ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μετασχηματισμοί ηγετών

Ο George Kennan υποστήριξε ότι άλλο οι προσωπικές θέσεις και απόψεις και άλλο
η συμπεριφορά ενός πολιτικού ηγέτη όταν αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση ενός
κράτους.

Ως δημόσιο πρόσωπο, έγραψε ο Κέναν, ο ηγέτης «διατρέχει τον μηχανισμό της
πολιτικής οργάνωσης και υφίσταται μετασχηματισμό» για να μετατραπεί σε
εντολοδόχο και όχι εντολέα της κοινωνικής θέλησης, δηλαδή, ουσιαστικά,
εντολοδόχο του εθνικού συμφέροντος.

Όταν τα δημόσια πρόσωπα επιβεβαιώνουν αυτήν την θεωρητική θέση του Κέναν,
πέραν της εξυπηρέτησης του εθνικού συμφέροντος, αυξάνουν τις πιθανότητες
παραμονής τους στην εξουσία (ή επανόδου στην κυβέρνηση εάν βρίσκονται στην
αντιπολίτευση). Τον περασμένο μήνα, στη συνάντηση κορυφής του Λουξεμβούργου,
φαίνεται να επιβεβαιώθηκε ο Κέναν, όταν ο Πρωθυπουργός διασύνδεσε τα θέματα
της κυπριακής ένταξης και των σχέσεων Τουρκίας – Ε.Ε. με τη διεύρυνση της Ε.Ε.
Για το θέμα αυτό είχαμε έντονη αντιπαράθεση του Πρωθυπουργού με τον Γάλλο
πρόεδρο Ζακ Σιράκ. Η πολιτική ηγεσία φαίνεται να υιοθετεί, τελικά, την άποψη
ότι η προώθηση της ένταξης της Κύπρου στην Ε.Ε., σε συνδυασμό με ισχυρή
αποτρεπτική ισχύ στο κεντρικό μέτωπο και συνεχή ενίσχυση της Κύπρου στο
πλαίσιο του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου, θα μπορούσε να οδηγήσει σε διέξοδο από το
τέλμα ή, τουλάχιστον, σε ευνοϊκότερους διπλωματικούς και στρατιωτικούς συσχετισμούς.

Τα συμβάντα στο Λουξεμβούργο είναι διδακτικά, επειδή καταξίωσαν ορισμένες
θέσεις και απαξίωσαν ορισμένες άλλες. Τουλάχιστον, στην περίπτωση αυτή,
κατέρρευσε η βασιλεία των κατευναστικών στερεοτύπων και των υποχωρητικών
προσεγγίσεων που πολλοί ­ μερικοί θιασώτες του Πρωθυπουργού ­ υποστήριξαν στο
παρελθόν. Δείγμα μόνο των θέσεων που «αποτάχθηκαν» στο Λουξεμβούργο είναι το
πιο κάτω: Πρώτον, δήθεν για να μην προκαλούσαμε δυσαρέσκεια και για να μην
απομονωνόμασταν, δεν έπρεπε να υποβάλει η Κύπρος αίτηση ένταξης στην Ε.Ε.
(μέμνησο την έντονη αντιπαράθεση του Θόδωρο Πάγκαλου με τον τότε πρόεδρο
Βασιλείου και ορισμένους ακαδημαϊκούς κύκλους των Αθηνών). Δεύτερον, όταν
ύστερα από μεγάλο αγώνα κατά της συμβατικής σοφίας η αίτηση υποβλήθηκε, οι
ίδιοι ­ ή περίπου οι ίδιοι στην Αθήνα και στη Λευκωσία ­ υποστήριξαν πως
έπρεπε, δήθεν, να δεχθούμε πως «η ένταξη δεν είναι εφικτή πριν επιλυθεί το
Κυπριακό». Όπως είναι γνωστό, σταθερά, γίνεται ολοένα και περισσότερο αποδεκτή
η αντίθετη θέση, δηλαδή πως «η Κύπρος δεν μπορεί να παραμείνει εσαεί όμηρος
της τουρκικής άρνησης να δεχθεί βιώσιμη λύση». Η ένταξη, με τους κατάλληλους
χειρισμούς (ουσιαστικά με επιδέξιες διασυνδέσεις) ίσως επιτευχθεί. Τρίτον, η
διευκόλυνση των σχέσεων Τουρκίας – Ευρώπης εξυπηρετεί, δήθεν, την Ελλάδα. Μια
τέτοια κατευναστική στάση, συνεχίζει η συμβατική σοφία, είναι σωτήρια
προσέγγιση για την αντιμετώπιση του τουρκικού επεκτατισμού και της επιθετικότητας.

Όμως, δυστυχώς για τη συμβατική σοφία, ο Κέναν επιβεβαιώνεται διαρκώς. Η
παρούσα πολιτική ηγεσία, αποτινάσσοντας τις στρεβλές θεωρήσεις της διεθνούς
πραγματικότητας, διεκδικεί αυτό που η αέναη σιωπηρή πλειοψηφία των Ελλήνων
θεωρεί ως εθνικό συμφέρον. Βεβαίως, ο δρόμος που θα πρέπει να διανυθεί για να
υπάρξει πλήρης εναρμονισμός με την σιωπηρή πατριωτική πολιτική βούληση της
ελληνικής κοινωνίας είναι μεγάλος. «Ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα»: Μεταξύ
άλλων, 1) εντατικοποίηση των προσπαθειών αμυντικής εξισορρόπησης της Τουρκίας
σ’ όλα τα μέτωπα, 2) ενίσχυση του πατριωτικού φρονήματος και της θέλησης της
κοινωνίας για αντίσταση, 3) απόρριψη μη βιώσιμων λύσεων του Κυπριακού, 4)
αποφυγή νομιμοποίησης του σκοπιανού αλυτρωτισμού (για το ότι στα Σκόπια σήμερα
έχουμε «εθνικιστικό πυρετό» βλ. «ΤΟ ΒΗΜΑ», 21.12.97, σελ. Α25), 5) χωρίς
σύνδρομα κατωτερότητας, «σκληρές διασυνδέσεις» στην Ε.Ε., ιδιαίτερα όσον αφορά
την Τουρκία, 6) πολλά «μολών λαβέ» σε κάθε τουρκικό casus belli (και όχι μόνον
για την Γαύδο) και 7) άμεση δρομολόγηση διαδικασιών επέκτασης των χωρικών
υδάτων στα 12 μίλια.

Αργά ή γρήγορα, ιδιαίτερα όταν κοντεύουν εκλογές ή κομματικά συνέδρια, ο Κέναν
και πάλι θα επιβεβαιωθεί και η ηγεσία θα προσαρμοσθεί στην υποβόσκουσα σιωπηρή
κοινωνική βούληση. Μέχρι τότε, θα υπομείνουμε τις κουραστικές, αφελείς,
κακόμοιρες και πλανερές σοφιστείες περί σωτηρίας, δήθεν, της Ελλάδας, εάν
μετατραπούμε σε έντρομους νεροκουβαλητές των Τούρκων στρατηγών στις Βρυξέλλες
και σε υποστηρικτές του εφευρήματος περί εξευρωπαϊσμού και εκδημοκρατισμού της Τουρκίας.

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι αν. καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών
Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.