίρια επισημάνει τα προβλήματα
αυτά. Αλλά το είδος του φιλελευθερισμού που τελικά επικράτησε ευνόησε την
εξάπλωση συνθηκών ανοχής.

… κανείς εύκολα σε καταγγελία ­ ούτε εύκολα δικαιώνεται από δικαστήριο ­
παρά μόνο αν υποστεί συγκεκριμένη υλική ή σωματική ζημία. Με τον ισχύοντα
φιλελευθερισμό, συνεπώς, τα όρια της ελευθερίας του ενός και εκείνης του άλλου
είναι πολύ μπερδεμένα. Υπάρχει ένα περιθώριο «laisser-faire» που ­ τάχα για να
μη γίνει το κράτος υπερβολικά καταπιεστικό ­ αφήνει τον κάθε πολίτη έκθετο σε
καταπίεση από μέρους κάθε άλλου πολίτη. Ο τρέχων λιμπεραλισμός λοιπόν, λέει
πάντα ο Π., πρέπει να δώσει τη θέση του στον ρεπουμπλικανισμό, του οποίου
βασική αρχή θα είναι όχι η μη ενασχόληση του κράτους με «λεπτομέρειες» αλλά,
ίσα ίσα, η όσο γίνεται μεγαλύτερη ανάμιξή του σε ό,τι αφορά τις σχέσεις των
πολιτών μεταξύ τους ή με τους αξιωματούχους του δημοσίου. Η θεωρία του
ρεπουμπλικανισμού προκαλεί πολλές συζητήσεις αλλά και σκεπτικισμό ­ αν όχι και
υποψίες ως προς τα κίνητρά της. Διατηρεί όμως την αξία της ως μιας ακόμη ουτοπίας.