ΟΔΗΓΟΣ Προσοχή στις παγίδες του πόθεν έσχες

«Πονοκέφαλος», που μπορεί να κοστίζει ακριβά, είναι
τα τεκμήρια απόκτησης περιουσιακών στοιχείων που συνδέονται και με τον έλεγχο
του πόθεν έσχες.

Η Εφορία θέλει να δηλώσουμε αν αγοράσαμε το 1997 περιουσιακά στοιχεία (σπίτι,
οικόπεδο, αυτοκίνητο κ.λπ.), πόσα δώσαμε για την αγορά και πού βρήκαμε τα λεφτά.

Αυτό σημαίνει ότι ο φορολογούμενος καλείται να γράψει στη φορολογική δήλωση τα
χρήματα που πλήρωσε για τέτοιου είδους μεγάλης αξίας αγορές και να
δικαιολογήσει την προέλευσή τους.

Τα ποσά αυτά η Εφορία θα τα προσθέσει στην τεκμαρτή δαπάνη διαβίωσης και θα
βγάλει το συνολικό τεκμαρτό εισόδημα.

Στα τεκμήρια απόκτησης περιουσιακών στοιχείων περιλαμβάνονται και αντικείμενα
με αξία που ξεπερνά το 1.000.000 δρχ., π.χ. ένας πίνακας, ένα κόσμημα, ένα
πολυτελές χαλί, μία κρεβατοκάμαρα, ένα σαλόνι κ.λπ.

Στην περίπτωση που ο φορολογούμενος έδωσε για αγορά περιουσιακών στοιχείων
ποσά μεγαλύτερα από το εισόδημα που δηλώνει (μόνο αυτά ή αθροιστικά με τα
τεκμήρια διαβίωσης, δεν έχει σημασία), τότε θα φορολογηθεί με βάση τις δαπάνες
αυτές. Την «τσιμπίδα» αυτή μπορεί να την αποφύγει ο φορολογούμενος μόνο αν
προσκομίσει τα αναγκαία δικαιολογητικά που θα δείχνουν ότι είχε τα χρηματικά
ποσά που έδωσε για τα περιουσιακά στοιχεία που αγόρασε κι ότι τα ποσά αυτά
είχαν φορολογηθεί. Η Εφορία υποχρεούται να αφαιρέσει από την τεκμαρτή δαπάνη
τα ποσά που μπορεί να δικαιολογήσει ο φορολογούμενος.

Τα ποσά που μπορείτε να επικαλεσθείτε για να δικαιολογήσετε το πόθεν έσχες:

* Εισοδήματα που απαλλάσσονται από τον φόρο ή φορολογούνται με ειδικό τρόπο,
όπως οι τόκοι καταθέσεων, ομολόγων του Δημοσίου κ.ά.

* Ποσά που δεν θεωρούνται εισόδημα, όπως το εφάπαξ, η αποζημίωση λόγω απόλυσης κ.λπ.

* Χρήματα που προέρχονται από την πώληση περιουσιακών στοιχείων.

* Το συνάλλαγμα που εισήχθη νόμιμα από το εξωτερικό και δηλώθηκε κατά την εισαγωγή.

* Δάνεια για απόκτηση περιουσιακών στοιχείων.

* Δωρεές ή γονικές παροχές χρημάτων.

* Κέρδη από λαχεία, χρηματικά βραβεία κ.λπ.

Η Εφορία κτυπά με το πόθεν έσχες στις εξής περιπτώσεις:

1 Για αγορά ή ανέγερση ακινήτου: Στην
περίπτωση αγοράς στη διάρκεια του 1997 τότε ο φορολογούμενος θα πρέπει να
δηλώσει το ακίνητο. Αν το ακίνητο είναι στο αντικειμενικό σύστημα, τότε πρέπει
να γράψει την αντικειμενική του αξία που ήδη έχει αναφερθεί στο συμβόλαιο.

Στην περίπτωση που το ακίνητο δεν βρίσκεται σε περιοχές ενταγμένες στο
αντικειμενικό σύστημα, ως τεκμαρτή δαπάνη θα ληφθεί υπόψη η τιμή του
συμβολαίου αγοράς προσαυξημένη με την τυχόν διαφορά που προκύπτει από τη
δήλωση φόρου μεταβίβασης. Σε περιπτώσεις που η αγορά έγινε με δόσεις, τότε ως
τεκμήριο θα ληφθεί υπ’ όψιν το άθροισμα των δόσεων που πληρώθηκε το 1997.

Ειδικά σε περίπτωση ανέγερσης οικοδομής, τότε ως τεκμήριο θα ληφθεί το κόστος
κατασκευής συν ο φόρος προστιθέμενης αξίας χωρίς να υπολογίζονται όμως οι
ασφαλιστικές εισφορές.

Όμως από το τεκμήριο αγοράς ακινήτου εξαιρείται η πρώτη κατοικία μέχρι 120
τ.μ., συμπεριλαμβανομένης τυχόν αποθήκης ή άλλων βοηθητικών χώρων.

Αν η πρώτη κατοικία είναι μεγαλύτερη από 120 τ.μ., ως τεκμαρτή δαπάνη θα
ληφθεί η αξία που αναλογεί στο εμβαδόν πάνω από 120 τ.μ.

Στην περίπτωση αγοράς οικοπέδου για ανέγερση πρώτης κατοικίας έως 120 τ.μ.,
τότε η δαπάνη της ανέγερσης δεν εμπίπτει στο τεκμήριο. Στο πόθεν έσχες
υπάγεται μόνο το ποσό που δώσατε για να αγοράσετε το οικόπεδο.

2 Για τα δάνεια και της πιστωτικές κάρτες:
Στο στόχαστρο της Εφορίας είναι και οι τοκοχρεολυτικές δόσεις που
πληρώθηκαν το 1997 για την εξυπηρέτηση δανείου από Τράπεζα ή άλλον πιστωτικό οργανισμό.

Οι δόσεις αυτές αποτελούν τεκμαρτή δαπάνη για την Εφορία, η οποία τις
συνυπολογίζει για να προσδιορίσει το τεκμαρτό εισόδημα.

Από τα τεκμήρια αυτά εξαιρούνται οι δόσεις που αφορούν δάνειο για αγορά πρώτης
κατοικίας, της οποίας το εμβαδόν δεν πρέπει να ξεπερνά τα 120 τ.μ.

Όμως το ποσό που δεν θεωρείται τεκμήριο είναι αυτό που αφορά την εξόφληση του
κεφαλαίου. Αντίθετα, το ποσό που αφορά τους τόκους του δανείου θεωρείται
τεκμήριο και λαμβάνεται υπόψη.

Στην περίπτωση που η πρώτη κατοικία είναι μεγαλύτερη από 120 τ.μ., ως τεκμαρτή
δαπάνη λαμβάνεται ολόκληρη η τοκοχρεολυτική δόση για το μέρος του δανείου που
αναλογεί στο εμβαδόν πάνω από 120 τ.μ., ενώ για εμβαδόν έως 120 τ.μ., ως
τεκμαρτή δαπάνη θα ληφθεί μόνο το ποσό των τόκων και όχι το ποσό για την
εξόφληση του κεφαλαίου. Προσέξτε ιδιαίτερα τις δόσεις που πληρώσατε το 1997
για αγορές που κάνατε με πιστωτικές κάρτες.

Οι τράπεζες θα στείλουν βεβαιώσεις που θα δείχνουν τι πληρώσατε ολόκληρη τη
χρονιά που πέρασε. Αν μέσα στα ποσά αυτά υπάρχουν χρήματα που αφορούν χρεώσεις
για αγορά μη καταναλωτικών αγαθών, όπως Ι.Χ., μηχανήματα, πίνακες ζωγραφικής
και λοιπά περιουσιακά στοιχεία, οι αντίστοιχες τοκοχρεολυτικές δόσεις είναι
τεκμήριο και γι’ αυτό θα τις γράψετε στους κωδικούς 727-728 της δήλωσης.

Για χρεώσεις που αφορούν αγορές καταναλωτικών αγαθών (ρούχα, παπούτσια,
κ.λπ.), το ποσό των τοκοχρεολυτικών δόσεων θα αναγραφεί στους κωδικούς
729-730. Στις τοκοχρεολυτικές δόσεις συγκαταλέγονται και οι τόκοι υπερημερίας.

Να σημειωθεί ότι οι ετήσιες δόσεις αυτές δεν συναθροίζονται με τα άλλα
τεκμήρια διαβίωσης, αλλά προστίθενται στα τεκμήρια αγοράς περιουσιακών
στοιχείων (εκτός από τα ποσά που γράψατε στους κωδικούς 729-730).

3 Για τις δωρεές και τις χορηγίες: Η δωρεά
και η χορηγία χρηματικών ποσών πάνω από 100.000 δρχ. στη διάρκεια του 1997
είναι τεκμήριο. Αν πραγματοποιήθηκαν περισσότερες δωρεές ή χορηγίες με ποσά
κάτω από 100.000 δρχ. η κάθε μία, πάλι υπάρχει το τεκμήριο, γιατί η Εφορία
αθροίζει όλα τα ποσά.

Στην περίπτωση που ο ίδιος ο φορολογούμενος κάνει μια δωρεά 90.000 δρχ. και η
σύζυγός του μια χορηγία 95.000 δρχ., τότε το τεκμήριο δεν πιάνει κανέναν από
τους δύο, γιατί το όριο των 100.000 δρχ. ισχύει χωριστά για κάθε σύζυγο.

Βέβαια, από το τεκμήριο εξαιρούνται όλες οι δωρεές που έγιναν στο Δημόσιο,
στους δήμους και τις κοινότητες, καθώς και στα ΑΕΙ.

4 Για την αγορά επιχειρήσεων: Τεκμήριο που
υπόκειται και αυτό στο πόθεν έσχες είναι και η αγορά επιχειρήσεων ή η
συμμετοχή στη σύσταση επιχείρησης ή στην αύξηση του εταιρικού κεφαλαίου.
Πρόκειται για ατομικές επιχειρήσεις, Ο.Ε., Ε.Ε. ή ΕΠΕ, κοινωνίες, κοινοπραξίες
ή αστικές εταιρείες και όχι για Α.Ε. Έτσι, ό,τι χρήματα δώσατε το 1997, πρέπει
να τα δηλώσετε και να τα δικαιολογήσετε. Εξαιρείται η αγορά μετοχών εισηγμένων
στο Χρηματιστήριο ή μεριδίων αμοιβαίων κεφαλαίων.

ΤΙ ΦΟΡΟ θα πληρώσω; Αυτό είναι το πρώτο και το τελευταίο ερώτημα που απασχολεί
όλους τους φορολογούμενους. Την τελική απάντηση θα σας τη δώσει βέβαια η
Εφορία, στην παραλαβή και εκκαθάριση της φορολογικής σας δήλωσης.

Ωστόσο, μπορείτε κι εσείς να προϋπολογίσετε τον φόρο που θα πληρώσετε. Το
πρώτο βήμα είναι να έχετε μπροστά σας όλα τα δικαιολογητικά, τις βεβαιώσεις
και τις αποδείξεις που θα συνυποβάλετε με τη φορολογική δήλωση.

Αν τα έχετε όλα έτοιμα από τώρα ή, τέλος πάντων, όταν θα ολοκληρώσετε τη
συγκέντρωσή τους, αφαιρέστε από το καθαρό σας εισόδημα το ποσό των διάφορων
δαπανών που αναγνωρίζονται από την Εφορία (ιατρικά, νοίκια, δαπάνες με
αποδείξεις κ.λπ.).

Το ποσό που θα μείνει θα είναι το φορολογητέο εισόδημα, δηλαδή αυτό που τελικά
θα φορολογηθεί.

Έτσι, αν πάτε στη φορολογική κλίμακα, μπορείτε να προσδιορίσετε την τελική
φορολογική σας οφειλή. Για παράδειγμα, αν δεν είστε μισθωτός ή συνταξιούχος
και έχετε φορολογητέο εισόδημα 3.800.000 δρχ., θα πρέπει να κάνετε τους εξής
υπολογισμούς: Ο φόρος για το τμήμα του εισοδήματός σας μέχρι το 1.055.000 δρχ.
είναι μηδέν, ενώ για το επόμενο τμήμα του 1.582.500 δρχ. εφαρμόζεται
συντελεστής 5% από τον οποίο προκύπτει ποσό φόρου 79.125 δρχ. Αυτός είναι και
ο φόρος μέχρι τα 2.637.500 του εισοδήματός σας. Για το υπόλοιπο 1.162.500
μέχρι τα 3.800.000 εφαρμόζεται φορολογικός συντελεστής 15%, από τον οποίο
προκύπτει κι άλλος φόρος 174.375 δρχ. Επομένως, ο συνολικός φόρος θα είναι
253.500 δρχ. (79.125 + 174.375).

Αν όμως είστε μισθωτός ή συνταξιούχος, τα πράγματα αλλάζουν γιατί και η
κλίμακα για σας είναι λίγο διαφορετική, καθώς το πρώτο κλιμάκιο είναι
1.355.000, ενώ το δεύτερο 1.282.500.

Επομένως, για το φορολογητέο εισόδημα του παραδείγματός μας, ο φόρος είναι
μικρότερος. Το κομμάτι του εισοδήματος μέχρι το 1.355.000 είναι αφορολόγητο,
ενώ το επόμενο του 1.282.500 φορολογείται με 5% και δίνει φόρο 64.125 δρχ., το
υπόλοιπο 1.162.500 ως τα 3.800.000 φορολογείται με συντελεστή 15% και βγάζει
φόρο 174.375 δρχ. Επομένως, ο φόρος που σας αναλογεί είναι 238.500 δρχ. Οι
υπολογισμοί όμως δεν τελειώνουν εδώ, αφού ο φόρος που αναλογεί μειώνεται για
τους φορολογούμενους που έχουν παιδιά και τους βαρύνουν.

Έτσι, στο συγκεκριμένο παράδειγμα, από τις 238.500 δρχ. αφαιρέστε:

* 20.000 δραχμές για κάθε παιδί, αν έχετε μέχρι 2 παιδιά.

* 30.000 δραχμές για κάθε παιδί, αν έχετε 3 παιδιά.

* 40.000 δραχμές για κάθε παιδί, αν έχετε 4 παιδιά και πάνω.

Το υπουργείο Οικονομικών αύξησε τα ποσά αυτά κατά 5.000 δρχ., όμως, όπως
διευκρινίζει, τα νέα αυξημένα όρια δεν θα ισχύσουν για τα εισοδήματα του 1997,
αλλά για τα εισοδήματα του 1998.

Πάντως, με βάση τα ισχύοντα, παρατίθενται δύο παραδείγματα για τον τρόπο που
λειτουργεί η φορολογική κλίμακα, ώστε να μπορέσετε να κάνετε μόνοι σας τους
υπολογισμούς και να βρείτε τον φόρο που τελικά σάς αναλογεί:

Μισθωτός με ετήσιες καθαρές αποδοχές 4.200.000 δρχ. έχει δαπάνες που
αφαιρούνται 200.000 δρχ. (ιατρικά, τόκους κ.λπ.) και 300.000 δρχ. από
αποδείξεις αγοράς αγαθών. Έχει επίσης και δύο παιδιά ηλικίας 10 και 12 ετών.

Ο υπολογισμός του φόρου γίνεται ως εξής:

Από το εισόδημα των 4.200.000 αφαιρούνται οι 500.000 που αφορούν τις δαπάνες.
Έτσι, το φορολογητέο εισόδημα διαμορφώνεται σε 3.700.000 δραχμές. Η κλίμακα
δείχνει ότι για εισοδήματα μέχρι 1.355.000 ο φόρος είναι μηδέν.

Για το τμήμα του εισοδήματος από 1.355.001 μέχρι 2.637.500 ο φόρος είναι
64.125 δρχ. (1.282.500Χ5%) και τέλος για το «κομμάτι» από 2.637.501 μέχρι
3.700.000 ο φόρος είναι 159.375 (1.062.500Χ15%). Επομένως, το σύνολο του φόρου
είναι 223.500 δρχ.

Από τις 223.500 αφαιρούμε 40.000 που είναι η μείωση για τα δύο παιδιά. Άρα ο
συγκεκριμένος φορολογούμενος θα πληρώσει 183.500 δρχ.

ΤΑ ΤΕΚΜΗΡΙΑ διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων ανατρέπονται. Αυτό
γίνεται κυρίως όταν αποδειχθεί με στοιχεία ότι υπήρξαν λόγοι ανωτέρας βίας για
την αγορά. Οι λόγοι ανωτέρας βίας που δέχεται η Εφορία είναι π.χ. η ολική
καταστροφή του αυτοκινήτου σας, επίσης δέχεται ότι από πλημμύρες ή σεισμούς
δεν ήταν δυνατόν να χρησιμοποιήσετε τη δεύτερη κατοικία. Δεκτοί γίνονται
επίσης οι εξής λόγοι:

* Στρατιωτική θητεία.

* Φυλάκιση.

* Νοσηλεία.

* Ανεργία.

* Συγκατοίκηση με συγγενείς πρώτου βαθμού.

Το ίδιο ισχύει για τους ανήλικους ορφανούς που έχουν κληρονομήσει από τον
πατέρα ή τη μητέρα Ι.Χ. αυτοκίνητο, όχι όμως δευτερεύουσα κατοικία ή σκάφος.

Βέβαια, οι λόγοι αυτοί δεν αρκούν από μόνοι τους για να παρακαμφθεί το
τεκμήριο. Απαιτείται και η απόδειξη ότι συντρέχουν αυτοί οι λόγοι.

Γενικά, πάντως, το τεκμαρτό εισόδημα δεν λαμβάνεται υπ’ όψιν αν είναι
μεγαλύτερο μόνο μέχρι 20% από το εισόδημα που δηλώνει ο φορολογούμενος.

Πιο εύκολα όμως μπορεί ο φορολογούμενος να δικαιολογήσει τα ποσά για την
απόκτηση περιουσιακών στοιχείων ή να μειώσει το τεκμαρτό εισόδημα που
προκύπτει από τέτοιες αγορές που υπόκεινται και στο πόθεν έσχες,
χρησιμοποιώντας ποσά εισοδήματος που αναγνωρίζει η Εφορία για να
δικαιολογηθούν οι αγορές. Τα ποσά αυτά είναι:

* Πραγματικά εισοδήματα από τόκους καταθέσεων, τόκους από τίτλους του
Δημοσίου, καθώς και άλλα εισοδήματα που απαλλάσσονται ή φορολογούνται με
ειδικό τρόπο.

* Ποσά που δεν θεωρούνται εισόδημα, όπως η αποζημίωση λόγω απόλυσης ή το
εφάπαξ λόγω συνταξιοδότησης.

* Χρηματικά ποσά από ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων. Αν δηλαδή πουλήσατε
κάποιο ακίνητο, αυτοκίνητο, δικαίωμα επικαρπίας ή ψιλής κυριότητας κ.λπ.

* Συνάλλαγμα από το εξωτερικό που δηλώθηκε κατά την είσοδο στη χώρα.

* Δάνεια. Για να δικαιολογηθεί η αγορά περιουσιακού στοιχείου με το προϊόν του
δανείου πρέπει η δανειστική σύμβαση να έχει υπογραφεί πριν από την
πραγματοποίηση της αγοράς.

* Δωρεά ή γονική παροχή χρηματικών ποσών. Πρέπει όμως η σχετική δήλωση να έχει
υποβληθεί ώς το τέλος του 1997.

* Κέρδη από λαχεία, χρηματικά βραβεία ή άλλα χρηματικά ποσά.

* Ανάλωση κεφαλαίου, που σχηματίστηκε τα προηγούμενα χρόνια, εφόσον βέβαια
μπορεί να αποδειχθεί ότι περίσσευαν κάποια χρήματα κάθε χρόνο και από αυτά
έγινε η αγορά. Αυτό μπορεί να φανεί στις φορολογικές δηλώσεις των προηγουμένων
ετών, όπου υπάρχουν τα δηλωθέντα εισοδήματα και τα τεκμήρια.

Εξασφαλίστε, λοιπόν, από τώρα όλα τα αποδεικτικά στοιχεία για να αποκρούσετε
τα τεκμήρια και το πόθεν έσχες.