[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

«ΧΑΙΗΓΚ δολοφόνε». Το σύνθημα με μεγάλα γράμματα και με την υπογραφή
κομματικής νεολαίας δέσποζε στη γέφυρα της οδού Βουλιαγμένης ­ στη διαδρομή
δηλαδή που θα ακολουθούσε ο υπουργός Άμυνας του Ρήγκαν όταν είχε επισκεφθεί
την Ελλάδα στα μέσα της δεκαετίας του ’80. Το πολιτικό μήνυμα ήταν σαφές. Δεν
μπορούσα ωστόσο να μην αναρωτηθώ πώς θα ένιωθε ο στρατηγός ­ αν υποθέταμε ότι
το διάβαζε. Πώς θα ένιωθε ένας υπερσυντηρητικός, πιθανότατα θεοσεβής
προτεστάντης που πιστεύει πως υπηρετεί την πατρίδα του, που κάποιοι άγνωστοί
του πιτσιρικάδες τον αποκαλούν δολοφόνο; Πλήρης ασυνεννοησία… Το θυμόμουνα
προ ημερών μετά τη θύελλα που προκάλεσαν οι τελευταίες δηλώσεις Μπερνς. Όχι
για τα 10 μίλια ­ εδώ στο κάτω-κάτω υπάρχει σοβαρή πολιτική διαφωνία. Αλλά για
το σχέδιο Μάρσαλ και το δόγμα Τρούμαν που ­ όπως είπε ­ βοήθησαν την Ελλάδα να
αποκρούσει τον κομμουνισμό και να μπει στον δρόμο της οικονομικής ανάπτυξης.

Σε οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρώπης η άποψη αυτή θα αντιμετωπιζόταν περίπου
ως αυτονόητη. Κανείς δεν αμφισβητεί πια πως το σχέδιο Μάρσαλ έβαλε τις βάσεις
για την οικονομική ευημερία της Ευρώπης. Αν αναλογιστεί κανείς μάλιστα τι
ακολούθησε τον πρώτο πόλεμο, όταν ο ρεβανσισμός των Αγγλογάλλων πριμοδότησε
τους ναζί, τότε σαν πολιτική κίνηση θα μπορούσε να θεωρηθεί και εμπνευσμένη.
Όσο για τον Τρούμαν παραμένει αμφιλεγόμενη προσωπικότητα (κυρίως για την
απόφασή του να χρησιμοποιήσει την ατομική βόμβα). Θεωρείται ωστόσο σήμερα ως
ένας από τους πιο σημαντικούς Αμερικανούς προέδρους, ασφαλώς πολύ σοβαρότερος
και περισσότερο φιλελεύθερος από τους επιγόνους του. Αυτή είναι η μία πλευρά
της εικόνας.

Η άλλη είναι φυσικά αυτή που έζησε η Ελλάδα. Μία οικονομική βοήθεια δηλαδή που
δινόταν με πολύ σκληρούς όρους ­ κάποιοι εξυπηρετούσαν ανοικτά τα αμερικανικά
συμφέροντα. Και μία στρατιωτική «συνεργασία» που ουσιαστικά είχε θέσει τον
ελληνικό στρατό (και την ελληνική κυβέρνηση δηλαδή…) υπό αμερικανική
διοίκηση. (Για τις διώξεις και τις εκτελέσεις δεν χρειαζόμασταν βοήθεια, τα
καταφέρναμε και μόνοι μας…). Ποια πλευρά είναι πιο κοντά στην ιστορική
αλήθεια; Η «μεγάλη εικόνα» της Ευρώπης ή αυτά που ζήσαμε στην Ελλάδα; Προφανώς
και τα δύο. Εκτός και αν μας αρέσει να βλέπουμε ακόμα και σή μερα με το ένα
μόνο μάτι…