ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Υπεροπτική αδιαφορία, αιώνια γαλήνη

Μάσσιμο Ντ’ Αλέμα. Μετά την εκπλήρωση του χρέους του, μπορεί επιτέλους να διεκδικήσει την πρωθυπουργία

Σχεδόν απαρατήρητη πέρασε στην Ιταλία (και παντελώς ασχολίαστη στον υπόλοιπο
κόσμο) η κριτική του κομμουνισμού από τον Μάσσιμο Ντ’ Αλέμα. Να ήταν άραγε
αποκλειστικά για εσωτερική κατανάλωση;

ΕΙΧΕ έλθει πια η ώρα να αφήσουν τη Μόσχα. Ψηλά, στην κορυφή των λόφων
Βορομπιόφ, ο Βολάντ-Σατανάς σταματά για το τελευταίο αντίο. Σηκώνει το
γαντοφορεμένο χέρι του με την πλατιά περιχειρίδα και λέει στον μαιτρ:
«Αποχαιρετήστε την πόλη. Ήρθε η ώρα». Εκείνος, συγκεντρωμένος στον εαυτό του,
άρχισε να παρατηρεί και να αναλύει με ακρίβεια όλα όσα συνέβαιναν μέσα του. Η
ταραχή του καταστάλαζε σ’ ένα αίσθημα βαριά, αιματηρά προσβλημένου ανθρώπου.
Αλλά αυτό δεν κράτησε πολύ, και άγνωστο γιατί εναλλάχτηκε με μια υπεροπτική
αδιαφορία, κι αυτή, τέλος, από την προαίσθηση μιας αιώνιας γαλήνης.

Την περικοπή αυτή από το κλασικό βιβλίο του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ «Ο Μαιτρ και η
Μαργαρίτα» (μετάφραση Τίνας Καραγεώργη και Γιούρι Γιαννακόπουλου, εκδ.
Θεμέλιο, 1991) χρησιμοποιεί ο Έτσο Μάουρο της «Ρεπούμπλικα» για να σχολιάσει
την επίθεση που έκανε αυτή την εβδομάδα ο γενικός γραμματέας του Κόμματος
Δημοκρατικής Αριστεράς (PDS) εναντίον του παρελθόντος του. Για πολλά χρόνια ­
σημειώνει ο ιταλός δημοσιογράφος ­ το PCI πρώτα και το PDS στη συνέχεια
πίστευαν ότι μπορούσαν να αφήσουν ανοιχτούς τους ιστορικούς, πολιτικούς και
ηθικούς λογαριασμούς τους με 70 χρόνια κομμουνισμού. Οι ηγέτες τους νόμιζαν
ότι επειδή το κόμμα έλαβε μέρος στην ίδρυση της Ιταλικής Δημοκρατίας και την
υπερασπίστηκε με πάθος σε κρίσιμες στιγμές, επειδή διέρρηξε εγκαίρως τις
σχέσεις του με τη Σοβιετική Ενωση και εντάχθηκε στο στρατόπεδο της
σοσιαλδημοκρατίας φτάνοντας ακόμη και ν’ αλλάξει το όνομά του, θα μπορούσαν να
αποφύγουν αυτό το χρέος.

Μα έκαναν λάθος. Ο απολογισμός αποτελεί πρωτίστως ηθική, όχι πολιτική
υποχρέωση. Ηγέτες της ευρωπαϊκής Αριστεράς σαν τον Ζοσπέν, τον Γκονζάλες και
τον Μπλαιρ ξεκαθάρισαν τους δικούς τους λογαριασμούς (ο καθένας με τον δικό
του τρόπο) και μπόρεσαν να παρουσιαστούν στους ψηφοφόρους και να τους ζητήσουν
να κυβερνήσουν με το δικό τους πρόσωπο, τη δική τους ιστορία, το δικό τους
όνομα. Οι ιταλοί αριστεροί δεν το είχαν πράξει μέχρι σήμερα και χρειάζονταν
συνεχώς «δεκανίκια»: το τελευταίο ονομαζόταν Ρομάνο Πρόντι. Μετά το άρθρο του
Ντ’ Αλέμα στην «Ουνιτά», και το συνέδριο του ερχόμενου μήνα στη Φλωρεντία,
κατακτούν επιτέλους την αυτονομία τους.

Κι εσείς, Νορμπέρτο Μπόμπιο, γιατί σωπαίνετε; Δεν σας ενδιαφέρουν καθόλου αυτά
που γίνονται στη χώρα σας; «Αν έπειτα από 20 χρόνια δημόσιας κριτικής
αποφάσισα να σταματήσω να μιλάω για πολιτική», γράφει ο μεγάλος ιταλός
φιλόσοφος σε απαντητική του επιστολή προς τον διευθυντή του περιοδικού
«Φιλελεύθερη Κριτική», «είναι γιατί έχω διαπιστώσει πως οι διανοούμενοι και οι
πολιτικοί διατρέχουν δρόμους παράλληλους, που δεν συναντώνται σχεδόν ποτέ. Οι
διανοούμενοι μιλούν σε άλλους διανοούμενους και οι πολιτικοί συνομιλούν μεταξύ
τους. Δεν είναι καλύτερα λοιπόν να διαφυλάξω τη σιωπή μου;».