Και ο καιρός… τρελάθηκε

Όχι μόνο στην Ινδονησία και το Περού, την Αυστραλία και τη Βρετανία, αλλά
και στην Ελλάδα, όλοι πια μιλούν για τα τερτίπια του καιρού. Την τελευταία
20ετία, στη χώρα μας παρουσιάζονται ακραία καιρικά φαινόμενα, που τείνουν να
γίνουν μόνιμοί μας σύντροφοι.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ οι τελευταίοι ήπιοι χειμώνες που, όπως εκτιμούν οι ειδικοί,
αναμένεται να συνεχιστούν για μία ακόμη πενταετία! Τους συνοδεύουν άλλοτε
ξηρασία και άλλοτε πλημμύρες, άλλοτε καθόλου και άλλοτε πολλές Αλκυονίδες
ημέρες, ομίχλη, άνοδος της στάθμης της θάλασσας ως απόρροια του φαινομένου του
θερμοκηπίου, εποχές εκτός… χρόνου και πολλά ακόμα περιστατικά, που κάνουν
τους επιστήμονες να κουνούν σκεπτικοί το κεφάλι τους και να αναρωτιούνται «τι
μέλλει γενέσθαι».

Το Ελ Νίνιο και η έκρηξη του ηφαιστείου Πινατούμπο είναι δύο παραδείγματα
φυσικών φαινομένων, που έχουν τεράστιο αντίκτυπο στον καιρό όλης της Γης. Ο
κυριότερος, όμως, παράγοντας είναι ο άνθρωπος και οι δραστηριότητές του, που
τόσο συχνά στρέφονται ενάντια στη φύση. Και οι δραστηριότητες αυτές εντείνουν
την επίδραση του Ελ Νίνιο, για παράδειγμα, που εμφανίζεται περισσότερο από
έναν αιώνα, αλλά μόλις τα τελευταία 15 χρόνια έχει κάνει τόσο αισθητή την
παρουσία του στον πλανήτη.

Στην Ελλάδα φέτος ο χειμώνας είναι από τους ηπιότερους των τελευταίων χρόνων,
όπως άλλωστε είχαν προβλέψει οι επιστήμονες. Οι θερμοκρασίες, που κάθε άλλο
παρά χειμώνα θυμίζουν αυτή την εποχή, οφείλονται περισσότερο στο φαινόμενο του
θερμοκηπίου, λέει ο Χρήστος Ζερεφός, διευθυντής του Εργαστηρίου Φυσικής της
Ατμόσφαιρας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. «Τα τελευταία χρόνια
έχουν παρατηρηθεί ήπιοι χειμώνες και φέτος απλά συνεχίζεται η τάση αυτή στον καιρό».

Όσο για τα ακραία καιρικά φαινόμενα, είναι αυτά που συμβαίνουν μία φορά στα 30
με 100 χρόνια, σύμφωνα με τον καθηγητή. Μόνο που, την τελευταία 20ετία, η
συχνότητά τους έχει διαψεύσει επανειλημμένα τον επιστημονικό ορισμό τους.

Θέλετε παραδείγματα; Ο καύσωνας τον Ιούλιο του ’87 με εκατοντάδες νεκρούς, η
πολύχρονη ξηρασία στην περιοχή της Μεσογείου από το 1988 ως το ’92, οι έντονες
βροχοπτώσεις που ακολούθησαν το 1994 στην Αττική και το 1997 στην Κόρινθο,
προκαλώντας πλημμύρες με θύματα, το ρεκόρ νεφοκάλυψης που παρατηρήθηκε στην
Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα το ’95 και ’96, η αυξημένη ομίχλη στις ίδιες
περιοχές και πολλά άλλα γεγονότα έχουν καταγραφεί από τους επιστήμονες.

Την περίοδο της μεγάλης ξηρασίας, τα χιλιοστά των βροχοπτώσεων που έπεσαν στη
Μεσόγειο ήταν λιγότερα από τα μισά που πέφτουν συνήθως κατά μέσον όρο. Αν αυτό
συνδυαστεί με την γενικότερη αύξηση της μέσης θερμοκρασίας, εξηγεί το
φαινόμενο της ανόδου της στάθμης της θάλασσας που έχει παρατηρηθεί σε όλη τη
Μεσόγειο. «Στο Αιγαίο φθάνει το μισό χιλιοστό τον χρόνο κατά μέσον όρο», λέει
ο κ. Ζερεφός.

«ΦΑΥΛΟΣ ΚΥΚΛΟΣ»

Και όχι μόνον αυτό, αλλά έχουμε και την διείσδυση θαλασσινών υδάτων σε πολλά
σημεία του υπεδάφους λόγω, κυρίως, της υπεράντλησης. Πρόκειται για έναν «φαύλο
κύκλο», για τον οποίο ευθύνεται ο άνθρωπος: Η υπεράντληση παρατηρείται σε
περιόδους ξηρασίας, οι οποίες προκαλούνται από το φαινόμενο του θερμοκηπίου,
το οποίο δημιουργείται στην ατμόσφαιρα από τις ανθρώπινες δραστηριότητες και
ευθύνεται για την άνοδο της μέσης θερμοκρασίας.

Από το 1975 έως σήμερα, η Ελλάδα διανύει την θερμότερη περίοδο από τότε που
άρχισαν οι επιστημονικές μετρήσεις. «Η μετάβαση σε ένα θερμότερο κλίμα γίνεται
με μία σειρά ακραίων καιρικών φαινομένων. Αυτό δείχνουν τα πιο εξελιγμένα
μοντέλα πρόγνωσης, που χρησιμοποιεί η επιστήμη σήμερα».

Ένα ακόμα φαινόμενο, χαρακτηριστικό των κλιματολογικών αλλαγών, είναι η
απότομη εναλλαγή των εποχών από το 1983 μέχρι σήμερα. Στην Κεντρική και την
Βόρεια Ελλάδα, η άνοιξη τείνει να γίνει μακρινή ανάμνηση, ενώ από το 1994 ως
το ’96 είχαμε διαδοχικούς χειμώνες χωρίς τις Αλκυονίδες ημέρες, που
εμφανίζονται τον Ιανουάριο.

Πάντως, μελετώντας τα ιστορικά αρχεία, όπως η Βίβλος και άλλες γραπτές πηγές,
μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι η Νοτιοανατολική Μεσόγειος ήταν ανέκαθεν
περιοχή με έντονα καιρικά φαινόμενα. Αυτά, όμως, συνέβαιναν τότε κάθε 500
χρόνια, και όχι τόσο συχνά όσο στην εποχή μας.

ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ είναι τα προβλήματα που δημιουργεί το Ελ Νίνιο στην άλλη πλευρά
του πλανήτη. Η φοβερή ξηρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες προκαλούν τεράστιες
πυρκαγιές και οικολογικές καταστροφές στην Ινδονησία και την Αυστραλία. Μόνο
στην Ινδονησία, σύμφωνα με τον Ερυθρό Σταυρό, περισσότερα από 500 άτομα έχουν
πεθάνει και 100.000 ακόμη υποφέρουν από κακή διατροφή, λόγω της ξηρασίας. Ήδη,
έχει ξεκινήσει στην περιοχή μία σωστική επιχείρηση, που θα διαρκέσει έξι
μήνες, ενώ στην Ιαπωνία οι διοργανωτές της Χειμερινής Ολυμπιάδας κάνουν
λιτανείες για να χιονίσει στο Ναγκάνο.

Η ξηρασία, που έχει χτυπήσει μεγάλα τμήματα της Αφρικής καταστρέφοντας τις
σοδειές, απειλεί και εκεί χιλιάδες κόσμου. Έντονα είναι τα προβλήματα στη
Μαγαδασκάρη, το Μαλάουι και άλλες περιοχές στα νότια και ανατολικά της
ηπείρου, όπου ο ΟΗΕ υπολογίζει πως τουλάχιστον 500.000 άτομα χρειάζονται άμεση
βοήθεια και 27 εκατομμύρια ακόμη θα κινδυνεύσουν.

Στο μεταξύ, σύμφωνα με έκθεση του Παναμερικανικού Οργανισμού Υγείας, το Ελ
Νίνιο θα προκαλέσει ασθένειες και πολλά προβλήματα υγείας σε μεγάλο τμήμα του
παγκόσμιου πληθυσμού μέσα στο 1998. Εκτός από τις σοδειές σε Αφρική και
Αμερική, απειλούνται τα αποθέματα πόσιμου νερού και τα ψάρια στους ωκεανούς.
Οι πλημμύρες θα προκαλέσουν τη μείξη πόσιμου νερού με απόβλητα και σκουπίδια
προκαλώντας σοβαρές επιδημίες χολέρας, λεπτοσπείρωσης και σχιστομίασης, καθώς
και την αλματώδη αύξηση του πληθυσμού των αρουραίων και των κουνουπιών.

ΠΡΟΚΑΛΩΝΤΑΣ πρωτοφανή κακοκαιρία στη Δυτική Ευρώπη, χιονοπτώσεις στη Βόρεια
Αμερική, ξηρασία στην Αυστραλία, πείνα στην Αφρική και πολλούς νεκρούς σε όλο
τον πλανήτη, συνεχίζει ακάθεκτο την πορεία του το χειρότερο Ελ Νίνιο του αιώνα.

Πάντως, οι επιστήμονες αναμένουν πως η επίδραση του Ελ Νίνιο στην περιοχή μας
δεν θα είναι ιδιαίτερα αισθητή, όπως σε άλλα μέρη της Γης. Χαρακτηριστικό για
την Ανατολική Μεσόγειο θα είναι οι γρήγορες, συχνές και απότομες εναλλαγές των
καιρικών συστημάτων, καθώς η περιοχή βρίσκεται στο μέσο του Ατλαντικού και του
Ινδικού Ωκεανού. «Αυτό βέβαια, με κάθε επιφύλαξη, καθώς το κάθε Ελ Νίνιο
διαφέρει σε μερικά σημεία από το προηγούμενο», προσθέτει ο κ. Ζερεφός.

Το φαινόμενο του Ελ Νίνιο παρουσιάζεται στον Νότιο Ειρηνικό Ωκεανό κάθε δύο με
επτά χρόνια. Η υπερθέρμανση των τοπικών υδάτων προκαλεί σημαντικές αλλαγές
στον καιρό ολόκληρου του πλανήτη, αλλού πλημμύρες και αλλού και ξηρασία.

Στο μεταξύ, συνεχίζονται οι σφοδρές καταιγίδες σε ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη,
με ανέμους που φτάνουν τα 160 χιλιόμετρα και κύματα ύψους 10 μέτρων στις ακτές
του Ατλαντικού Ωεκανού, προκαλώντας το θάνατο αρκετών ανθρώπων. Οι χειρότερες
καταιγίδες του φετινού χειμώνα έπληξαν τη Βρετανία, τη Γαλλία και το Βέλγιο,
δημιουργώντας σοβαρά προβλήματα. Αισθητή γίνεται η επιρροή του Ελ Νίνιο, όμως,
και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στον Δυτικό Καναδά. Οι σφοδρές
χιονοπτώσεις και το βαρύ κρύο των τελευταίων ημερών έχουν κοστίσει την ζωή σε
οκτώ άτομα, που σκοτώθηκαν από χιονοστιβάδες στα Βραχώδη Όρη.

Τις τελευταίες εβδομάδες, πάντως, το Περού, που βρίσκεται στην «καρδιά» του Ελ
Νίνιο, γνωρίζει τη θανατηφόρα ισχύ του «Βρέφους». Ήδη, 24 άτομα έχουν
σκοτωθεί, εννιά αγνοούνται, 28 έχουν τραυματιστεί και 6.500 έχουν μείνει
άστεγα λόγω πλημμυρών, υπερχειλισμένων ποταμών, ηλεκτρικών καταιγίδων στις
Άνδεις και υποχώρησης των εδαφών στα βουνά.

Λόγω του Ελ Νίνιο, έχουν εξαφανιστεί και τα ψάρια στις θάλασσες της χώρας. Οι
αρχές της χώρας έχουν κηρύξει ένα μεγάλο μέρος της σε κατάσταση έκτακτης
ανάγκης και έχουν ετοιμάσει κέντρα για να υποδεχθούν τους αστέγους. Η
Περουβιανή Μετεωρολογική Υπηρεσία επισημαίνει, μάλιστα, πως τα χειρότερα δεν
έχουν έρθει ακόμα και το 1998 τα φαινόμενα θα ενταθούν. Παρόμοια προβλήματα
αντιμετωπίζουν και πολλές ακόμα χώρες της Νότιας Αμερικής, όπως το
πλημμυρισμένο Εκουαδόρ.